Shloka 1

Mucukunda’s Departure; Jarāsandha’s Pursuit; Prelude to Rukmiṇī’s Abduction

Rukmiṇī’s Message Begins

Devanagari script

श्रीशुक उवाच इत्थं सोऽनग्रहीतोऽङ्ग कृष्णेनेक्ष्वाकुनन्दन: । तं परिक्रम्य सन्नम्य निश्चक्राम गुहामुखात् ॥ १ ॥

Transliteration

śrī-śuka uvāca itthaṁ so ’nagrahīto ’nga kṛṣṇenekṣvāku nandanaḥ taṁ parikramya sannamya niścakrāma guhā-mukhāt

Translation

شری شُک دیو نے کہا—اے راجا، یوں شری کرشن کی عنایت پا کر اِکشواکو کا محبوب مُچُکُند نے اُن کی پرکرما کی، سجدہ کیا اور غار کے دہانے سے باہر نکل آیا۔

Synonyms

• श्री-शुकः: Śrī Śuka
• श्री-शुकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + शुक (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—कर्मधारय (श्रीमान् शुकः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक-क्रियाविशेषण (manner adverb)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अनग्रहीतः: not favored; not shown grace
• अनग्रहीतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन् + ग्रह् (धातु) / अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्तः—क्त (past passive participle) ‘अनग्रहीत’ (= अनुग्रहं न प्राप्तः/न गृहीतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अङ्ग: O dear (particle)
• अङ्ग: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अङ्ग (अव्यय)
• Form: अव्यय, सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• कृष्णेन: by Kṛṣṇa
• कृष्णेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• इक्ष्वाकु-नन्दनः: descendant/son of Ikṣvāku
• इक्ष्वाकु-नन्दनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इक्ष्वाकु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुष (षष्ठी: ‘इक्ष्वाकोः नन्दनः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परिक्रम्य: having circumambulated
• परिक्रम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-क्रम् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• सन्नम्य: having bowed
• सन्नम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-नम् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• निश्चक्राम: went out
• निश्चक्राम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निस्-क्रम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• गुहा-मुखात्: from the mouth/entrance of the cave
• गुहा-मुखात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुष (षष्ठी: ‘गुहायाः मुखम्’), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Mucukunda

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about circumambulating and bowing to Krishna?

This verse shows the proper devotional etiquette: after receiving Kṛṣṇa’s grace, Mucukunda honors Him by circumambulating and offering obeisances before departing.

Who is the descendant of Ikshvaku mentioned in this verse?

It refers to King Mucukunda, a royal descendant of the Ikṣvāku dynasty, who had just been favored by Lord Kṛṣṇa.

Practical application of this shloka in modern life?

Respond to divine help or blessings with gratitude and humility—offer respect, remember the source of grace, and act without pride.