Shloka 74
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
येन प्रोक्तस्त्वयं कल्पो नमस्तस्मै स्वयंभुवे / महायोगेश्वरेभ्यश्च सदा च प्रणतो ऽस्म्यहम्
Transliteration
yena proktastvayaṃ kalpo namastasmai svayaṃbhuve / mahāyogeśvarebhyaśca sadā ca praṇato 'smyaham
Translation
جس نے یہ کَلپ بیان کیا، اُس سَویَمبھُو کو نمسکار۔ اور مہایوگیشوروں کے آگے بھی میں ہمیشہ سرِتسلیم خم کرتا ہوں۔
Word by Word
येनby whom
येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
प्रोक्तःspoken/declared
प्रोक्तः:
Kriya (क्रियाविशेष/भूतकर्मणि)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र- (उपसर्ग) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘spoken/declared’
त्वयम्you
त्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम (2nd person pronoun)
कल्पःthe kalpa / procedure
कल्पः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नमःsalutation
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formनमः-इत्यव्यय (indeclinable interjection of salutation)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; सम्प्रदान (dative)
स्वयंभुवेto Svayambhū (the Self-born)
स्वयंभुवे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootस्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; विशेष्य (proper epithet)
महायोगेश्वरेभ्यःto the great lords of yoga
महायोगेश्वरेभ्यः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + योगेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी/चतुर्थी (5th/4th), बहुवचन; here with नमः: चतुर्थी-बहुवचन (dative plural) intended
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सदाalways
सदा:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
प्रणतःbowed down
प्रणतः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-नम् (धातु) → प्रणत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘bowed’
अस्मिam
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम