Shloka 49
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते / सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः
Transliteration
tārake cāsuravare samudīrṇe nipātite / seṃdropendrairmahābhāgairdevairagnisutaḥ prabhuḥ
Translation
جب اسوروں کا سردار تارک اٹھ کھڑا ہوا اور پھر گرا دیا گیا؛ تب مہابھاگ دیوتاؤں نے، اندر اور اُپیندر سمیت، آگنی سُت پرَبھو کو (سربلند کیا)۔
Word by Word
तारकेin/at Tāraka (i.e., when Tāraka...)
तारके:
Adhikarana (अधिकरण/Location-context)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
असुरवरेin the foremost asura
असुरवरे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute context)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (‘श्रेष्ठः असुरः’); ‘in the best of asuras’
समुदीर्णेwhen (he) had arisen/was roused
समुदीर्णे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootसम् + उद् + ईर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘when (he was) aroused/risen up’ (locative absolute)
निपातितेwhen (he) was felled/slain
निपातिते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative absolute)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘when (he was) struck down’ (locative absolute)
सhe
स:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
इन्द्रby Indra(s)
इन्द्र:
Kartr̥ (कर्ता/Agent; with passive sense)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (इन्द्रैः) — समासाङ्ग (see next)
उपेन्द्रैःby Upendra(s) (Vishnu)
उपेन्द्रैः:
Kartr̥ (कर्ता/Agent; with passive sense)
TypeNoun
Rootउपेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
महाभागैःby the very fortunate
महाभागैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा (पूर्वपद) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण; कर्मधारय (‘great’ + ‘fortunate’)
देवैःby the gods
देवैः:
Kartr̥ (कर्ता/Agent; in passive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अग्निसुतःAgni’s son
अग्निसुतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘Agni’s son’)
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणार्थक-संज्ञा