Shloka 1

Bali Liberated, Prahlāda Blessed, and Vāmana Accepted as Universal Protector

Devanagari script

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनं महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणो भक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥

Transliteration

śrī-śuka uvāca ity uktavantaṁ puruṣaṁ purātanaṁ mahānubhāvo ’khila-sādhu-sammataḥ baddhāñjalir bāṣpa-kalākulekṣaṇo bhakty-utkalo gadgadayā girābravīt

Translation

شری شُکدیَو گوسوامی نے کہا—یوں قدیم و ازلی پرم پرُشوتّم بھگوان کے کلام کو سن کر، سب سادھوؤں کے نزدیک مقبول مہاتما بلی مہاراج نے ہاتھ باندھ کر، آنکھوں میں آنسو لیے اور بھکتی کے وجد میں گدگد آواز سے یوں جواب دیا۔

Synonyms

• श्री-शुकः: Śrī Śuka
• श्री-शुकः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: शुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘श्री’ उपपद/उपाधि (honorific)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• उक्तवन्तम्: the one who had spoken
• उक्तवन्तम्: कर्म (Karma)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘having spoken/one who spoke’

• पुरुषम्: the person
• पुरुषम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; उक्तवन्तम् इति विशेष्य

• पुरातनम्: ancient, primeval
• पुरातनम्: कर्म (Karma)
• Type: Adjective
• Root: पुरातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (पुरुषम्)

• महानुभावः: the great-souled one
• महानुभावः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: महान् (प्रातिपदिक) + अनुभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय (‘great’ + ‘majesty’)

• अखिल-साधु-सम्मतः: approved by all the virtuous
• अखिल-साधु-सम्मतः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक) + साधु (प्रातिपदिक) + सम्मत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (‘approved by all saints’)

• बद्ध-अञ्जलिः: with folded hands
• बद्ध-अञ्जलिः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (‘with hands joined’)

• बाष्प-कलाकुल-ईक्षणः: whose eyes were filled with tears
• बाष्प-कलाकुल-ईक्षणः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: बाष्प (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (‘whose eyes are filled/agitated with tear-drops’)

• भक्ति-उत्कलः: overwhelmed with devotion
• भक्ति-उत्कलः: कर्ता (Karta)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक) + उत्कल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष (‘overwhelmed with devotion’)

• गद्गदया: with a faltering
• गद्गदया: करण (Karaṇa)
• Type: Adjective
• Root: गद्गद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (गिरा)

• गिरा: voice
• गिरा: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• अब्रवीत्: spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Characters & Entities

• Śukadeva Gosvāmī
• Puruṣa (Supreme Lord)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the symptoms of pure devotion (bhakti)?

This verse describes classic bhakti symptoms—folded hands, tear-filled eyes, and a voice choked with emotion—arising when a devotee hears the Lord’s words.

Who is the “purusha puratana” mentioned in Bhagavatam 8.23.1?

“Puruṣaṁ purātanam” refers to the primeval Supreme Person—the Lord (commonly understood as Viṣṇu/Nārāyaṇa) who is eternal and the original source.

How can I apply this teaching in modern life as a devotee?

Cultivate reverence and heartfelt prayer—listen to divine teachings with sincerity, respond with humility (like folded hands), and let devotion become genuine rather than merely formal.