Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 18

Lord Śiva Bewildered by Mohinī

Viṣṇu’s Yoga-māyā and the Limits of Ascetic Power

Devanagari script

ततो ददर्शोपवने वरस्त्रियंविचित्रपुष्पारुणपल्ल‍वद्रुमे । विक्रीडतीं कन्दुकलीलया लसद्-दुकूलपर्यस्तनितम्बमेखलाम् ॥ १८ ॥

Transliteration

tato dadarśopavane vara-striyaṁ vicitra-puṣpāruṇa-pallava-drume vikrīḍatīṁ kanduka-līlayā lasad- dukūla-paryasta-nitamba-mekhalām

Translation

پھر قریب کے خوشنما باغ میں—جہاں سرخی مائل کونپلوں اور طرح طرح کے پھولوں والے درخت تھے—شِو نے ایک نہایت حسین عورت کو گیند سے کھیلتے دیکھا؛ چمکتا ہوا دوپٹہ اس کے کولہوں پر ڈھلک رہا تھا اور کمر میں میخلا (کمر بند) سجی تھی۔

Synonyms

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक क्रियाविशेषण (adverb: then/thereafter)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• उपवने: in a grove
• उपवने: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: उपवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन

• वरस्त्रियम्: a most excellent woman
• वरस्त्रियम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वरस्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—वरा स्त्री (कर्मधारय)

• विचित्रपुष्पारुणपल्लवद्रुमे: on/among a tree with variegated flowers and reddish shoots
• विचित्रपुष्पारुणपल्लवद्रुमे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: विचित्र-पुष्प-अरुण-पल्लव-द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य (द्रुमस्य) पल्लवाः अरुणाः, पुष्पाणि विचित्राणि’ इति; अधिकरण-विशेषणम् (qualifier of location)

• विक्रीडतीम्: playing/sporting
• विक्रीडतीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि+क्रीड् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (स्त्रियम्) इत्यस्य विशेषणम्

• कन्दुकलीलया: by ball-play
• कन्दुकलीलया: Karana (करण/Means)
• Type: Noun
• Root: कन्दुकलीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः—कन्दुकेन लीला (तृतीया-तत्पुरुष)

• लसत्: shining
• लसत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग अव्ययवत् पूर्वपद-रूपेण; (दुकूल) इत्यस्य विशेषणम्

• दुकूलपर्यस्तनितम्बमेखलाम्: with a waist-belt over the hips, with the garment slipped/askew
• दुकूलपर्यस्तनितम्बमेखलाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दुकूल-पर्यस्त-नितम्ब-मेखला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—दुकूलं पर्यस्तं यस्यां सा नितम्बमेखला/नितम्बे मेखला; (स्त्रियम्) इत्यस्य विशेषणरूपेण

Characters & Entities

• Lord Śiva
• Mohinī-mūrti (Lord Viṣṇu)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Mohini-murti in Canto 8 Chapter 12?

This verse describes Lord Śiva seeing the supremely beautiful woman—Mohinī-mūrti—playing in a flowered grove, an appearance that sets the stage for Viṣṇu’s māyā to be demonstrated even before great devas.

Why did Mohini-murti appear before Lord Shiva in the Bhagavatam?

In the chapter narrative, Mohinī-mūrti (Viṣṇu) appears to fulfill Śiva’s desire to see that extraordinary form and to reveal the potency of the Lord’s divine māyā, which can bewilder even the greatest.

Practical application of the Bhagavatam’s teaching on māyā in modern life?

The verse reminds seekers that external charm can overwhelm the mind; steady devotion, humility, and disciplined senses are needed to remain focused on the Supreme rather than being carried away by appearances.