Trikūṭa Mountain, Ṛtumat Garden, and the Beginning of Gajendra’s Crisis
स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्द्रुतम् ॥ २४ ॥
sa gharma-taptaḥ karibhiḥ kareṇubhir vṛto madacyut-karabhair anudrutaḥ giriṁ garimṇā paritaḥ prakampayan niṣevyamāṇo ’likulair madāśanaiḥ
گرمی سے تپا ہوا گجپتی نر و مادہ ہاتھیوں کے جھُنڈ میں گھرا تھا اور مَد ٹپکاتے بچے اس کے پیچھے تھے۔ اپنے بھاری جسم کے وزن سے وہ تریکوٹ پہاڑ کو چاروں طرف لرزاتا ہوا چلا؛ شہد پینے والی بھنوروں کی ٹولیاں اس کے مَد کی خدمت میں لگی تھیں۔ دور ہی سے ہوا کے ساتھ جھیل سے آئی کنول کی گرد کی خوشبو سونگھتا، مَد سے بوجھل نگاہوں کے ساتھ، پیاس سے بےتاب اپنے یوथ سمیت وہ تیزی سے جھیل کے کنارے آ پہنچا۔
It portrays Gajendra as a powerful leader among elephants, moving with a retinue, yet still subject to material conditions like heat and fatigue—setting the stage for his later surrender to the Lord.
Śukadeva Gosvāmī narrates these details to Mahārāja Parīkṣit as part of the Gajendra-mokṣa episode.
Even strength, status, and followers cannot remove life’s discomforts; recognizing material limitation prepares the heart to seek shelter in Bhagavān.