
अरिष्टवृषभदैत्यवधः (गोव्रजत्राणम्)
Sinabi ni Parāśara kay Maitreya na tuwing dapit-hapon, habang si Janārdana ay nasa Rāsa, inatake ng demonyong toro na si Ariṣṭa ang kulungan ng baka. Sumigaw ang mga taga-Vraja ng 'Kṛṣṇa! Kṛṣṇa!'. Sumagot si Kṛṣṇa na may atungal ng leon, sinunggaban ang demonyo, binunot ang sungay nito, at pinatay ito nang walang hirap. Pinuri siya ng mga pastol tulad ng pagpuri ng mga diyos kay Indra. Ipinapakita nito ang proteksyon ng Panginoon.
Verse 1
प्रदोषार्धे कदाचित् तु रासासक्ते जनार्दने त्रासयन् समदो गोष्ठम् अरिष्टः समुपागतः
Minsan sa gitna ng dapithapon, habang si Janārdana ay lubos na nalulubog sa rāsa-līlā, dumating si Ariṣṭa, ang baliw na demonyong anyong toro, sa pamayanan ng mga pastol at tinakot ang buong goṣṭha.
Verse 2
सतोयतोयदच्छायस् तीक्ष्णशृङ्गो ऽर्कलोचनः खुराग्रपातैर् अत्यर्थं दारयन् वसुधातलम्
May madilim na kintab na parang malalim na tubig, may matutulis na sungay at matang nagliliyab na gaya ng araw, hinampas niya ang lupa sa dulo ng mga kuko at pinunit ang ibabaw ng daigdig sa matinding lakas.
Verse 3
लेलिहानः सनिष्पेषं जिह्वयौष्ठौ पुनः पुनः संरम्भाविद्धलाङ्गूलः कठिनस्कन्धबन्धनः
Paulit-ulit niyang dinilaan ang dila at mga labi na parang kinikiskis; ang buntot ay humahampas dahil sa poot, at ang balikat at katawan ay naninigas—kaya siya’y nakatayo, sinasakmal ng bugso ng galit.
Verse 4
उदग्रककुदाभोगः प्रमाणाद् दुरतिक्रमः विण्मूत्रलिप्तपृष्ठाङ्गो गवाम् उद्वेगकारकः
Mataas at namamaga ang umbok niya at malalapad ang balikat; lampas sa karaniwang sukat at mahirap pigilan. Ang likod at mga paa’t kamay ay nabahiran ng dumi at ihi, kaya’t nagdulot siya ng takot at pagkabalisa sa mga baka.
Verse 5
प्रलम्बकण्ठो ऽतिमुखस् तरुघाताङ्किताननः पातयन् स गवां गर्भान् दैत्यो वृषभरूपधृक्
Sa anyong toro, ang Daitya—mahaba ang leeg, napakalaki ng bibig, at ang mukha’y may mga pilat mula sa hampas ng mga puno—ay naglibot na nagpapalaglag sa mga baka, ibinabagsak ang mga guya na hindi pa isinisilang.
Verse 6
सूदयंस् तापसान् उग्रो वनान्य् अटति यः सदा
Likás na mabangis, palagi siyang gumagala sa mga gubat at pinapatay ang mga ascetic na naninirahan doon.
Verse 7
ततस् तम् अतिघोराक्षम् अवेक्ष्यातिभयातुराः गोपा गोपस्त्रियश् चैव कृष्ण कृष्णेति चुक्रुशुः
Pagkaraan, nang makita ang nilalang na may pinakanakakatakot na mga mata, ang mga pastol at mga babaeng pastol, sa matinding pangamba, ay paulit-ulit na sumigaw: “Krishna! Krishna!”
Verse 8
सिंहनादं ततश् चक्रे तलशब्दं च केशवः तच्छब्दश्रवणाच् चासौ दामोदरमुखं ययौ
Pagkatapos, umungal si Keśava na tila leon at nagpalabas din ng matinis na tunog ng palakpak. Nang marinig ang tunog na iyon, siya’y dumiretso sa harapan ni Dāmodara.
Verse 9
अग्रन्यस्तविषाणाग्रः कृष्णकुक्षिकृतेक्षणः अभ्यधावत दुष्टात्मा कृष्णं वृषभदानवः
Ibinaba niya sa unahan ang matalim na dulo ng kanyang mga sungay, itinuon ang tingin sa tagiliran ni Krishna, at ang masamang-loob na demonyong toro ay sumugod kay Krishna.
Verse 10
आयान्तं दैत्यवृषभं दृष्ट्वा कृष्णो महाबलः न चचाल ततः स्थानाद् अवज्ञास्मितलीलया
Nang makita ni Krishna na makapangyarihan ang demonyong toro na papalapit, hindi siya gumalaw sa kanyang kinaroroonan; may payapang ngiting may pagwawalang-bahala, na tila naglalaro lamang sa banal na lila.
Verse 11
आसन्नं चैव जग्राह ग्राहवन् मधुसूदनः जघान जानुना कुक्षौ विषाणग्रहणाचलम्
Nang sumugod nang malapit ang asurang anyong asno, agad siyang sinunggaban ni Madhusūdana; niyakap nang mahigpit na parang kapit ng buwaya, at itinuhod ng Panginoon sa tagiliran niya—gaya ng bundok na nahuli sa sungay.
Verse 12
तस्य दर्पबलं भङ्क्त्वा गृहीतस्य विषाणयोः अपीडयद् अरिष्टस्य कण्ठं क्लिन्नम् इवाम्बरम्
Matapos durugin ang yabang at lakas nito, hinawakan ng Panginoon ang mga sungay at sinakal ang leeg ni Ariṣṭa—na parang telang binasa at pinalambot sa tubig na pinisil hanggang kumulubot.
Verse 13
उत्पाट्य शृङ्गम् एकं तु तेनैवाताडयत् ततः ममार सहसा दैत्यो मुखाच् छोणितम् उद्वमन्
Pinunit ang isa niyang sungay at iyon din ang agad na ipinampalo; sa mismong sandaling iyon, bumagsak at namatay ang Daitya, sumusuka ng dugo mula sa bibig.
Verse 14
तुष्टुवुर् निहते तस्मिन् दैत्ये गोपा जनार्दनम् जम्भे हते सहस्राक्षं पुरा देवगणा यथा
Nang mapatay ang Daitya, pinuri ng mga pastol ng baka si Janārdana—gaya noong unang panahon nang mapatay si Jambha at pinapurihan ng mga diyos si Sahasrākṣa (Indra).
It juxtaposes intimate devotional play with sudden cosmic threat, showing that Bhagavān’s līlā contains both mādhurya (sweetness) and aiśvarya (sovereign power); protection of Vraja is inseparable from sustaining dharma.
As mahābala yet playful: He remains steady, acts decisively, and defeats the demon with effortless dominance—typical Purāṇic markers of the Supreme acting without strain (akliṣṭa).