Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 44

Kriyā-yoga, the Virāṭ-Puruṣa Mapping, and the Sun-God’s Monthly Expansions

Devanagari script

विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् । विश्वामित्रो मखापेत ऊर्जमासं नयन्त्यमी ॥ ४४ ॥

Transliteration

viṣṇur aśvataro rambhā sūryavarcāś ca satyajit viśvāmitro makhāpeta ūrja-māsaṁ nayanty amī

Translation

اُرجا کے مہینے میں وِشنو سورج دیوتا کے روپ میں، اشوتَر ناگ کے روپ میں، رمبھا اپسرا کے روپ میں، سوریہ ورچا گندھرو کے روپ میں، ستیہ جِت یکش کے روپ میں، وشوامتر رِشی کے روپ میں اور مکھاپیت راکشس کے روپ میں حکومت کرتے ہیں۔

Synonyms

• विष्णुः: Viṣṇu (name)
• विष्णुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अश्वतरः: Aśvatara
• अश्वतरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अश्वतर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रम्भा: Rambhā
• रम्भा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: रम्भा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सूर्यवर्चाः: Sūryavarcā
• सूर्यवर्चाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + वर्चस्/वर्चा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘सूर्यस्य वर्चाः’ = having the splendor of the sun (name)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• सत्यजित्: Satyajit
• सत्यजित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सत्यजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; हलन्त-प्रातिपदिक

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मखापेतः: Makhāpeta
• मखापेतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मख (प्रातिपदिक) + अपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘मखस्य अपेतः’ = departed from sacrifice (name); अपेत = √इ (धातु) + अप (उपसर्ग) + क्त (Kta)

• ऊर्ज-मासम्: the month Ūrja
• ऊर्ज-मासम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘ऊर्जः/ऊर्जायाः मासम्’ = month named Ūrja

• नयन्ति: they conduct
• नयन्ति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• अमी: these (ones)
• अमी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

Purport

All these sun-gods and their associates are mentioned in divisions in the Kūrma Purāṇa, as follows:

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Aśvatara
• Rambhā
• Sūryavarcā
• Satyajit
• Viśvāmitra
• Makhāpeta

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the significance of Ūrja (Kārttika) month?

This verse lists the presiding divine figures for the month of Ūrja (Kārttika), showing that time is governed by sacred authorities and is meant to be honored as a devotional arrangement under Lord Viṣṇu’s supervision.

Why is Lord Viṣṇu mentioned among the presiders of the month in Bhagavatam 12.11?

Śukadeva explains that each month is carried forward by specific presiding beings, and Viṣṇu’s inclusion emphasizes that the ultimate controller and sanctifier of time and dharma is the Supreme Lord.

How can a devotee apply the teaching of this verse in modern life?

By treating time as sacred—especially holy months like Kārttika—and aligning one’s schedule with sādhana (hearing, chanting, worship, charity), a person turns ordinary days into purposeful devotional practice.