Sutra 13
Devanagari script
संहितश्चेत्परप्रकृतयो लुब्धक्षीणापचरिताः प्रत्यादानभयाद्वा नोपगच्छन्ति इति पश्येद्द् हीनोऽपि विगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.३.१३ ॥
Transliteration
saṃhitaś cet paraprakṛtayo lubdhakṣīṇāpacaritāḥ pratyādānabhayād vā nopagacchanti iti paśyed hīno'pi vigṛhṇīyāt
Translation
اگر صلح (سَندھی) کی حالت میں وہ دیکھے کہ حریف کی ‘پرکرتیاں’ (اجزا/عناصر) لالچی، کمزور یا بددل/بیگانہ ہو چکی ہیں—اور بدلے/ضبطی کے خوف سے وہ اس کے پاس نہیں آتیں—تو وہ کمزور ہونے پر بھی وِگْرہ (مخاصمت/جنگ) اختیار کرے۔
Word by Word
संहितः(one who is) in alliance / having concluded a treaty
संहितः:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootसम्-धा (सं-धा)
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘संहित’ = संधि/समाधान/मेल-मिलाप में स्थित
चेत्if
चेत्:
TypeParticle
Rootचेत्
Formशर्तसूचक अव्यय
पर-प्रकृतयःthe other side’s (enemy’s) state-elements / constituents
पर-प्रकृतयः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; परस्य प्रकृतयः
लुब्ध-क्षीण-अपचरिताः(having become) greedy, weakened, and estranged/turned away
लुब्ध-क्षीण-अपचरिताः:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootअप-चर्
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; ‘अपचरित’ = अपचरित/विपथगामी/विचलित; पूर्वपद-विशेषण: लुब्ध (लोभी), क्षीण (क्षीण/दुर्बल)
प्रत्यादान-भयात्from fear of being made to give back / of retraction (of what was granted)
प्रत्यादान-भयात्:
TypeNoun
Rootभय
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग ‘भय’ (प्रयोगानुसार), पञ्चमी-एकवचन; प्रत्यादानस्य भयात्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेध
उपगच्छन्तिthey approach / join / come over
उपगच्छन्ति:
TypeVerb
Rootउप-गम्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formइत्यादि-समाप्तिसूचक
पश्येत्he should observe/consider
पश्येत्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; (राजा/विजिगीषुः)
हीनःinferior / weaker
हीनः:
TypeAdjective
Rootहीन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘हीन’ = न्यून/दुर्बल
अपिeven (though)
अपि:
TypeParticle
Rootअपि
Formसमुच्चय/अपवाद/अपेक्षार्थक; यहाँ ‘even though’
विगृह्णीयात्he should undertake hostility / wage war
विगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootवि-ग्रह्
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘विग्रह’ = युद्ध/वैर
Entities Mentioned
P
paraprakṛti (enemy constituents)W
weaker king/stateFAQs
Because the opponent’s internal base is already compromised; the weaker side can exploit brittleness through pressure, raids, and political operations even without parity in open battle.