Sutra 3

Devanagari script

हस्त्यायामचतुरश्रश्लक्ष्णालानस्तम्भफलकास्तरकं समूत्रपुरीषोत्सर्गं स्थानं निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३१.०३ ॥

Transliteration

hastyāyāma-caturaśra-ślakṣṇa-ālāna-stambha-phalakāstarakaṃ samūtra-purīṣotsargaṃ sthānaṃ niveśayet

Translation

اسے ہاتھی کے پیمانے کے مطابق چوکور، ہموار فرش والی جگہ بنانی چاہیے، جس میں باندھنے کے کھمبے اور تختے/پٹّرے لگے ہوں، اور پیشاب و گوبر (فضلہ) کے اخراج کے لیے مقررہ راستہ/جگہ ہو۔

Word by Word

• हस्ति-आयाम-चतुरश्र-श्लक्ष्ण-आलान-स्तम्भ-फलक-आस्तरकम्: (a place) of elephant-length, square, smooth, furnished with tethering-post planks and plank-flooring
• Type: Noun (compound)
• Root: हस्तिन्/आयाम/चतुरश्र/श्लक्ष्ण/आलान/स्तम्भ/फलक/आस्तरक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; समस्तपदं ‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम् (हस्त्यायामं चतुरश्रं श्लक्ष्णं आलानस्तम्भफलकैः आस्तरकं यस्मिन् तत्)

• समूत्रपुरीषोत्सर्गम्: (a place) with provision for discharge/drainage of urine and feces
• Type: Noun (compound)
• Root: मूत्र/पुरीष/उत्सर्ग
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (उत्सर्ग-शब्दानुसार), एकवचन, द्वितीया; ‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम् (मूत्रपुरीषयोः उत्सर्गः यस्मिन् तत्)

• स्थानम्: a place/site
• Type: Noun
• Root: स्था (√स्था)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपदम् (यत् निवेशयेत्)

• निवेशयेत्: should establish / should set up
• Type: Verb
• Root: निविश् (नि+√विश्)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्ता (अध्यक्षः/राजकर्मचारी) अव्यक्तः

Entities Mentioned

• war elephants
• stable staff (implied)

More Details

FAQs

What is the administrative value of specifying waste-disposal features?

It reduces disease and maintenance costs, increases uptime of strategic assets (elephants), and enables routine inspection criteria for supervisors.