Brahma Purana — On Varna Mobility Through Conduct, Karma, and Food-Ethics, Shloka 9
Devanagari script
वैश्यो वा क्षत्रियः केन द्विजो वा क्षत्रियो भवेत् प्रतिलोमे कथं देव शक्यो धर्मो निवर्तितुम् //
Translation
یہ نواں شلوک دھرم، ارتھ، کام اور موکش کے حصول کے لیے پُنّیہ کرم کو بیان کرتا ہے؛ جو اسے عقیدت سے پڑھے یا سنے وہ پاکیزہ ہوتا ہے۔
Word by Word
vaiśyaḥa Vaiśya
vaiśyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaiśya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद (option 1)
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: or)
kṣatriyaḥa Kṣatriya
kṣatriyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣatriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद (option 2)
kenaby what?
kena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; प्रश्नार्थक-करण
dvijaḥa twice-born (Brāhmaṇa etc.)
dvijaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
kṣatriyaḥa Kṣatriya
kṣatriyaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣatriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate nominative with ‘bhavet’
bhavetmight become
bhavet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (भू धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
pratilomein reverse order (pratiloma)
pratilome:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpratiloma (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अव्ययार्थे (adverbial locative: in reverse order/against the norm)
kathamhow?
katham:
Prashna (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
devaO god/Lord
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
śakyaḥpossible/feasible
śakyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśakya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘dharmaḥ’ इति विशेषणम् (capable/possible)
dharmaḥdharma/law
dharmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद (subject of infinitive construction)
nivartitumto be stopped/turned back
nivartitum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootni-vṛt (वृत् धातु) + tumun (तुमुन्)
Formतुमुनन्त (infinitive), अव्यय; ‘śakyaḥ’ इत्यस्य पूरक (complement)
Speaker
Umā addresses Śiva.