Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Veda-vidhana & Vamsha, Shloka 7

Chapter 276 — राजवंशवर्णनम्

Description of Royal Lineages

तत्पुत्रस्तु महाशालस्तत्पुत्रो ऽभुन्महामनाः तस्मादुशीनरो ब्रह्मन्नृगायान्तु नृगस्ततः

tatputrastu mahāśālastatputro 'bhunmahāmanāḥ tasmāduśīnaro brahmannṛgāyāntu nṛgastataḥ

اُس کا بیٹا مہاشال تھا؛ مہاشال کا بیٹا عظیم دل والا مہامنا تھا۔ اے برہمن! اُس سے اُشینر پیدا ہوا اور اُشینر سے نِرگ—یوں یہ نسبی سلسلہ آگے بڑھا۔

तत्of him/that
तत्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (genitive qualifier)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
तुindeed/and/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle/contrast-emphasis)
महाशालःgreatly eminent/noble
महाशालः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहाशाल (प्रातिपदिक: महा + शाल)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (epithet)
तत्of him/that
तत्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्was/became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
महामनाःgreat-minded
महामनाः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहामनस् (प्रातिपदिक: महा + मनस्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
तस्मात्from him/therefrom
तस्मात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; सर्वनाम
उशीनरःUśīnara
उशीनरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootउशीनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)
ब्रह्मन्O Brahmin/O sage
ब्रह्मन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन
नृगायान्Nṛgāyu
नृगायान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनृगाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)
तुindeed/and
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
नृगःNṛga
नृगः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
ततःthen/thereafter/from him
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: sequence/origin)

Lord Agni (narrator, speaking to Vasiṣṭha)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Cosmology","secondary_vidya":"Dharmashastra","practical_application":"Dynastic memory for itihasa-purana study, legitimizing royal succession and regional identity through lineage.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Uśīnara–Nṛga lineage sequence","lookup_keywords":["Mahāśāla","Mahāmanā","Uśīnara","Nṛga","vaṃśa"],"quick_summary":"Gives a compact father-to-son succession: Mahāśāla → Mahāmanā → Uśīnara → Nṛga, useful for reconstructing Purāṇic genealogies."}

Concept: Vaṃśa-smṛti (preservation of lineage) as a Purāṇic duty supporting social order.

Application: Use as a reference chain when correlating kings across Purāṇas and epics; supports śrāddha/ancestral remembrance frameworks.

Khanda Section: Vamsha-Anucharita (Genealogies of royal lineages)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A genealogical tableau: a royal family tree with successive kings named Mahāśāla, Mahāmanā, Uśīnara, and Nṛga, shown as enthroned figures connected by lineage bands.","kerala_mural_prompt":"Kerala temple mural style, flat yet vivid colors, four kṣatriya kings in sequence on a horizontal register, palm-leaf genealogy bands, traditional ornaments, muted background with lotus motifs.","tanjore_prompt":"Tanjore painting, central enthroned king with smaller successor portraits in medallions, heavy gold foil halos, rich reds and greens, inscription-like labels for Mahāśāla, Mahāmanā, Uśīnara, Nṛga.","mysore_prompt":"Mysore painting, delicate linework, instructional genealogy chart aesthetic, each king seated with name cartouche, soft pastel palette, minimal background.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, courtly portraits of successive rulers in a manuscript margin layout, fine detailing of textiles and turbans, calligraphic labels, subdued landscape wash."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"contemplative","suggested_raga":"Yaman","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: तत्पुत्रस्-तु → तत् + पुत्रः + तु; महाशालस्-तत्पुत्रः → महाशालः + तत् + पुत्रः; पुत्रोऽभूत् → पुत्रः + अभूत्; तस्मादुशीनरः → तस्मात् + उशीनरः; ब्रह्मन्नृगायान्-तु → ब्रह्मन् + नृगायान् + तु; नृगस्-ततः → नृगः + ततः

Related Themes: Agni Purana: Vamsha-anukramanika sections surrounding 276; Agni Purana: Bhūgola/Janapada-nirūpaṇa passages linked to eponymous kings

M
Mahāśāla
M
Mahāmanā
U
Uśīnara
N
Nṛga

FAQs

This verse conveys vamśa-vidyā (dynastic/genealogical knowledge): the sequential succession of kings, used in Purāṇic historiography to anchor dharma narratives to specific lineages.

By preserving royal genealogies, the Agni Purana functions as a historical-index layer alongside its ritual, political, medical, and literary sections—linking teachings to identifiable dynastic contexts.

Remembering and transmitting righteous lineages is treated as a dharmic act in Purāṇic tradition, reinforcing śraddhā (reverence) for ancestral continuity and the moral exemplars associated with these dynasties.