Sutra 8
Devanagari script
वैराज्यं तु जीवतः परस्याच्छिद्य नैतन्मम इति मन्यमानः कर्शयति अपवाहयति पण्यं वा करोति विरक्तं वा परित्यज्यापगच्छतीति ॥ कZ_०८.२.०८ ॥
Transliteration
vairājyaṃ tu jīvataḥ parasyācchidya naitan mama iti manyamānaḥ karśayati apavāhayati paṇyaṃ vā karoti viraktaṃ vā parityajyāpagacchatīti
Translation
جو دوسرا شخص دوسرے کے زندہ ہوتے ہی اس کے شاہی حصے پر قبضہ کر لے—یہ سمجھتے ہوئے کہ ‘یہ میرا نہیں’—وہ یا تو سلطنت کو نچوڑ دیتا ہے، وسائل بہا لے جاتا ہے، عوامی املاک کو نجی تجارت بنا دیتا ہے؛ یا پھر بیزار ہو کر اسے چھوڑ کر چلا جاتا ہے۔
Word by Word
वैराज्यम्unlawful appropriation (of another’s property/rights)
वैराज्यम्:
TypeNoun
Rootवैराज्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
तुbut/indeed
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात (विरोध/विशेषार्थे)
जीवतःof a living (person)
जीवतः:
TypeNoun (participle used adjectivally)
Rootजीवत्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (जीवत्-शब्द)
परस्यof another (person)
परस्य:
TypePronoun/Adjective (substantivized)
Rootपर
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी
आच्छिद्यhaving seized/robbed (having taken away)
आच्छिद्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootआ-छिद्
Formक्त्वान्त (ल्यप्), उपसर्ग: आ-, अर्थ: ‘आच्छिद्य’ = छित्वा/अपहृत्य
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेध
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
ममmine/of me
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी, एकवचन (अस्मद्-शब्द)
इतिthus (thinking/quoting)
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formइत्यादि-निर्देश/वाक्यसमाप्त्यर्थ
मन्यमानःthinking/supposing
मन्यमानः:
TypeVerb (present participle)
Rootमन् (मन्यते)
Formलट्-प्रत्ययार्थक वर्तमानकाले, आत्मनेपद, शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
कर्शयतिhe damages/impairs; he causes loss
कर्शयति:
TypeVerb
Rootकृश्/कर्श्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन, causative/denominative sense: ‘to make lean; to harass/impair’
अपवाहयतिhe carries off/causes to be taken away
अपवाहयति:
TypeVerb
Rootअप-वाह्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन, णिच् (causative): ‘to cause to be carried off’
पण्यम्merchandise/goods
पण्यम्:
TypeNoun
Rootपण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
करोतिhe does/makes
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विरक्तम्spoiled/unsaleable
विरक्तम्:
TypeAdjective (past participle used adjectivally)
Rootविरक्त
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (or पुंलिङ्ग द्वितीया depending on implied noun)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
परित्यज्यhaving abandoned/left behind
परित्यज्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootपरि-त्यज्
Formक्त्वान्त (ल्यप्), उपसर्ग: परि-
अपगच्छतिhe goes away/departs
अपगच्छति:
TypeVerb
Rootअप-गम्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus (this is said/defined)
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formइत्यर्थे वाक्यसमाप्ति
Entities Mentioned
C
co-rulerR
realm/stateFAQs
Short-term extraction: over-taxing/exhausting the realm, diverting revenues, privatizing state assets, or abandoning the state when disillusioned.
Privatization-by-corruption: converting public office and public assets into private commercial gain.