Brahma Purana — Akshara and Kshara: Vasiṣṭha’s Teaching to Karāla Janaka on Cosmogenesis and Liberation, Shloka 13
Devanagari script
रात्रिश् चैतावती राजन् यस्यान्ते प्रतिबुध्यते सृजत्य् अनन्तकर्माणि महान्तं भूतम् अग्रजम् //
Translation
تیرھواں شلوک—یہاں اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Word by Word
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Avyaya-sambandha (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
एतावतीof this extent/so long
एतावती:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतावत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; परिमाणवाचक: ‘so much/this long’
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
अन्तेat the end
अन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
प्रतिबुध्यतेawakens
प्रतिबुध्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + बुध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘awakens’
सृजतिcreates
सृजति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अनन्तकर्माणिendless actions/works
अनन्तकर्माणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनन्त + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; कर्मधारय: ‘endless deeds/acts’
महान्तम्great
महान्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भूतम्being/entity
भूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अग्रजम्first-born/primeval
अग्रजम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘born first/primeval’
Speaker
Vasiṣṭha to Karālajanaka.