Shloka 116
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा / तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः
Transliteration
āhatāśca tataḥ sarvā āpaḥ samabhavaṃstadā / tāsu praṇihitātmānamekaṃ so 'janayatprabhuḥ
Translation
تب تمام پانی نمودار ہو کر پھیل گئے۔ اُن پانیوں میں اپنے باطن کو جما کر پرَبھو نے ایک ہستی کو جنم دیا۔
Word by Word
आहताःstruck/agitated
आहताः:
कर्तृ-विशेषण/विधेय (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootआ + हन् (धातु) → आहत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; आपः इति विशेष्ये
चand
च:
निपात (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
ततःthereupon/from that
ततः:
देश-कालाधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय (तसिल्), अपादान/कालार्थ (from that/thereupon)
सर्वाःall
सर्वाः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; आपः इति विशेषण
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
समभवन्came to be/arose
समभवन्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
तासुin them (in those waters)
तासु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण
प्रणिहित-आत्मानम्one whose mind/self was fixed (intent)
प्रणिहित-आत्मानम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्र + नि + धा (धातु) → प्रणिहित (कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘प्रणिहितः आत्मा यस्य’ (one whose self is intent/fixed); कर्म
एकम्one (single)
एकम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रणिहितात्मानम् इति विशेषण
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अजनयत्produced/created
अजनयत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) (णिच् causative: जनय)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
कर्ता (Karta; appositional)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इति समानाधिकरण (apposition)