Shloka 12
Balarāma Slays the Ape Dvivida
Dvivida-vadha
Devanagari script
तस्य धार्ष्ट्यं कपेर्वीक्ष्य तरुण्यो जातिचापला: । हास्यप्रिया विजहसुर्बलदेवपरिग्रहा: ॥ १२ ॥
Transliteration
tasya dhārṣṭyaṁ kaper vīkṣya taruṇyo jāti-cāpalāḥ hāsya-priyā vijahasur baladeva-parigrahāḥ
Translation
جب بھگوان بلرام کی بیویوں نے اس بندر کی گستاخی دیکھی تو وہ ہنسنے لگیں۔ وہ فطری طور پر شوخ اور مذاق پسند نوجوان خواتین تھیں۔
Synonyms
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
धार्ष्ट्यम्impudence
धार्ष्ट्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधार्ष्ट्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कपेःof the monkey
कपेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Root√ईक्ष्/वीक्ष् (धातु; दर्शने, उपसर्गः वि-)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
तरुण्यःyoung women
तरुण्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतरुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
जाति-चापलाःfickle by nature
जाति-चापलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootजाति (प्रातिपदिक) + चापल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जात्या चापलाः = by nature fickle)
हास्य-प्रियाःfond of laughter
हास्य-प्रियाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहास्य (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (हास्यं प्रियं येषाम्/यासाम्)
विजहसुःlaughed
विजहसुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√हस् (धातु; हास्ये, उपसर्गः वि-)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
बलदेव-परिग्रहाःwomen under Balarāma’s protection/companionship
बलदेव-परिग्रहाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबलदेव (प्रातिपदिक) + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलदेवस्य परिग्रहाः = belonging to/attended by Balarāma)
Characters & Entities
B
Balarāma (Baladeva)T
the monkey (kapi)FAQs
It indicates that the young women were under the shelter, protection, or guardianship of Lord Baladeva (Balarāma).
Because they saw the monkey’s audacity and, being youthful and fond of humor, they spontaneously burst into laughter.
Even when protected, one should remain mindful and respectful; the verse highlights how easy it is for the mind to slip into careless amusement when provoked.