Shloka 82
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो मनुपत्नीमचेतनाम् / ग्रहेण मोचयित्वा च ततश्चानुससार ताम्
Transliteration
tirobhūteṣu teṣvindro manupatnīmacetanām / graheṇa mocayitvā ca tataścānusasāra tām
Translation
جب وہ سب غائب ہو گئے تو اندر نے بے ہوش منو کی پتنی کو گِرہ (راہو) کے بندھن سے چھڑا دیا، پھر وہ اس کے پیچھے پیچھے چلا۔
Word by Word
तिरोभूतेषुwhen (they) had disappeared / among the disappeared
तिरोभूतेषु:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeAdjective
Rootतिरो-भूत (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) from √भू with अव्ययीभाव-पूर्वपद तिरस्/तिरो (disappeared/hidden)
तेषुamong them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सर्वनाम
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मनुपत्नीम्Manu's wife
मनुपत्नीम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमनु-पत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मनॊः पत्नी)
अचेतनाम्unconscious
अचेतनाम्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootअ-चेतन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष/नकारार्थ (negation)
ग्रहेणby seizure / by a grasp
ग्रहेण:
Karana (करण/means)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
मोचयित्वाhaving freed
मोचयित्वा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/absolutive)
TypeIndeclinable
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive) with णिच् (causative) from √मुच्: मोचयित्वा = having freed/released
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time/sequence)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अनुससारfollowed
अनुससार:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootअनु + सृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम