Sutra 2
Devanagari script
हस्त्यायामद्विगुणोत्सेधविष्कम्भायामां हस्तिनीस्थानाधिकां सप्रग्रीवां कुमारीसंग्रहां प्रान्मुखीमुदन्मुखीं वा शालां निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३१.०२ ॥
Transliteration
hastyāyāma-dviguṇotsedha-viṣkambha-āyāmāṃ hastinī-sthānādhikāṃ sapragrīvāṃ kumārī-saṃgrahāṃ prānmukhīm udanmukhīṃ vā śālāṃ niveśayet
Translation
اسے ہاتھی کے پیمانے کے مطابق اونچائی اور چوڑائی میں دوگنی (اور لمبائی بھی اسی کے مطابق) ہاتھی خانہ بنوانا چاہیے؛ جس میں بالغ ہتھنی کے لیے درکار جگہ سے کچھ زیادہ گنجائش ہو؛ اگلے حصے/گردن کے لیے انتظام، کم عمر ہتھنیوں کے لیے الگ باڑا، اور وہ مشرق رُخ یا شمال رُخ ہو۔
Word by Word
हस्ति-आयाम-द्वि-गुण-उत्सेध-विष्कम्भ-आयामाम्(a stable) whose length, height and breadth are each twice the elephant’s length
हस्ति-आयाम-द्वि-गुण-उत्सेध-विष्कम्भ-आयामाम्:
TypeNoun (compound)
Rootहस्तिन्/आयाम/द्वि/गुण/उत्सेध/विष्कम्भ
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः—हस्त्यायामे द्विगुणः उत्सेधः, विष्कम्भः, आयामः यस्याः सा
हस्तिनी-स्थान-अधिकाम्(a stable) larger than the space required for a female elephant’s standing place
हस्तिनी-स्थान-अधिकाम्:
TypeNoun (compound)
Rootहस्तिनी/स्थान/अधिक
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः—हस्तिन्याः स्थानात् अधिका/अधिकप्रमाणा
स-प्रग्रीवाम्(a stable) provided with a projecting/raised front-neck (forepart)
स-प्रग्रीवाम्:
TypeAdjective (compound)
Rootप्रग्रीवा
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; स- = ‘युक्त’
कुमारी-संग्रहाम्(a stable) having a separate enclosure/arrangement for young female elephants
कुमारी-संग्रहाम्:
TypeNoun (compound)
Rootकुमारी/संग्रह
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः—कुमार्याः संग्रहः (स्थान/व्यवस्था) यस्याः
प्राक्-मुखीम्east-facing
प्राक्-मुखीम्:
TypeAdjective (compound)
Rootप्राक्/मुख
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; प्राक् = पूर्व
उदक्-मुखीम्north-facing
उदक्-मुखीम्:
TypeAdjective (compound)
Rootउदक्/मुख
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; उदक् = उत्तर
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
शालाम्a stable/shed (elephant-stable)
शालाम्:
TypeNoun
Rootशाला
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्मपदम्
निवेशयेत्should establish/build
निवेशयेत्:
TypeVerb
Rootनि-विश्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्ता (अध्याहृतः) = (अध्यक्षः/राजा)
Entities Mentioned
W
war elephantsJ
juvenile elephants (kumārī)FAQs
Beyond auspicious convention, fixed orientation supports uniform planning, ventilation/light expectations, and inspectability across facilities—key for scalable administration.