षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
بارش کا معیار (ورṣ-پرمان) یہ ہے—جَانگَل (خشک) علاقوں میں 16 درون، آنوپ (دلدلی) علاقوں میں 8½، دیش اور واپ علاقوں میں 12½، اشمک میں 13½، اونتی میں 23؛ اور اپرانت میں یہ مقرر نہیں (متغیر) ہے۔ سرمائی فصلوں اور کُلیا (نہر/کھائی) آبپاشی والی بوائی (کُلیا-واپ) کے لیے اس کا اندازہ موسم/وقت کے مطابق کیا جائے۔
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.