Sutra 26

Devanagari script

स्वामिनो दोषेण गतः परस्मात्स्वदोषेणागत इति कारणाद्गतोऽकारणादागतः तर्कयितव्यः परप्रयुक्तः स्वेन वा दोषेणापकर्तुकामः परस्योच्छेत्तारममित्रं मे ज्ञात्वा प्रतिघातभयादागतः परं वा मामुच्छेत्तुकामं परित्यज्यानृशंस्यादागतः इति ॥ कZ_०७.६.२६ ॥

Transliteration

svāmino doṣeṇa gataḥ parasmāt svadoṣeṇāgata iti kāraṇād gato'kāraṇād āgataḥ tarkayitavyaḥ paraprayuktaḥ svena vā doṣeṇāpakartukāmaḥ parasyocchettāram amitraṃ me jñātvā pratighātabhayād āgataḥ paraṃ vā mām ucchettukāmaṃ parityajya anṛśaṃsyād āgataḥ iti

Translation

جو اپنے حاکم کے عیب کی وجہ سے گیا تھا مگر دوسرے فریق سے (بظاہر) بے وجہ واپس آیا—اس کے بارے میں یوں قیاس کرنا چاہیے: (a) ممکن ہے وہ دوسرے فریق کی طرف سے بھیجا گیا ہو؛ (b) یا اپنے ہی عیب کے باعث نقصان پہنچانے کا ارادہ رکھتا ہو؛ (c) یا یہ جان کر کہ دوسرا فریق میرا دشمن ہے اور اسے ختم کرنے پر تلا ہے، جوابی کارروائی کے خوف سے واپس آیا ہو؛ (d) یا مجھے ختم کرنے کے خواہاں اس دوسرے کو چھوڑ کر، بے رحمی نہ کرنے/نرمی (انೃশংস્ય) کی بنا پر واپس آیا ہو۔

Word by Word

स्वामिनःof the king/master

दोषेणby (his) fault

गतःgone; having gone (i.e., having come/turned to)

परस्मात्from another (party)

स्वदोषेणby his own fault

आगतःcome; having come

इतिthus

कारणात्from a reason; for a reason

गतःgone

अकारणात्without a reason; from no (valid) reason

आगतःcome

तर्कयितव्यःshould be inferred/considered

परप्रयुक्तःinstigated/commissioned by another

स्वेनby himself; with his own

वाor

दोषेणby fault

अपकर्तुकामःdesiring to harm

परस्यof the other (party)

उच्छेत्तारम्the destroyer/exterminator

अमित्रम्enemy

मेmy

ज्ञात्वाhaving known/realized

प्रतिघातभयात्from fear of retaliation

आगतःhas come

परम्the other (party)

वाor

माम्me

उच्छेत्तुकामम्desiring to destroy (me)

परित्यज्यhaving abandoned

अनृशंस्यात्out of compassion; from non-cruelty

आगतःhas come

इतिthus

Entities Mentioned

svāmin (one’s ruler)

para (other power)

amitra (enemy)

FAQs

What method does Kautilya recommend for ambiguous return cases?

Structured inference (tarka): enumerate plausible adversarial, self-interested, and fear/ethics-driven motives before deciding trust or placement.