Home›Srimad Bhagavatam›Ekadasha Skandha›Adhyaya 4›Shloka 18
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 18

Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi and the Lord’s Unlimited Incarnations

Devanagari script

गुप्तोऽप्यये मनुरिलौषधयश्च मात्स्ये क्रौडे हतो दितिज उद्धरताम्भस: क्ष्माम् । कौर्मे धृतोऽद्रिरमृतोन्मथने स्वपृष्ठे ग्राहात् प्रपन्नमिभराजममुञ्चदार्तम् ॥ १८ ॥

Transliteration

gupto ’pyaye manur ilauṣadhayaś ca mātsye krauḍe hato diti-ja uddharatāmbhasaḥ kṣmām kaurme dhṛto ’drir amṛtonmathane sva-pṛṣṭhe grāhāt prapannam ibha-rājam amuñcad ārtam

Translation

مَتسیہ اوتار میں بھگوان نے ستیہ ورت منو، زمین اور قیمتی جڑی بوٹیوں کو پرلے کے پانیوں سے محفوظ رکھا۔ وراہ روپ میں انہوں نے دِتی کے پتر ہِرنیاکش کو وध کر کے کائناتی جل سے بھومی کا اُدھار کیا۔ کُورم اوتار میں مندر پہاڑ کو اپنی پیٹھ پر تھام کر سمندر منتھن سے اَمرت نکلوایا۔ اور مگرمچھ کے پنجے میں مبتلا شَرَن آگت گجندر راج کو انہوں نے نجات دی۔

Synonyms
गुप्तःprotected
गुप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगुप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षा-अव्यय (particle: also/even)
अयेin the dissolution (pralaya)
अये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘अय’ = प्रलय (dissolution) इत्यर्थे
मनुःManu
मनुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इलाIlā (earth/Ilā)
इला:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
औषधयःplants / herbs
औषधयः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऔषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मात्स्येin the Matsya (Fish) [incarnation]
मात्स्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमात्स्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अवतार-नाम (in the Fish incarnation)
क्रौडेin the Varāha (Boar) [incarnation]
क्रौडे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्रौड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अवतार-नाम (in the Boar incarnation)
हतःwas slain
हतः:
Kriya (क्रिया/कर्मणि)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दितिजःa son of Diti (demon)
दितिजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिति-ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (दितेः जातः)
उद्धरताम्of (Him) who was lifting up
उद्धरताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootउद्-हृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘(भगवतः) उद्धरतः’ अर्थे
अम्भसःfrom the waters
अम्भसः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
क्ष्माम्the earth
क्ष्माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्ष्मा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कौर्मेin the Kūrma (Tortoise) [incarnation]
कौर्मे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकौर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अवतार-नाम (in the Tortoise incarnation)
धृतःwas held/supported
धृतः:
Kriya (क्रिया/कर्मणि)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अद्रिःthe mountain (Mandara)
अद्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अमृतोन्मथनेin the churning for nectar
अमृतोन्मथने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमृत-उन्मथन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (अमृतस्य उन्मथनम्)
स्वपृष्ठेon his own back
स्वपृष्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व-पृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (स्वं पृष्ठम्)
ग्राहात्from the crocodile
ग्राहात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootग्राह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
प्रपन्नम्who had surrendered
प्रपन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
इभराजम्the king of elephants (Gajendra)
इभराजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइभ-राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (इभानां राजा)
अमुञ्चत्released / freed
अमुञ्चत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आर्तम्distressed
आर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
Characters & Entities
M
Manu
M
Matsya
V
Varāha
K
Kūrma
H
Hiraṇyākṣa
M
Mandara Mountain
G
Gajendra
C
Crocodile (Grāha)

FAQs

This verse lists multiple avatāras where the Lord intervenes—protecting Manu at pralaya, rescuing the earth as Varāha, sustaining the churning as Kūrma, and saving surrendered Gajendra—showing that divine protection follows sincere surrender.

Śukadeva highlights a consistent principle across different līlās: whether cosmic events (pralaya, earth’s rescue, nectar churning) or personal crisis (Gajendra), the Lord responds to surrender and protects those who take shelter of Him.

When overwhelmed, consciously turn to God with humility and trust—seek shelter through prayer, remembrance, and dharmic action—rather than relying only on ego or panic; the verse emphasizes relief comes through genuine dependence on the Lord.

←Previous Verse
Next Verse→