Home›Srimad Bhagavatam›Tritiya Skandha›Adhyaya 8›Shloka 30
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 30

Transmission of Bhāgavata Wisdom and Brahmā’s Vision of the Supreme Lord on Ananta

Devanagari script

चराचरौको भगवन्महीध्र- महीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् । किरीटसाहस्रहिरण्यश‍ृङ्ग- माविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम् ॥ ३० ॥

Transliteration

carācarauko bhagavan-mahīdhram ahīndra-bandhuṁ salilopagūḍham kirīṭa-sāhasra-hiraṇya-śṛṅgam āvirbhavat kaustubha-ratna-garbham

Translation

بھگوان چلنے پھرنے والے اور ساکن سب جیووں کا آشرے بن کر ایک عظیم پہاڑ کی مانند قائم تھے۔ اننت شیش اُن کے سखा-سیوک ہیں، اس لیے وہ ناگوں کے دوست ہیں۔ جیسے پہاڑ کی ہزاروں سنہری چوٹیاں، ویسے ہی اننت کے سنہری تاج والے پھن دکھائی دیے؛ اور کوستبھ وغیرہ رتنوں سے اُن کا दिव्य جسم رتن گربھ تھا۔ پرلے کے جل میں وہ کبھی کبھی ڈوبے ہوئے بھی نظر آتے ہیں۔

Synonyms
चरmoving
चर:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग
अचरnon-moving
अचर:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग
ओकःabode
ओकः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootओकस्/ओकः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘आवास/गृह’ अर्थे; समासाङ्ग
चर-अचर-ओकःthe abode of moving and non-moving beings
चर-अचर-ओकः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (चराणाम् अचराणां च ओकः)
भगवत्divine, glorious
भगवत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; समासाङ्ग
महीधरम्mountain
महीधरम्:
Karma (कर्म) / Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootमहीधर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पर्वत’ अर्थे
भगवत्-महीधरम्the divine mountain
भगवत्-महीधरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक) + महीधर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (भगवान् महीधरः)
अहीन्द्रof the serpent-king
अहीन्द्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअहीन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), एकवचन; समासाङ्ग
बन्धुम्kinsman, relative
बन्धुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन
अहीन्द्र-बन्धुम्kinsman of the serpent-king
अहीन्द्र-बन्धुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहीन्द्र (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अहीन्द्रस्य बन्धुः)
सलिलwater
सलिल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया/षष्ठी (3rd/6th), एकवचन; समासाङ्ग
उपगूढम्submerged, enveloped
उपगूढम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप+गुह् (धातु) → उपगूढ (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्
सलिल-उपगूढम्enveloped by water
सलिल-उपगूढम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसलिल (प्रातिपदिक) + उपगूढ (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (सलिलेन उपगूढम्)
किरीटcrown
किरीट:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिरीट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग
साहस्रthousandfold
साहस्र:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसाहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सहस्रसम्बन्धि’
हिरण्यgold
हिरण्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग
शृङ्गम्peak, horn
शृङ्गम्:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
किरीट-साहस्र-हिरण्य-शृङ्गम्having golden peaks like thousands of crowns
किरीट-साहस्र-हिरण्य-शृङ्गम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootकिरीट (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक) + हिरण्य (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (हिरण्यस्य शृङ्गम्; किरीट-साहस्रवत्)
आविर्भवत्manifesting, appearing
आविर्भवत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआविर् (अव्यय) + भू (धातु) → भवत् (कृदन्त, शतृ)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले; विशेषणम्
कौस्तुभKaustubha (gem)
कौस्तुभ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकौस्तुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), एकवचन; समासाङ्ग
रत्नjewel
रत्न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी/प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग
गर्भम्womb, interior, containing
गर्भम्:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
कौस्तुभ-रत्न-गर्भम्containing the Kaustubha jewel
कौस्तुभ-रत्न-गर्भम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootकौस्तुभ (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कौस्तुभस्य रत्नस्य गर्भः)
Characters & Entities
B
Bhagavān (Śrī Viṣṇu/Nārāyaṇa)
K
Kaustubha

FAQs

This verse describes Bhagavān manifesting from within the waters, revealing His cosmic, mountain-like form as the shelter of all beings—signifying His transcendence and His role as the source and support of creation.

The Kaustubha jewel is a distinctive mark of Viṣṇu’s supreme divinity; its mention emphasizes that the appearing form is not ordinary but the fully opulent Personality of Godhead.

Use the imagery for meditation: remember the Lord as the inner support of all life, and cultivate steadiness in bhakti by contemplating His protective presence even when He seems “hidden,” like within the waters.

←Previous Verse
Next Verse→