Sutra 13
Devanagari script
विपर्यये चापं चापकुकुषिः प्रतिष्ठः सुप्रतिष्ठश्च ॥ कZ_१०.६.१३ ॥
Transliteration
viparyaye cāpaṃ cāpakukuṣiḥ pratiṣṭhaḥ supratiṣṭhaś ca
Translation
الٹی ترتیب (وِپریَیَہ) میں ‘چاپ’ اور ‘چاپ-کُکُشی’ کو بالترتیب ‘پرتِشٹھ’ (مستحکم) اور ‘سُپرتِشٹھ’ (نہایت مستحکم) کہا جاتا ہے۔
Word by Word
विपर्ययेin the reverse/contrary situation
विपर्यये:
TypeNoun
Rootविपर्यय
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगानुसार), सप्तमी एकवचन; अधिकरण-सप्तमी (‘विपर्यये’ = ‘विपर्यय-स्थितौ/विपरीत-स्थितौ’)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
आपम्‘āpa’ (a named type/category in this context)
आपम्:
TypeNoun
Rootआप
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सूत्र-शैली में नामनिर्देश)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
आपकुकुषिः‘āpa-kukuṣi’ (a named subtype/category)
आपकुकुषिः:
TypeNoun
Rootकुकुषि
Formसमासः: आप- + कुकुषि; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नामनिर्देश (एक प्रकार/वर्ग-नाम)
प्रतिष्ठः‘pratiṣṭha’ (a named type/category)
प्रतिष्ठः:
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नामनिर्देश
सुप्रतिष्ठः‘su-pratiṣṭha’ (well-established; a named subtype/category)
सुप्रतिष्ठः:
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठ
Formसमासः: सु- + प्रतिष्ठ; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नामनिर्देश
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
Entities Mentioned
V
viparyaya (reverse arrangement)C
cāpa (bow formation)C
cāpakukuṣi (bow-belly formation)P
pratiṣṭhaS
supratiṣṭhaFAQs
It creates a standardized risk/stability vocabulary for commanders—useful for choosing arrays based on troop quality, terrain, and threat of breakthrough.