Sutra 44
Devanagari script
पत्त्यश्वरथद्विपानां पूर्वं पूर्वमुत्तरेण घातयेत् हीनाङ्गमधिकाङ्गेन चेति ॥ कZ_१०.६.४४ ॥
Transliteration
pattyaśvarathadvipānāṃ pūrvaṃ pūrvam uttareṇa ghātayet hīnāṅgam adhikāṅgena ceti
Translation
پیادہ، سوار، رتھ اور ہاتھی—ان میں پہلے دستے پر بعد والے دستے سے ضرب لگوائے (یعنی پیادے پر سوار؛ سوار پر رتھ؛ رتھ پر ہاتھی)؛ یعنی کمزور دستے پر زیادہ طاقتور/زیادہ مؤثر دستے سے۔
Word by Word
पत्तिinfantry (foot-soldiers)
पत्ति:
TypeNoun
Rootपत्ति
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-षष्ठी? (समास/समुच्चय-प्रयोगे बहुवचनस्य अर्थः); मूलरूपः पत्तिः; अत्र ‘पत्त्यश्वरथद्विपानाम्’ इति समाहार-द्वन्द्वसमासस्य अवयवः
अश्वcavalry (horse-troops)
अश्व:
TypeNoun
Rootअश्व
Formपुंलिङ्ग; समासावयवः
रथchariots (chariot corps)
रथ:
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग; समासावयवः
द्विपelephants (elephant corps)
द्विप:
TypeNoun
Rootद्विप
Formपुंलिङ्ग; समासावयवः
आनाम्of (genitive plural ending)
आनाम्:
TypeSuffix
Root(षष्ठी-बहुवचन-प्रत्ययः)
Formषष्ठी बहुवचन (genitive plural) प्रत्ययः; ‘पत्ति-अश्व-रथ-द्विप’ इत्येषां समाहार-द्वन्द्वसमासस्य षष्ठी-बहुवचन-रूपं: पत्त्यश्वरथद्विपानाम्
पूर्वम्first / earlier
पूर्वम्:
TypeAdverb
Rootपूर्व
Formअव्यय; क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम्
पूर्वम्(again) first—i.e., in order, one after another
पूर्वम्:
TypeAdverb
Rootपूर्व
Formअव्यय; पुनरुक्त्या ‘क्रमेण’ इत्यर्थः
पूर्वम्successively / in sequence
पूर्वम्:
TypeAdverb
Rootपूर्व
Formअव्यय; ‘पूर्वं पूर्वम्’ = ‘क्रमशः’
उत्तरेणby the next (higher/stronger one)
उत्तरेण:
TypeNoun (instrumental used adverbially)
Rootउत्तर
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; अत्र साधन/करणार्थे ‘उत्तरेण’ = ‘उत्तरेण (अधिकेन/श्रेष्ठेन) बलेन’ इति भावः; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः
घातयेत्should have (them) struck down / should deploy to destroy
घातयेत्:
TypeVerb
Rootघातय् (णिच्) ← हन्
Formलोट्/विधिलिङ्? (आज्ञार्थ/विध्यर्थ); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; causative (णिच्): ‘to cause to strike/kill’
हीन-अङ्गम्the weaker arm (of the army)
हीन-अङ्गम्:
TypeNoun
Rootहीन + अङ्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘हीनं अङ्गं’ = न्यूनबलं सैन्याङ्गम्
अधिक-अङ्गेनby the stronger arm
अधिक-अङ्गेन:
TypeNoun
Rootअधिक + अङ्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन; ‘अधिकं अङ्गं’ = अधिकबलं सैन्याङ्गम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थकः
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचकः
Entities Mentioned
I
infantryC
cavalryC
chariotsE
elephantsFAQs
It formalizes superiority matching: apply the arm with greater mobility/shock/protection to neutralize an inferior arm, conserving effort and reducing attrition.