Sutra 3

Devanagari script

अप्सु निष्ठ्यूतास्तैलवद्विसर्पिणः षङ्कमलग्राहिणश्च ताम्ररूप्ययोः शतादुपरि वेद्धारः ॥ कZ_०२.१२.०३ ॥

Transliteration

apsu niṣṭhyūtās tailavad visarpiṇaḥ ṣaṅkamalagrāhiṇaś ca tāmrarūpyayoḥ śatād upari veddhāraḥ

Translation

پانی میں تھوکنے پر اگر وہ تیل کی طرح پھیل جائے اور شَنگھ یا کنول جیسا نقش/شکل بنا لے، تو وہ تانبے یا چاندی کے لیے سو سے زیادہ (اکائیاں) دینے والا ویدھ/پرکھنے کا مادہ ہے۔

Word by Word

• अप्सु: in waters; in water (locations)
• Type: Noun
• Root: अप्
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन; (अप्-शब्दः)

• निष्ठ्यूताः: spat out; discharged (as spittle)
• Type: Participle
• Root: नि-√ष्ठिव्
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; (निष्ठ्यूत = थूकित/उत्सृष्ट-लार)

• तैलवत्: like oil; oily in manner
• Type: Indeclinable (particle)
• Root: तैल
• Form: अव्यय; -वत् प्रत्ययान्त (उपमा)

• विसर्पिणः: spreading; creeping; diffusing
• Type: Participle
• Root: वि-√सृप्
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्राय); पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; (विसर्पिन् = विसर्पणशील)

• षङ्कमल-ग्राहिणः: those that seize/collect ‘ṣaṅkamala’ (a water-plant/organism)
• Type: Noun (agentive)
• Root: √ग्रह्
• Form: समास: षङ्कमल + ग्राहिन्; पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; (ग्राहिन् = ग्राहक/ग्रहणशील)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• ताम्र-रूप्ययोः: of copper and silver
• Type: Noun
• Root: ताम्र, रूप्य
• Form: द्वन्द्वसमास; नपुंसकलिङ्ग (समाहार/द्वन्द्व); षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन रूप; here: षष्ठी-द्विवचन (genitive dual) ‘of copper and silver’

• शतात्: from a hundred; beyond one hundred (as a base measure)
• Type: Noun/Number
• Root: शत
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन; (ablative)

• उपरि: above; over; beyond
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि
• Form: अव्यय (उपसर्गसदृश/क्रियाविशेषण)

• वेध्धारः: piercers; testers/assayers (lit. those who pierce)
• Type: Noun (agent)
• Root: √व्यध्
• Form: कर्तृवाचक-नाम (धातुजन्य); पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; (वेध्धार = वेधनकर्तारः)

Entities Mentioned

• copper
• silver
• assay substance (veddhāra)

More Details

FAQs

Why would a state text encode a simple water test?

Because it is low-cost, repeatable, and deployable in remote sites—supporting quick screening before committing state labour, guards, and smelting capacity.