Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 14
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
पूर्णायामेकविंशं तु गौर्यामुत्पादितः सुतः / महामहांश्च जुहुयादिति तस्य फलं स्मृतम् / फलं वृषस्य वक्ष्यामि गदतो मे निबोधत
Transliteration
pūrṇāyāmekaviṃśaṃ tu gauryāmutpāditaḥ sutaḥ / mahāmahāṃśca juhuyāditi tasya phalaṃ smṛtam / phalaṃ vṛṣasya vakṣyāmi gadato me nibodhata
Translation
پُورنا میں پیدا ہونے والا بیٹا اکیس پشتوں تک، اور گوری میں پیدا ہونے والا بیٹا ‘مہامہ’ وغیرہ پِتروں کے لیے ہوم کرے—یہ اس کا پھل کہا گیا ہے۔ اب میں وِرشبھ دان کا پھل بیان کروں گا؛ میری بات غور سے سنو۔
Word by Word
पूर्णायाम्on the full-moon (day)
पूर्णायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; tithi-name (Pūrṇā/Pūrṇimā context)
एकविंशम्twenty-one
एकविंशम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएकविंश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; numeral ‘twenty-one’ (as count/measure)
तुbut/indeed
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; contrastive particle
गौर्याम्at Gaurī
गौर्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘in/at Gaurī’ (contextual locus)
उत्पादितःbegotten/produced
उत्पादितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्-√पद्/√पाद् (धातु; causative sense ‘to produce’)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; passive participle ‘produced/begotten’ qualifying सुतः
सुतःa son
सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महामहान्very great (offerings/ancestors)
महामहान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहामह (प्रातिपदिक; components: महा + महान् (intensive))
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; ‘very great (ones)’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
जुहुयात्should offer (oblation)
जुहुयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√हु (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘should offer (into fire)’
इतिthus
इति:
Vakya-parisamapti (वाक्यपरिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; ‘of that/of him’
फलम्result
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is declared
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘is said/remembered’
फलम्the fruit
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
वृषस्यof the bull
वृषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
वक्ष्यामिI will tell
वक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट् (Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
गदतःof me who is speaking
गदतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√गद् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘of (me) speaking’
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
निबोधतlisten/understand
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; ‘understand/listen (you all)’