Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Kurukṣetra Pilgrimage: Sages Praise Kṛṣṇa; Vasudeva Inquires on Karma; Viṣṇu-yajña Performed

वित्तैषणां यज्ञदानैर्गृहैर्दारसुतैषणाम् । आत्मलोकैषणां देव कालेन विसृजेद्ब‍ुध: । ग्रामे त्यक्तैषणा: सर्वे ययुर्धीरास्तपोवनम् ॥ ३८ ॥

vittaiṣaṇāṁ yajña-dānair gṛhair dāra-sutaiṣaṇām ātma-lokaiṣaṇāṁ deva kālena visṛjed budhaḥ grāme tyaktaiṣaṇāḥ sarve yayur dhīrās tapo-vanam

عاقل آدمی یَجْیَہ اور دان کے ذریعے دولت کی خواہش چھوڑنا سیکھے؛ گھریلو زندگی کے تجربے سے بیوی اور اولاد کی آسکتی سے نکلے؛ اور اے واسودیو، زمانے کے اثرات دیکھ کر اگلے لوک کی ترقی کی چاہ بھی ترک کرے۔ یوں گھر کی وابستگی چھوڑنے والے ضبطِ نفس والے دھیر لوگ تپوبن کو جاتے ہیں۔

वित्तैषणाम्desire for wealth
वित्तैषणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवित्त + एषणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वित्तस्य एषणा)
यज्ञदानैःby sacrifices and gifts
यज्ञदानैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (यज्ञैः च दानैः च)
गृहैःby household (life/means)
गृहैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
दारसुतैषणाम्desire for wife and children
दारसुतैषणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदार + सुत + एषणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दाराणां सुतानां च एषणा)
आत्मलोकैषणाम्desire for one’s own world (heavenly attainment)
आत्मलोकैषणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + लोक + एषणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आत्मनः लोकस्य एषणा)
देवO lord
देव:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
कालेनin due course; by time
कालेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
विसृजेत्should give up; should abandon
विसृजेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
बुधःthe wise person
बुधः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ग्रामेin the village
ग्रामे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
त्यक्तैषणाःhaving abandoned desires
त्यक्तैषणाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्यक्त (√त्यज् + क्त, कृदन्त) + एषणा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (येषां एषणाः त्यक्ताः ते)
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश
ययुःwent
ययुः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
धीराःsteadfast/wise men
धीराः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तपोवनम्forest of austerity (hermitage)
तपोवनम्:
कर्म (Goal/कर्म-गति)
TypeNoun
Rootतपस् + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः वनम्)
Ś
Śukadeva Gosvāmī
M
Mahārāja Parīkṣit

FAQs

This verse teaches that a wise person progressively abandons cravings—first for wealth through sacrifice and charity, then household attachment, and ultimately even subtle ambitions—moving toward a life centered on austerity and spiritual realization.

He emphasizes the classical Vedic progression from worldly life to deeper renunciation: when desires are relinquished, the sober-hearted seek an environment and lifestyle (tapasya) that supports exclusive spiritual practice and liberation.

Practice gradual renunciation: simplify consumption, give charity, reduce identity-based ambitions, and create a daily “tapo-vanam” through steady sādhana—japa, study, and service—while responsibly fulfilling duties.