Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

धान्वनवननिम्नस्थलयोधिनां खनकाकाशदिवारात्रियोधिनां च पुरुषाणां नादेयपार्वतानूपसारसानां च हस्तिनामश्वानां च यथास्वमिष्टा युद्धभूमयः कालाश्च ॥ कZ_१०.४.०२ ॥

dhānvanavananimnasthalayodhināṃ khanakākāśadivārātriyodhināṃ ca puruṣāṇāṃ nādeyapārvatānūpasārasānāṃ ca hastinām aśvānāṃ ca yathāsvam iṣṭā yuddhabhūmayaḥ kālāś ca

صحرا، جنگل اور نشیبی زمین میں لڑنے کے لیے تربیت یافتہ فوج؛ کھدائی/سیپر اور کھلی جگہ میں لڑائی کے ماہر؛ اور دن یا رات کی لڑائی کے لائق آدمیوں—ہر ایک کے لیے اپنی اپنی پسند کی جنگی زمینیں اور اوقات ہوتے ہیں۔ اسی طرح ہاتھیوں اور گھوڑوں کے لیے بھی موزونیت کے مطابق دریائی علاقے، پہاڑی علاقے، دلدلی زمین اور جھیل/تالاب کے علاقے وغیرہ اپنی اپنی پسند کی زمینیں (اور اوقات) ہوتے ہیں۔

धान्वन-वन-निम्न-स्थल-योधिनाम्of fighters suited to (or fighting in) desert, forest, low-lying and level ground
धान्वन-वन-निम्न-स्थल-योधिनाम्:
TypeNoun (agent noun)
Rootयुध्
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; ‘योधिन्’ (युध् धातोः णिनि-प्रत्यय) — ‘...योधिनाम्’ = ‘...में युद्ध करने वाले (पुरुष) के’
खनक-आकाश-दिवा-रात्रि-योधिनाम्of fighters (skilled) in digging/sapping, in open terrain, and in day and night fighting
खनक-आकाश-दिवा-रात्रि-योधिनाम्:
TypeNoun (agent noun)
Rootयुध्
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; ‘योधिन्’ — ‘...योधिनाम्’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
पुरुषाणाम्of men (soldiers)
पुरुषाणाम्:
TypeNoun
Rootपुरुष
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग
नादेय-पार्वत-अनूप-सारसानाम्of elephants (suited to) riverine, mountainous, marshy, and lake/pond regions
नादेय-पार्वत-अनूप-सारसानाम्:
TypeNoun (collective descriptor)
Rootनादेय / पार्वत / अनूप / सारस
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; विशेषण-समासः (हस्तिनाम् इत्यस्य विशेषणम्)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
हस्तिनाम्of elephants
हस्तिनाम्:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग
अश्वानाम्of horses
अश्वानाम्:
TypeNoun
Rootअश्व
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
यथा-स्वम्according to each (one’s own suitability)
यथा-स्वम्:
TypeIndeclinable (compound adverb)
Rootयथा + स्व
Formअव्यय; ‘प्रत्येक के अनुसार/अपने-अपने’ अर्थे
इष्टाःpreferred / suitable
इष्टाः:
TypeAdjective (past participle used adjectivally)
Rootइष् (इच्छा) / इष्ट (ppp)
Formप्रथमा-बहुवचनम्; स्त्रीलिङ्ग; ‘युद्धभूमयः’ इत्यस्य विशेषणम्
युद्ध-भूमयःbattlefields / battle-grounds
युद्ध-भूमयः:
TypeNoun
Rootभूमि
Formप्रथमा-बहुवचनम्; स्त्रीलिङ्ग; ‘युद्धभूमि’ = battle-ground
कालाःtimes (for fighting)
कालाः:
TypeNoun
Rootकाल
Formप्रथमा-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; ‘युद्धभूमयः’ इत्यनेन सह समुच्चितम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
D
desert troops
F
forest troops
L
lowland troops
S
sappers/miners
D
day fighters
N
night fighters
E
elephants
H
horses

FAQs

Assign missions and theaters based on comparative advantage—capability-to-environment matching rather than uniform deployment.

Because readiness, visibility, fatigue, and surprise differ by day/night; doctrine should exploit the time-domain as a planning variable.