Shloka 6

Kṛṣṇa and Balarāma’s Forest Games and the Slaying of Pralamba

Devanagari script

अगाधतोयह्रदिनीतटोर्मिभि- र्द्रवत्पुरीष्या: पुलिनै: समन्तत: । न यत्र चण्डांशुकरा विषोल्बणा भुवो रसं शाद्वलितं च गृह्णते ॥ ६ ॥

Transliteration

agādha-toya-hradinī-taṭormibhir dravat-purīṣyāḥ pulinaiḥ samantataḥ na yatra caṇḍāṁśu-karā viṣolbaṇā bhuvo rasaṁ śādvalitaṁ ca gṛhṇate

Translation

گہرے پانی والی ندیوں کی بہتی موجیں کناروں کو بھگو کر چاروں طرف کے ریتیلے کناروں کو نم اور کیچڑ آلود کر دیتی تھیں۔ اس لیے زہر جیسی تیز دھوپ زمین کا رس نہ کھینچ سکتی تھی اور نہ ہی ہری گھاس کو جھلسا سکتی تھی۔

Synonyms

• अगाध: deep
• अगाध: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अगाध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; deep)

• तोय: water
• तोय: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; water)

• ह्रदिनी: river
• ह्रदिनी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ह्रदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; river/stream)

• तट: bank
• तट: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; bank)

• ऊर्मिभिः: by the waves
• ऊर्मिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• द्रवत्: flowing
• द्रवत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्रु (धातु) + शतृ → द्रवत् (प्रातिपदिक)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग-सम्भव (here in compound as qualifier ‘flowing/melting’)

• पुरीष्याः: muddy runnels
• पुरीष्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरीष्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (here: muddy streams/oozing channels; lexically rare)

• पुलिनैः: with sandbanks
• पुलिनैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पुलिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• समन्ततः: on all sides
• समन्ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: on all sides)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (where)

• चण्ड: fierce
• चण्ड: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; fierce)

• अंशु: ray
• अंशु: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; ray)

• कराः: sun-rays
• कराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (चण्ड-अंशु-कराः = ‘hands/rays of fierce sunbeams’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विषोल्बणाः: intensely poisonous
• विषोल्बणाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विष + उल्बण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (विषेण उल्बणाः = ‘strong with poison’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• भुवः: of the earth/ground
• भुवः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• रसम्: sap/moisture
• रसम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• शाद्वलितम्: made grassy
• शाद्वलितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाद्वल (प्रातिपदिक) + णिच्? (denom.) → शाद्वलित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त/कृत-प्रत्ययान्त (past participial sense) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘made grassy/covered with grass’ (qualifies रसम्/भूमि-रसम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• गृह्णते: takes away
• गृह्णते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘takes/seizes’

Characters & Entities

• Krishna
• Balarama
• Vraja-gopas (cowherd boys)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the beauty of Vrindavan in Canto 10?

This verse describes Vrindavan’s deep lakes, sandy riverbanks, moist earth, and ever-fresh green grass—showing the land as naturally auspicious and nourishing for Krishna’s pastoral pastimes.

Why is Shukadeva Gosvami describing nature during Krishna’s Vraja pastimes?

He sets the devotional scene: Vrindavan’s gentle, life-giving environment reflects the Lord’s presence and prepares the listener for Krishna’s cowherd pastimes and the coming episode of Vatsasura.

Practical application of this shloka’s message in modern life?

Cultivate environments that support devotion—seek “Vrindavan-like” simplicity, purity, and nourishment (good habits, uplifting company, and sacred study) so bhakti can remain fresh like the ever-green grass described here.