Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 29

Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

hṛdy aṅga dharmaṁ stanayor murārer ṛtaṁ ca satyaṁ ca manasy athendum śriyaṁ ca vakṣasy aravinda-hastāṁ kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephān

اے بادشاہ! بلی مہاراج نے مُراری کے وِراٹ جسم میں دل پر دھرم، سینے پر رِت اور سچائی، من میں چاند، اُرَس پر کنول ہاتھ والی شری لکشمی، گلے میں تمام ویدوں کی دھونیاں، بازوؤں میں اندرَ پرمکھ دیوتا، دونوں کانوں میں سمتیں، سر پر اُونچے لوک، بالوں میں بادل، نتھنوں میں ہوا، آنکھوں میں سورج اور منہ میں آگ دیکھی۔ اس کی وانی میں چھند، زبان کے رس میں ورُن، بھنوؤں میں نیَم وِدھی، پلکوں میں دن اور رات، پیشانی میں غصہ اور ہونٹوں میں لالچ تھا۔ لمس میں کام، منی میں سب پانی، پیٹھ پر اَدھرم، قدموں کی کرِیا میں یَجّیہ کی آگ؛ سایہ میں موت، مسکراہٹ میں مایا، بدن کے رونگٹوں میں جڑی بوٹیاں؛ رگوں میں ندیاں، ناخنوں میں پتھر، بدھی میں برہما، دیوگن اور رشی، اور سارے جسم و حواس میں چلنے پھرنے والے اور ساکن سب جیو—یوں بلی نے پرمیشور کے وِراٹ روپ میں سب کچھ دیکھ لیا۔

hṛdiin the heart
hṛdi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothṛd (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
aṅgaO dear (address)
aṅga:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootaṅga (अव्यय/सम्बोधन-निपात)
FormParticle/vocative interjection (सम्बोधन-निपात)
dharmamdharma
dharmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
stanayoḥon the breasts
stanayoḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootstana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Dual (द्विवचन)
murāreḥof Murāri (Viṣṇu)
murāreḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmurāri (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
ṛtamcosmic order / truth
ṛtam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṛta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
satyamtruth
satyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
manasiin the mind
manasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
athathen
atha:
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormParticle/adverb (अनन्तरार्थक/क्रमसूचक)
indumthe moon
indum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootindu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
śriyamŚrī (Lakṣmī)/splendor
śriyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
vakṣasion the chest
vakṣasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvakṣas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
aravinda-hastāmlotus-handed
aravinda-hastām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaravinda (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; compound: aravinda-hastā = 'lotus-in-hand' (उपपद-तत्पुरुष) qualifying śriyam
kaṇṭhein the throat
kaṇṭhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkaṇṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
sāmāniSāma hymns
sāmāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsāman (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
samasta-rephānwith all the 'ra' sounds (rephas)
samasta-rephān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamasta (कृदन्त/प्रातिपदिक) + repha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural; karmadhāraya: samasta-repha = 'all the rephas (letters र)' qualifying sāmāni
B
Brahmā
D
Devagaṇas (demigods)
Ṛṣis (sages)

FAQs

This verse states that the universal form contains all aspects of existence—rivers, mountains, Brahmā, demigods, sages, and all moving and nonmoving beings—situated within the Lord’s life-airs and limbs.

Śukadeva Gosvāmī speaks this narration to King Parīkṣit, describing the vision of the universal form and what was perceived within it.

By practicing reverence and responsibility—seeing life as sacred and interconnected—one cultivates humility, reduces envy, and strengthens devotion through remembering the Lord as the shelter of all.