
नरकासुरवधः, अदीतिकुण्डल-प्रत्यर्पणम्, तथा भारावतरण-लीला
Sa Dwaraka, dumating si Indra (Sakra) na nakasakay kay Airavata upang magsumbong kay Sri Krishna tungkol sa kalupitan ni Narakasura at purihin ang Bhagavan bilang tagapagtanggol. Isinalaysay ni Parasara na si Bhoma (Naraka) sa Pragjyotishapura ay nang-agaw ng mga dalaga, nagnakaw ng mga banal na kagamitan, at kinuha ang mga kundala ni Aditi. Si Sri Krishna, kasama si Satyabhama, ay sumakay kay Garuda patungong Pragjyotisha; pinutol niya ang mga tali ng Maurava sa Sudarsana-cakra at pinaslang si Mura, ang pitong libong anak nito, si Hayagriva, at si Panchajana. Sa malaking digmaan, nilipol ni Govinda ang napakaraming daitya at sa huli ay pinatay si Naraka sa pamamagitan ng cakra; inialay ni Bhumi Devi ang kundala, humingi ng tawad at proteksiyon para sa lahi, at tinanggap ito ng Bhagavan. Tinanggap ng Panginoon ang mga hiyas, nakita ang libo-libong dalaga, ipinadala ang mga elepante, kabayo at kayamanan sa Dwaraka, at nagtungo sa langit upang isauli ang kundala kay Aditi.
Verse 1
द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः आजगामाथ मैत्रेय मत्तैरावतपृष्ठगः
Pagkatapos, sa Dvāravatī, dumating si Śakra—si Indra, panginoon ng tatlong daigdig—upang dalawin si Śauri (Śrī Kṛṣṇa); O Maitreya, siya’y dumating na nakasakay sa likod ng nagngangalit na elepanteng Airāvata.
Verse 2
प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समेत्य हरिणा ततः कथयाम् आस दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम्
Pagpasok sa Dvārakā, nakipagkita siya kay Hari; at saka niya isinalaysay nang buo ang masasamang gawa at mararahas na pang-aapi ng demonyong si Naraka.
Verse 3
त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन
O Madhusūdana, sa Iyo—Panginoon at kanlungan ng mga deva—kahit nananatili sa anyong tao, ang lahat ng kanilang pagdurusa ay napatahimik at dinala sa ganap na kapahingahan.
Verse 4
तपस्विजननाशाय सो ऽरिष्टो धेनुकस् तथा प्रवृत्तो यस् तथा केशी ते सर्वे निहतास् त्वया
Upang lipulin ang mga ascetic at banal, pinakilos sina Ariṣṭa, Dhenuka, at Keśī; ngunit silang lahat ay napatay Mo, Ikaw na tagapangalaga ng dharma.
Verse 5
कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी नाशं नीतास् त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः
Sa Iyo, si Kaṃsa, Kuvalayāpīḍa, si Pūtanā na mamamatay ng sanggol, at lahat ng iba pang nagpapahirap sa daigdig ay dinala sa kanilang wakas.
Verse 6
युष्मद्दोर्दण्डसद्बुद्धिपरित्राते जगत्त्रये यज्वियज्ञांशसंप्राप्त्या तृप्तिं यान्ति दिवौकसः
Kapag ang tatlong daigdig ay iniingatan ng matuwid na lakas ng Iyong bisig at linaw ng banal Mong pag-iisip, ang mga nananahan sa langit ay nasisiyahan, sapagkat natatanggap nila ang nakatalagang bahagi ng handog-yajña sa pamamagitan ng ritwal ng nag-aalay.
Verse 7
सो ऽहं साम्प्रतम् आयातो यन्निमित्तं जनार्दन तच् छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि
O Janārdana, dahil sa mismong dahilan na nag-udyok sa akin, ako’y lumapit sa iyo ngayon. Pagkarinig nito, nararapat na pagsikapan mo ang lunas at pag-aayos nito.
Verse 8
भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः करोति सर्वभूतानाम् उपघातम् अरिंदम
O tagapagpabagsak ng kaaway, ang Naraka na kilala bilang Bhauma, panginoon ng lungsod ng Prāgjyotiṣa, ay nagdudulot ng matinding pinsala sa lahat ng nilalang.
Verse 9
देवसिद्धासुरादीनां नृपाणां च जनार्दन हृत्वा हि सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे
O Janārdana, sa harap ng mga diyos, Siddha, Asura, at mga hari, inagaw ng asura ang dalaga at ikinulong sa sarili niyang palasyo.
Verse 10
छत्रं यत् सलिलस्रावि तज् जहार प्रचेतसः मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान् मणिपर्वतम्
Ang payong na tumutulo ng tubig ay dinala ni Pracetas; at pati tuktok ng Mandara—na wari’y buong bundok na parang hiyas—ay inagaw niya.
Verse 11
अमृतस्राविणी दिव्ये मन्मातुः कृष्ण कुण्डले जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्य् ऐरावतं गजम्
O Kṛṣṇa, inagaw ng asurang iyon ang dalawang banal na hikaw ng aking ina, na tumutulo ng amṛta at may mahiwagang madilim na kulay; at ngayon, nais din niyang agawin kay Aditi ang Airāvata, ang haring elepante.
Verse 12
दुर्नीतम् एतद् गोविन्द मया तस्य तवोदितम् यद् अत्र प्रतिकर्तव्यं तत् स्वयं परिमृश्यताम्
O Govinda, ang sinabi ko sa kanya sa ngalan Mo ay hindi naging wasto. Sa bagay na ito, ano ang dapat gawin—Ikaw mismo ang magmuni at magpasya.
Verse 13
इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात्
Pagkarinig nito, ang Mapalad na Panginoon—ang anak ni Devakī—ay ngumiti; at hinawakan ang kamay ni Vāsava (Indra) at tumindig mula sa marangal na luklukan.
Verse 14
संचिन्तितम् उपारुह्य गरुडं गगनेचरम् सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम्
Matapos pagtibayin ang Kanyang pasiya, sumakay ang Panginoon sa Garuḍa na lumilipad sa kalangitan; at pinaupo si Satyabhāmā sa Kanyang tabi, at nagtungo sa lungsod ng Prāgjyotiṣa.
Verse 15
आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदिशालयम् ततो जगाम मैत्रेय पश्यतां द्वारकौकसाम्
Sumakay sa elepanteng Airāvata, si Śakra (Indra) ay umalis patungo sa Tridiśālaya—ang kanyang makalangit na kaharian—O Maitreya, habang nakatingin ang mga taga-Dvārakā.
Verse 16
प्राग्ज्योतिषपुरस्यासीत् समन्ताच् छतयोजनम् आचिता मौरवैः पाशैः क्षुरान्तैर् भूर् द्विजोत्तम
O pinakamahusay sa mga dwija, ang lupain sa paligid ng lungsod ng Prāgjyotiṣa ay umaabot ng sandaang yojana sa bawat panig; at ito’y siksik sa mga tali at silo ng Māurava—na wari’y pumapalibot—na ang mga dulo’y matalim na parang labaha, isang kakila-kilabot na bitag na nagbabantay sa kuta.
Verse 17
तांश् चिच्छेद हरिः पाशान् क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम् ततो मुरुः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः
Pagdaka’y inihagis ni Hari ang Sudarśana at pinutol ang mga tali. Muling bumangon si Muru, ngunit ibinagsak siya ni Keśava.
Verse 18
मुरोस् तु तनयान् सप्त सहस्रांस् तांस् ततो हरिः चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश् चकार शलभान् इव
Pagkaraan, nakita ni Hari ang pitong libong anak ni Mura at sinunog sila ng apoy na naglalagablab mula sa Sudarśana—gaya ng gamu-gamo sa apoy.
Verse 19
हत्वा मुरुं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विज प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस् त्वरावान् समुपाद्रवत्
O dalawang-ulit na isinilang! Matapos patayin si Muru, Hayagrīva, at si Pañcajana, ang marunong na Panginoon ay nagmadaling sumalakay sa lungsod ng Prāgjyotiṣa.
Verse 20
नरकेणास्य तत्राभून् महासैन्येन संयुगः कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान् सहस्रशः
Doon ay sumiklab ang malaking labanan ni Krishna laban kay Naraka na may napakalaking hukbo; sa larangang iyon, pinabagsak ni Govinda ang mga Daitya nang libu-libo.
Verse 21
शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं तं भौमं नरकं बली क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा
Habang ibinubuhos ni Naraka Bhauma ang ulan ng sandata, inihagis ng Panginoong may chakra ang Sudarśana at hinati sa dalawa ang pormasyon ng mga Daitya sa isang iglap.
Verse 22
हते तु नरके भूमिर् गृहीत्वादितिकुण्डले उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत्
Nang mapatay si Naraka, kinuha ni Bhūmi, ang diyosa ng Daigdig, ang mga hikaw ni Aditi at lumapit sa Jagannātha, Panginoon ng sansinukob; at sa pagharap sa Kanya ay nagsalita ng ganito.
Verse 23
यदाहम् उद्धृता नाथ त्वया सूकरमूर्तिना त्वत्स्पर्शसंभवः पुत्रस् तदायं मय्य् अजायत
O Panginoon, nang iahon Mo ako sa anyong Varāha, mula sa Iyong nagpapabanal na paghipo ay nagmula ang anak na ito, at noon din ay nabuo sa aking sinapupunan.
Verse 24
सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम्
Siya ay ibinigay Mo sa akin, Ikaw lamang; at Ikaw rin ang nagbagsak sa kanya. Tanggapin Mo ang mga hikaw na ito, at ingatan Mo rin ang kanyang lahi.
Verse 25
भारावतरणार्थाय ममैव भगवान् इमम् अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुखः प्रभो
Upang pagaanin ang bigat ng daigdig, ang Bhagavān—ang aking sariling Panginoon—ay dumating sa mundong ito bilang bahagyang pagpapakita; ang Makapangyarihan ay nagpakita na may mukhang puspos ng biyaya.
Verse 26
त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽप्ययः जगतां त्वं जगद्रूपः स्तूयते ऽच्युत किं तव
Ikaw lamang ang lumikha at nag-aayos; Ikaw ang nagwawakas, ang pinagmumulan ng mga daigdig at ang kanlungan ng kanilang pagbabalik. Ikaw ang anyo ng sansinukob. O Acyuta, kung ang buong kosmos ay pumupuri sa Iyo, ano pa ang maidaragdag ng aking himno sa Iyo?
Verse 27
व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान् यदा सर्वभूतात्मभूतस्य स्तूयते तव किं तदा
Kapag ang Bhagavan ay pinupuri bilang ang Laganap sa lahat at ang nilalaganapan; bilang mismong gawa, ang gumagawa, at ang bunga—kapag Ikaw na naging Sarili ng lahat ng nilalang ay ganito pinupuri, ano pa ang maiiwan?
Verse 28
परमात्मा त्वम् आत्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान् यदा तदा स्तुतिर् नास्ति किमर्था ते प्रवर्तते
Ikaw ang Paramatman, ang panloob na Atman, at ang Atman na nasa lahat ng nilalang—O Panginoong di-nasisira. Kung Ikaw ay laging ganap at walang kakulangan, bakit pa sumisibol at lumalapit sa Iyo ang papuri?
Verse 29
प्रसीद सर्वभूतात्मन् नरकेण कृतं हि यत् तत् क्षम्यताम् अदोषाय त्वत्सुतः स निपातितः
Maawa ka, O Sarili ng lahat ng nilalang. Anuman ang ginawa ni Naraka, nawa’y mapatawad. Bagaman walang sala, ang anak Mong iyon ay napatumba.
Verse 30
तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान् भूतभावनः रत्नानि नरकावासाज् जग्राह मुनिसत्तम
“Gayon nga,” wika ng Bhagavan, ang tagapag-alaga ng lahat ng nilalang; at, O pinakadakilang pantas, kinausap Niya ang Daigdig at kinuha ang mga hiyas mula sa tahanan ni Naraka.
Verse 31
कन्यापुरे स कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि ददृशे सहस्राणि महामुने
O dakilang pantas, sa Kanyapura, siya—na walang kapantay ang tapang kahit sa edad na labing-anim—ay nakakita ng mahigit isang daang libong dalaga.
Verse 32
चतुर्दंष्ट्रान् गजांश् चोग्रान् षट्सहस्रान् स दृष्टवान् काम्बोजानां तथाश्वानां नियुतान्य् एकविंशतिम्
Nakita niya ang anim na libong mababangis na elepanteng may apat na pangil; at sa mga Kāmboja ay nakita rin niya ang mga kabayong binibilang sa niyuta, dalawampu’t isa ang bilang.
Verse 33
कन्यास् ताश् च तथा नागांस् तांश् चाश्वान् द्वारकां पुरीम् प्रेषयाम् आस गोविन्दः सद्यो नरककिंकरैः
Agad na ipinadala ni Govinda ang mga dalaga, kasama ang mga elepante at kabayo, patungo sa lungsod ng Dvārakā, na inihatid ng mga dating lingkod ni Naraka.
Verse 34
ददृशे वारुणं छत्रं तथैव मणिपर्वतम् आरोपयाम् आस हरिर् गरुडे पतगेश्वरे
Nakita niya ang banal na payong ni Varuṇa at ang bundok na tila hiyas; at isinakay ni Hari ang mga ito kay Garuḍa, hari ng mga ibon.
Verse 35
आरुह्य च स्वयं कृष्णः सत्यभामासहायवान् अदित्याः कुण्डले दातुं जगाम त्रिदिवालयम्
Pagkaraan, si Krishna mismo, kasama si Satyabhāmā, ay sumakay at nagtungo sa tahanan ng mga diyos upang isauli kay Aditi ang kanyang mga hikaw.
Bhū-devī links Naraka’s origin to the Lord’s Varāha touch, then asks for forgiveness and protection of Naraka’s lineage—showing divine justice tempered by compassion and the Lord’s role as both origin and regulator of karmic outcomes.
The narrative frames it as restoration of rightful protection and social order after unlawful captivity; the Lord’s victory is not only martial but also dhārmic—reintegrating the harmed into the Lord’s safeguarded polity.