Next Verse

Shloka 1

Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः // ९// बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः / चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः

eti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde pitṛkalpo nāma navamo 'dhyāyaḥ // 9// bṛhaspatiruvāca saptaite jayatāṃ śreṣṭhāḥ svarge pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ / catvāro murttimantaśca trayasteṣāmamūrttayaḥ

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وायु-پروکت مَدیہ بھاگ کے تیسرے اُپودھات پاد میں ‘پِتೃکَلپ’ نام نواں ادھیائے۔ بृहسپتی نے کہا—سورگ میں یہ سات پِتೃگن فاتحوں میں افضل سمجھے گئے ہیں؛ ان میں چار مجسّم ہیں اور تین بےصورت (امورت)۔

एतिthus (ends/so)
एति:
वाक्यसमाप्ति (Colophon marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formपाठ-रूपान्तर (eti = iti), उद्धरण/समाप्ति-सूचक
श्री-ब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Ppp—क्त) समासपद, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (agreeing with पादे)
उपोद्धात-पादेin the introductory quarter/section
उपोद्धात-पादे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पितृ-कल्पः(the chapter) ‘Pitṛkalpa’
पितृ-कल्पः:
कर्ता/विधेय (Title as predicate nominative)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामnamed
नाम:
सम्बन्धसूचक (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used to denote naming)
नवमःninth
नवमः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनवम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
एतेthese
एते:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जयताम्may (they) be victorious
जयताम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, परस्मैपद; आशीर्लिङ्गार्थे (benedictive sense: may they be victorious)
श्रेष्ठाःexcellent; best
श्रेष्ठाः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पितृ-गणाःgroups of Pitṛs
पितृ-गणाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्मृताःare remembered; are known as
स्मृताः:
विधेय (Predicate/State)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Ppp—क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मूर्तिमन्तःembodied; having form
मूर्तिमन्तः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक) + मन्त (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
त्रयःthree
त्रयः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अमूर्त्तयःformless
अमूर्त्तयः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअमूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन