Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa

ऋग्यजुः सामशिरसः कपोताः पुष्पसाह्वयाः / आख्यान पञ्चमा वेदाः सृष्टा ह्येते स्वयंभुवा

ṛgyajuḥ sāmaśirasaḥ kapotāḥ puṣpasāhvayāḥ / ākhyāna pañcamā vedāḥ sṛṣṭā hyete svayaṃbhuvā

رِگ، یَجُر اور سام—ان کے سِر کے حصّے سے ‘کپوت’ اور ‘پُشپ’ نامی شاخیں پیدا ہوئیں؛ اور آکھیان کو پانچواں وید مان کر یہ سب خودبھو نے رچا۔

ṛk-yajuḥ-sāma-śirasaḥhaving Ṛg, Yajus, and Sāman as (their) head/essence
ṛk-yajuḥ-sāma-śirasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṛc (प्रातिपदिक) + yajus (प्रातिपदिक) + sāman (प्रातिपदिक) + śiras (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); bahu-tatpuruṣa: ṛg-yajuḥ-sāma-śirasaḥ = whose heads/essence are Ṛg, Yajus, Sāman
kapotāḥpigeons/doves
kapotāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootkapota (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
puṣpa-sāhvayāḥnamed ‘Puṣpa’
puṣpa-sāhvayāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक) + sāhvaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); bahuvrīhi: puṣpa-sāhvayāḥ = having the name ‘Puṣpa’/called Puṣpa
ākhyānamnarrative, account
ākhyānam:
Viśeṣya/Apādāna of apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा) or Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); here as apposition to vedāḥ (as ‘the narrative’)
pañcamāḥfifth
pañcamāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañcama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); adjective qualifying vedāḥ
vedāḥVedas
vedāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
sṛṣṭāḥcreated
sṛṣṭāḥ:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
FormPast passive participle (क्त/कृदन्त), Masculine Nominative Plural; agrees with vedāḥ
hiindeed
hi:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/बल)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormIndeclinable (अव्यय); particle (निपात) giving emphasis/reason
etethese
ete:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); demonstrative pronoun
svayaṃbhuvāby Svayambhū (Brahmā)
svayaṃbhuvā:
Karaṇa (करण/Instrument; agent in passive)
TypeNoun
Rootsvayaṃbhū (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)