Sutra 35

Devanagari script

क्षीरद्रोणे गवां घृतप्रस्थः पञ्चभागाधिको महिषीणाम् द्विभागाधिकोऽजावीनाम् ॥ कZ_०२.२९.३५ ॥

Transliteration

kṣīradroṇe gavāṃ ghṛtaprasthaḥ pañcabhāgādhiko mahiṣīṇām dvibhāgādhiko'jāvīnām

Translation

ایک درون دودھ سے گھی کی پیداوار کا معیار: گایوں کے لیے—ایک پرستھ اور مزید پانچ حصے؛ بھینسوں کے لیے—(ایک پرستھ) اور مزید دو حصے؛ بکری/بھیڑ کے لیے—(موازنہ سے) کم معیار۔

Word by Word

• क्षीर-द्रोणे: in a drona-measure of milk
• Type: Noun
• Root: द्रोण
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; अधिकरण (locative of measure): ‘in a milk-drona (measure of milk)’

• गवाम्: of cows (cow’s milk)
• Type: Noun
• Root: गो
• Form: स्त्रीलिङ्ग (गो-शब्दः); षष्ठी-बहुवचन; सम्बन्ध (genitive): ‘of cows’

• घृत-प्रस्थः: a prastha-measure of ghee
• Type: Noun
• Root: प्रस्थ
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; विधेय (predicate nominative): ‘(is) a ghee-prastha’

• पञ्च-भाग-अधिकः: exceeding by five parts
• Type: Adjective
• Root: अधिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; घृतप्रस्थः इत्यस्य विशेषणम्: ‘exceeding by five parts’

• महिषीणाम्: of she-buffaloes
• Type: Noun
• Root: महिषी
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन; सम्बन्ध: ‘of buffalo-cows (she-buffaloes)’

• द्वि-भाग-अधिकः: exceeding by two parts
• Type: Adjective
• Root: अधिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; (अध्याहृतः) घृतप्रस्थः इत्यस्य विशेषणम्: ‘exceeding by two parts’

• अजावीनाम्: of goats/ewes (small cattle)
• Type: Noun
• Root: अजावी
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन; सम्बन्ध: ‘of goat/ewes (small cattle)’

Entities Mentioned

• cows
• buffaloes
• goats
• sheep
• droṇa (measure)
• prastha (measure)

More Details

FAQs

Why would the text specify milk-to-ghee yield ratios?

To set audit benchmarks for state dairies and contractors, helping detect dilution, skimming, or under-reporting of output.