Sutra 11
Devanagari script
तुलामानान्तरं हस्तपूरणमुत्करो व्याजी पर्युषितं प्रार्जितं चोपस्थानम् । इति ॥ कZ_०२.१५.११ ॥
Transliteration
tulā-mānāntaraṃ hastapūraṇam utkaro vyājī paryuṣitaṃ prārjitaṃ copasthānam | iti.
Translation
تول/پیمائش میں فرق، ‘ہاتھ-پُورَن’ (ہاتھ سے چپکے سے زیادہ/کم کرنا)، ڈھیر لگانا، ملاوٹ/جھوٹا لین دین، باسی مال، اور چھپا کر جمع کرنا—یہ سب ‘اُپَستان’ (بے قاعدہ ہیر پھیر) ہیں۔ اتی۔
Word by Word
तुलाscale; weighing balance
तुला:
TypeNoun
Rootतुला
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सन्दर्भानुसार)
मानmeasure; standard of measurement
मान:
TypeNoun
Rootमान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सन्दर्भानुसार)
अन्तरम्difference; discrepancy
अन्तरम्:
TypeNoun
Rootअन्तर
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
हस्तhand
हस्त:
TypeNoun
Rootहस्त
Formपुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)
पूरणम्filling (by hand); topping up
पूरणम्:
TypeNoun
Rootपूरण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समास: हस्त-पूरणम् = हस्तस्य पूरणम्
उत्करःheap; heaping up
उत्करः:
TypeNoun
Rootउत्कर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
व्याजीdeceiver; one acting by pretext/fraud
व्याजी:
TypeNoun
Rootव्याजिन् (व्याज)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; -इन् प्रत्यय (agent noun)
पर्युषितम्stale; kept over; not fresh
पर्युषितम्:
TypeAdjective
Rootपरि-उष् (पर्युषित)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्त (past passive participle)
प्रार्जितम्accumulated; previously gathered
प्रार्जितम्:
TypeAdjective
Rootप्र-ऋज्/अर्ज् (प्रार्जित)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्त (past passive participle)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
उपस्थानम्presentation; placing before; offering/supplying
उपस्थानम्:
TypeNoun
Rootउप-स्था (उपस्थान)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भाव-नाम (action noun)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय
Entities Mentioned
I
inspectors (implied)W
weighers/measurers (implied)S
storehouse staff (implied)FAQs
It functions as an inspection checklist: specific fraud modes are named so enforcement can be consistent and evidence-based.
Comparable to standard operating procedures for quality control, metrology compliance, and inventory audit red flags.