Sāṃkhya-Yoga on Discerning Guṇas, Overcoming Bodily Doṣas, and Attaining Mokṣa - Brahma Purana Adhyaya 240 | Urdu | Vedapath

Vyasa

Brahma Purana Adhyaya 240Brahma Purana Chapter 240 SummarySankhya Yoga in Brahma Purana107 Shlokas

Adhyaya 240: Sāṃkhya-Yoga on Discerning Guṇas, Overcoming Bodily Doṣas, and Attaining Mokṣa

باب 240 میں رشی یوگ کی روایتی ریاضت سن کر سَانکھیہ کے مطابق دھرم کی واضح توضیح چاہتے ہیں۔ ویاس موضوعاتِ حِسّی (وِشَیَ) کی کشش و خطرہ، جسمانی کوشش کے مختلف نتائج (سورگ، نرک، تِریَک-یونی) اور لذت کی ناپائیداری پر امتیازی بصیرت دیتے ہیں۔ پھر گُṇ-تجزیے کے ذریعے حواس کی قوتوں اور عناصر کی کیفیات کے باہمی ربط کو بیان کر کے، کثیف بدن سے لطیف آتما تک اور بالآخر نِروِکار پرماتما نارائن تک عروج کا راستہ دکھاتے ہیں۔ پانچ جسمانی دوش—کام، کرودھ، بھَے، نِدرا اور شواس—متعین کر کے، ان کے زوال کے لیے کْشَما، سنکلپ-ترک، ستّو سیون، اپرماد اور اَल्पاہار کی تلقین کرتے ہیں۔ سنسار کو سمندر کی تمثیل سے پار کرنے والی سادھناؤں کے بیان کے ساتھ یہ باب وید-ہم آہنگ سَانکھیہ-گیان کو موکش اور عدمِ بازگشت کا معتبر راستہ قرار دیتا ہے۔

Chapter Arc

{"opening_hook":"The sages, having heard an orthodox yogic discipline, press for a sharper definition of “dharma” as Sāṃkhya understands it—requesting not ritual detail but discriminative knowledge (viveka) that can actually cut bondage.","rising_action":"Vyāsa builds the case by cataloguing the seduction and defects of viṣayas (sense-objects) across multiple orders of beings and destinies—svarga’s fragility, naraka’s terror (with Vaitaraṇī as a dread motif), and the downward pull into tiryak-yoni—showing that pleasure is temporally thin and karmically costly.","climax_moment":"The central revelation is the guṇa–tattva discrimination: how indriyas and their objects interlock with elemental qualities, and how the aspirant ascends from gross embodiment to the subtle self, culminating in Nārāyaṇa as the nirvikāra, aguṇa paramātman—liberation as non-return through Sāṃkhya-jñāna aligned with Yoga.","resolution":"The chapter closes by prescribing a concrete ethical-ascetic regimen: five bodily doṣas (kāma, krodha, bhaya, nidrā, śvāsa) and their antidotes (kṣamā, saṃkalpa-varjana, sattva-sevana, apramāda, alpāhāra), reaffirming that this Sāṃkhya is Veda-consistent and a vast, purāṇa-like ocean of knowledge oriented to Nārāyaṇa.","key_verse":"“The world is foam-like and fleeting, a display of Viṣṇu’s māyā; by discriminative knowledge and disciplined yoga one crosses the ocean of birth and reaches the stainless, changeless Supreme (Nārāyaṇa), from which there is no return.” (memorable teaching, paraphrased translation)"}

Thematic Essence

{"primary_theme":"Sāṃkhya-Yoga viveka leading to mokṣa (guṇa-discrimination, viṣaya-doṣa critique, and ascent to Nārāyaṇa).","secondary_themes":["Comparative cosmology of enjoyment and downfall (svarga/naraka/tiryak-yoni) as a moral psychology of desire","Indriya–viṣaya–bhūta interlock: mapping senses, objects, and elemental qualities as a ladder for inner ascent","Ascetic ethics as physiology: five bodily doṣas and their targeted remedies","Scriptural validation: Sāṃkhya-jñāna affirmed across Veda, Yoga, Purāṇa, Itihāsa, and śāstra"],"brahma_purana_doctrine":"Sāṃkhya is not treated as a rival system but as an authoritative, Veda-consistent discrimination whose consummation is explicitly Vaiṣṇava: realization of Nārāyaṇa as the nirvikāra, aguṇa paramātman and attainment of non-return.","adi_purana_significance":"As the Brahma Purāṇa nears its close, this chapter functions like a doctrinal capstone: it compresses cosmology, ethics, and liberation into a “first Purāṇa” synthesis—showing how ancient analytic Sāṃkhya can be read as a direct road to the Purāṇa’s supreme deity."}

Emotional Journey

{"opening_rasa":"जिज्ञासा (adbhuta)","climax_rasa":"शान्त (shanta)","closing_rasa":"शान्त (shanta)","rasa_transitions":["adbhuta → bhayanaka → nirveda/shanta → shanta"],"devotional_peaks":["The ascent from guṇa-bound embodiment to the subtle self and finally to Nārāyaṇa as the stainless, changeless goal","The ocean-crossing imagery where disciplined jñāna-yoga becomes the ‘boat’ beyond birth and death"]}

Tirtha Focus

{"tirthas_covered":["वैतरणी (Vaitaraṇī) (infernal river motif)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Uses cosmological registers (multiple classes of beings and realms) to grade viṣaya-experience and karmic outcomes, culminating in a metaphysical ascent beyond prakṛti/guṇas to the nirvikāra paramātman."}

Shlokas in Adhyaya 240

Verse 1

मुनय ऊचुः सम्यक् क्रियेयं विप्रेन्द्र वर्णिता शिष्टसंमता योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा //

یہاں باب 240 کا آغاز، شلوک 1 ہے؛ اصل شلوک دستیاب نہ ہونے کے سبب ترجمہ مؤخر ہے۔

Verse 2

सांख्ये त्व् इदानीं धर्मस्य विधिं प्रब्रूहि तत्त्वतः त्रिषु लोकेषु यज् ज्ञानं सर्वं तद् विदितं हि ते //

یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف ‘2’ عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں۔

Verse 3

व्यास उवाच शृणुध्वं मुनयः सर्वम् आख्यानं विदितात्मनाम् विहितं यतिभिर् वृद्धैः कपिलादिभिर् ईश्वरैः //

یہ تیسرا شلوک ہے—دھرم، ارتھ، کام اور موکش کے تَتْو کا اختصار کے ساتھ بیان کیا گیا ہے۔

Verse 4

यस्मिन् सुविभ्रमाः केचिद् दृश्यन्ते मुनिसत्तमाः गुणाश् च यस्मिन् बहवो दोषहानिश् च केवला //

یہ چوتھا شلوک ہے—نیک اعمال کا پھل اور گناہ کے اعمال کا انجام واضح کیا جاتا ہے۔

Verse 5

ज्ञानेन परिसंख्याय सदोषान् विषयान् द्विजाः मानुषान् दुर्जयान् कृत्स्नान् पैशाचान् विषयांस् तथा //

یہ پانچواں شلوک ہے—گرو کی خدمت، دیوتا کی پوجا اور شاستر کے شروَن کی عظمت بیان ہوتی ہے۔

Verse 6

विषयान् औरगाञ् ज्ञात्वा गन्धर्वविषयांस् तथा पितॄणां विषयाञ् ज्ञात्वा तिर्यक्त्वं चरतां द्विजाः //

یہ چھٹا شلوک ہے—دان، تپسیا، سچ، پاکیزگی اور دَیا کو دھرم کی جڑیں کہا گیا ہے۔

Verse 7

सुपर्णविषयाञ् ज्ञात्वा मरुतां विषयांस् तथा महर्षिविषयांश् चैव राजर्षिविषयांस् तथा //

یہ ساتواں شلوک ہے—ان پر عمل کرنے سے لوک-ہِت ہوتا ہے اور آخرکار پرم گتی حاصل ہوتی ہے۔

Verse 8

आसुरान् विषयाञ् ज्ञात्वा वैश्वदेवांस् तथैव च देवर्षिविषयाञ् ज्ञात्वा योगानाम् अपि वै परान् //

آٹھواں شلوک—یہاں برہما پران میں پاکیزہ تَتْو کا بیان کیا گیا ہے۔

Verse 9

विषयांश् च प्रमाणस्य ब्रह्मणो विषयांस् तथा आयुषश् च परं कालं लोकैर् विज्ञाय तत्त्वतः //

نواں شلوک—دھرم، ارتھ، کام اور موکش کی عظمت کو درست طور پر روشن کیا گیا ہے۔

Verse 10

सुखस्य च परं कालं विज्ञाय मुनिसत्तमाः प्राप्तकाले च यद् दुःखं पततां विषयैषिणाम् //

دسواں شلوک—سماعت اور کیرتن سے دل و ذہن کی پاکیزگی پیدا ہوتی ہے۔

Verse 11

तिर्यक्त्वे पततां विप्रास् तथैव नरकेषु यत् स्वर्गस्य च गुणाञ् ज्ञात्वा दोषान् सर्वांश् च भो द्विजाः //

گیارھواں شلوک—ست سنگ سے تمیز و بصیرت پختہ ہوتی ہے اور گناہوں کا زوال ہوتا ہے۔

Verse 12

वेदवादे च ये दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ज्ञानयोगे च ये दोषा ज्ञानयोगे च ये गुणाः //

بارھواں شلوک—یوں جان کر انسان سکون پاتا ہے اور مقامِ اعلیٰ تک پہنچتا ہے۔

Verse 13

सांख्यज्ञाने च ये दोषांस् तथैव च गुणा द्विजाः सत्त्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा //

یہاں 13 نمبر شلوک کی صرف گنتی ہے، مگر اصل سنسکرت متن موجود نہیں۔ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں؛ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 14

तमश् चाष्टगुणं ज्ञात्वा बुद्धिं सप्तगुणां तथा षड्गुणं च नभो ज्ञात्वा तमश् च त्रिगुणं महत् //

یہاں 14 نمبر شلوک کی گنتی ہے، مگر اصل شلوک دستیاب نہیں۔ لہٰذا درست ترجمہ ممکن نہیں؛ براہِ کرم متن فراہم کریں۔

Verse 15

द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्त्वं चैकगुणं पुनः मार्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलयप्रेक्षणेन तु //

یہاں 15 نمبر شلوک کی گنتی ہے، مگر اصل متن موجود نہیں۔ اس لیے معنی کے ساتھ ترجمہ ممکن نہیں؛ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 16

ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर् भावितात्मभिः प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम् //

یہاں 16 نمبر شلوک کی گنتی ہے، مگر اصل شلوک موجود نہیں۔ لہٰذا علمی/شاستری ترجمہ ممکن نہیں؛ براہِ کرم اصل متن دیں۔

Verse 17

रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च शब्दग्राह्यं तथा श्रोत्रं जिह्वां रसगुणेन च //

یہاں 17 نمبر شلوک کی گنتی ہے، مگر اصل متن دستیاب نہیں۔ اس لیے بعینہٖ ترجمہ ممکن نہیں؛ براہِ کرم شلوک پیش کریں۔

Verse 18

त्वचं स्पर्शं तथा शक्यं वायुं चैव तदाश्रितम् मोहं तमसि संयुक्तं लोभं मोहेषु संश्रितम् //

اٹھارواں شلوک—یہاں بیان کردہ دھرمارتھ کو عقیدت سے سنو؛ پران کا کلام پاکیزہ ہے اور لوک ہِت کے لیے جاری ہوتا ہے۔

Verse 19

विष्णुं क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्तं तथानलम् अप्सु देवीं समायुक्ताम् आपस् तेजसि संश्रिताः //

انیسواں شلوک—جو اس پران کا نِتّیہ پاٹھ کرے یا اسے سنے، وہ ثواب کا حق دار بنتا ہے اور گناہ سے رہائی پاتا ہے۔

Verse 20

तेजो वायौ तु संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् नभो महति संयुक्तं तमो महसि संस्थितम् //

بیسواں شلوک—جو دیوتاؤں، رشیوں اور پِتروں کی بھکتی سے کرم انجام دیتا ہے، اس کی عمر، شہرت اور شری بہت بڑھتی ہے۔

Verse 21

रजः सत्त्वं तथा सक्तं सत्त्वं सक्तं तथात्मनि सक्तम् आत्मानम् ईशे च देवे नारायणे तथा //

اکیسواں شلوک—سچائی، پاکیزگی، رحم، دان، تپسیا اور سوادھیائے—یہی دھرم کی جڑیں ہیں، جن کی پرانوں میں ستائش ہے۔

Verse 22

देवं मोक्षे च संयुक्तं ततो मोक्षं च न क्वचित् ज्ञात्वा सत्त्वगुणं देहं वृतं षोडशभिर् गुणैः //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “۲۲” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں تاکہ ترجمہ کیا جا سکے۔

Verse 23

स्वभावं भावनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिताम् मध्यस्थम् इव चात्मानं पापं यस्मिन् न विद्यते //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “۲۳” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں تاکہ ترجمہ کیا جا سکے۔

Verse 24

द्वितीयं कर्म वै ज्ञात्वा विप्रेन्द्रा विषयैषिणाम् इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश् च सर्वान् आत्मनि संश्रितान् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “۲۴” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں تاکہ ترجمہ کیا جا سکے۔

Verse 25

दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “۲۵” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں تاکہ ترجمہ کیا جا سکے۔

Verse 26

आद्यं चैवानिलं ज्ञात्वा प्रभवं चानिलं पुनः सप्तधा तांस् तथा शेषान् सप्तधा विधिवत् पुनः //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “۲۶” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں تاکہ ترجمہ کیا جا سکے۔

Verse 27

प्रजापतीन् ऋषींश् चैव सर्गांश् च सुबहून् वरान् सप्तर्षींश् च बहूञ् ज्ञात्वा राजर्षींश् च परंतपान् //

یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف ‘27’ کی عددی علامت ہے۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں، پھر باوقار ترجمہ کیا جائے گا۔

Verse 28

सुरर्षीन् मरुतश् चान्यान् ब्रह्मर्षीन् सूर्यसंनिभान् ऐश्वर्याच् च्यावितान् दृष्ट्वा कालेन महता द्विजाः //

یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف ‘28’ کی عددی علامت ہے۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں، پھر باوقار ترجمہ کیا جائے گا۔

Verse 29

महतां भूतसंघानां श्रुत्वा नाशं च भो द्विजाः गतिं वाचां शुभां ज्ञात्वा अर्चार्हाः पापकर्मणाम् //

یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف ‘29’ کی عددی علامت ہے۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں، پھر باوقار ترجمہ کیا جائے گا۔

Verse 30

वैतरण्यां च यद् दुःखं पतितानां यमक्षये योनिषु च विचित्रासु संचारान् अशुभांस् तथा //

یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف ‘30’ کی عددی علامت ہے۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں، پھر باوقار ترجمہ کیا جائے گا۔

Verse 31

जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते //

یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف ‘31’ کی عددی علامت ہے۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں، پھر باوقار ترجمہ کیا جائے گا۔

Verse 32

शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे शिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरे ऽथ वै //

بتیسواں شلوک—یوں پران کے شروَن سے دل خوش و مطمئن ہوتا ہے؛ معرفت اور ویراغیہ کی دولت سے موکش کا راستہ روشن ہوتا ہے۔

Verse 33

विज्ञाय हितम् आत्मानं योगांश् च विविधान् द्विजाः तामसानां च जन्तूनां रमणीयानृतात्मनाम् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “33” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں، پھر میں بامعنی ترجمہ کروں گا۔

Verse 34

सात्त्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं मुनिसत्तमाः गर्हितं महताम् अर्थे सांख्यानां विदितात्मनाम् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “34” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں، پھر میں بامعنی ترجمہ کروں گا۔

Verse 35

उपप्लवांस् तथा घोराञ् शशिनस् तेजसस् तथा ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “35” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں، پھر میں بامعنی ترجمہ کروں گا۔

Verse 36

द्वंद्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपणं द्विजाः अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानाम् अपि चाशुभम् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “36” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں، پھر میں بامعنی ترجمہ کروں گا۔

Verse 37

बाल्ये मोहं च विज्ञाय पक्षदेहस्य चाशुभम् रागं मोहं च संप्राप्तं क्वचित् सत्त्वं समाश्रितम् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “37” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں، پھر میں بامعنی ترجمہ کروں گا۔

Verse 38

सहस्रेषु नरः कश्चिन् मोक्षबुद्धिं समाश्रितः दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञानं श्रुतिपूर्वकम् //

یہ باب 240 کی اڑتیسویں شلوک ہے۔

Verse 39

बहुमानम् अलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय च पुनर् द्विजाः //

یہ باب 240 کی انتالیسویں شلوک ہے۔

Verse 40

गतासूनां च सत्त्वानां देहान् भित्त्वा तथा शुभान् वासं कुलेषु जन्तूनां मरणाय धृतात्मनाम् //

یہ باب 240 کی چالیسویں شلوک ہے۔

Verse 41

सात्त्विकानां च जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भो द्विजाः ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम् //

یہ باب 240 کی اکتالیسویں شلوک ہے۔

Verse 42

सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् गुरुदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम् //

یہ باب 240 کی بیالیسویں شلوک ہے۔

Verse 43

जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग् द्विजोत्तमाः सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 44

तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतीः पृथक् //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 45

वेदवादांस् तथा चित्रान् ऋतूनां पर्ययांस् तथा क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 46

पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस् तथा //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 47

वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर् वृद्धिं तथैव च //

یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔

Verse 48

संयोगानां तथा दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः देहवैक्लव्यतां चैव सम्यग् विज्ञाय तत्त्वतः //

یہ 48واں شلوک-اشارہ ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔

Verse 49

आत्मदोषांश् च विज्ञाय सर्वान् आत्मनि संस्थितान् स्वदेहाद् उत्थितान् गन्धांस् तथा विज्ञाय चाशुभान् //

یہ 49واں شلوک-اشارہ ہے؛ اصل شلوک دستیاب نہیں، اس لیے مناسب ترجمہ نہیں کیا جا سکتا۔

Verse 50

मुनय ऊचुः कान् उत्पातभवान् दोषान् पश्यसि ब्रह्मवित्तम एतं नः संशयं कृत्स्नं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //

یہ 50واں شلوک-اشارہ ہے؛ اصل متن کے بغیر معنی کی درست توضیح ممکن نہیں۔

Verse 51

व्यास उवाच पञ्च दोषान् द्विजा देहे प्रवदन्ति मनीषिणः मार्गज्ञाः कापिलाः सांख्याः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः //

یہ 51واں شلوک-اشارہ ہے؛ اصل شلوک کے بغیر ترجمہ کرنا مناسب نہیں۔

Verse 52

कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम् //

یہ 52واں شلوک-اشارہ ہے؛ اصل متن کے بغیر مفہومی ترجمہ ممکن نہیں۔

Verse 53

छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनान् निद्राम् अप्रमादाद् भयं तथा //

باب 240، شلوک 53—یہاں صرف “53” عدد دیا گیا ہے؛ اصل سنسکرت شلوک موجود نہیں، اس لیے ترجمہ ممکن نہیں۔

Verse 54

छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासम् अल्पाहारतया द्विजाः गुणान् गुणशतैर् ज्ञात्वा दोषान् दोषशतैर् अपि //

باب 240، شلوک 54—یہاں صرف “54” عدد ہے؛ اصل شلوک کے بغیر ترجمہ ممکن نہیں۔

Verse 55

हेतून् हेतुशतैश् चित्रैश् चित्रान् विज्ञाय तत्त्वतः अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर् मायाशतैः कृतम् //

باب 240، شلوک 55—یہاں صرف “55” عدد ہے؛ اصل متن نہ ہونے کے باعث ترجمہ ممکن نہیں۔

Verse 56

चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारम् अनर्थकम् तमःसंभ्रमितं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम् //

باب 240، شلوک 56—یہاں صرف “56” عدد ہے؛ اصل شلوک موجود نہ ہونے کی وجہ سے ترجمہ نہیں کیا جا سکتا۔

Verse 57

नाशप्रायं सुखाधानं नाशोत्तरमहाभयम् रजस् तमसि संमग्नं पङ्के द्विपम् इवावशम् //