Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 25

Kūrma Supports Mandara; Hālahala Appears; Śiva Becomes Nīlakaṇṭha

Devanagari script

त्वं शब्दयोनिर्जगदादिरात्मा प्राणेन्द्रियद्रव्यगुण: स्वभाव: । काल: क्रतु: सत्यमृतं च धर्म- स्त्वय्यक्षरं यत् त्रिवृदामनन्ति ॥ २५ ॥

Transliteration

tvaṁ śabda-yonir jagad-ādir ātmā prāṇendriya-dravya-guṇaḥ svabhāvaḥ kālaḥ kratuḥ satyam ṛtaṁ ca dharmas tvayy akṣaraṁ yat tri-vṛd-āmananti

Translation

اے پروردگار! آپ ہی ویدک کلام کے اصل سرچشمہ ہیں۔ آپ ہی کائنات کے اولین سبب، جان، حواس، پانچ عناصر، تین گُن اور مہت تتّو ہیں۔ آپ ہی ازلی زمانہ، عزم و ارادہ اور ‘ستیہ’ و ‘رت’ نامی دینی طریقے ہیں۔ تین حرف ا-و-م پر مشتمل ‘اوم’ کا سہارا بھی آپ ہی ہیں۔

Synonyms

• त्वम्: you
• त्वम्: सम्बोधन/कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), एकवचन, प्रथमा-विभक्ति (Nominative singular)

• शब्द-योनिः: source of sound/word
• शब्द-योनिः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति; षष्ठी-तत्पुरुषः (शब्दस्य योनि: = source of sound/word)

• जगत्-आदिः: origin of the universe
• जगत्-आदिः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः आदिः = origin of the world)

• आत्मा: self; soul
• आत्मा: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति

• प्राणेन्द्रिय-द्रव्य-गुणः: (the totality of) life-breath, senses, substance, and qualities
• प्राणेन्द्रिय-द्रव्य-गुणः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + द्रव्य (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति; समाहार-द्वन्द्वः (collective: prāṇa+indriya+dravya+guṇa)

• स्वभावः: intrinsic nature
• स्वभावः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: स्वभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति

• कालः: time
• कालः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति

• क्रतुः: sacrifice; ritual
• क्रतुः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. singular)

• ऋतम्: cosmic order; rightness
• ऋतम्: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. singular)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• धर्मः: dharma; righteousness
• धर्मः: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति

• त्वयि: in you
• त्वयि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, सप्तमी-विभक्ति (Locative singular)

• अक्षरम्: the imperishable; syllable
• अक्षरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. singular)

• यत्: which
• यत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति; सम्बन्धक (relative pronoun: 'which/that')

• त्रि-वृत्: threefold
• त्रि-वृत्: विशेषण (Adjective to 'अक्षरम्')
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + वृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वृ 'to cover/turn', past participial sense 'threefold')
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति; द्विगु-समासः (त्रिभिः वृतम् = threefold)

• आमनन्ति: they declare/recite
• आमनन्ति: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: √मन् (धातु) उपसर्ग-आ + (आमन्/आमन्त्र् परम्परा; here 'to declare/recite')
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Characters & Entities

• Lord Vishnu
• Demigods (Devas)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Vishnu being the source of the Vedas (śabda-yoni)?

This verse declares that the Lord is śabda-yoni—the origin of revealed sound—meaning the Vedas ultimately arise from Him and point back to Him as the Supreme reality.

Why do the demigods praise Vishnu as time, sacrifice, truth, and dharma in Canto 8 Chapter 7?

In the crisis surrounding the churning of the ocean, the Devas seek the Lord’s shelter by recognizing Him as the inner basis of all cosmic functions—time, yajña, truth, ṛta, and dharma—without which their efforts cannot succeed.

Practical application of seeing God as the basis of dharma and daily duties?

Treat duties, worship, and ethics as offerings to the Lord, remembering that time, capacity, and results rest in Him—this cultivates humility, steadiness, and devotion.