Adhyaya 99: The Greatness and Rite of the Sesame-Cow (Tiladhenu) Gift

Verse 1

अथ तिलधेनुमाहात्म्यम् ॥ धरन्युवाच ॥ या सा माया शरीरात्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ गायत्र्यष्टभुजा भूत्वा चैव त्रासुरमयोदधयत्

Ngayon ay (nagsisimula) ang salaysay ng kadakilaan ng Tiladhenu. Sinabi ng Daigdig: Ang Māyā na yaon, na lumitaw mula sa katawan ni Brahmā na ang pinagmulan ay di-nahahayag, ay naging si Gāyatrī na may walong bisig at nakipaglaban sa asurang Trāsura.

Verse 2

सैव नन्दा भवेद्देवी देवकार्यचिकीर्षया ॥ महिषाख्यासुरवधं कुर्वती ब्रह्मणेरिता

Ang kapangyarihang yaon din ay naging diyosang Nandā, na nagnanais gampanan ang gawain ng mga diyos; sa udyok ni Brahmā, isinagawa niya ang pagpatay sa asurang tinatawag na Mahiṣa.

Verse 3

वैष्णव्याख्या ततो देव कथमेतद्धि शंस मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ द्वयं जगद्धिता देवी गङ्गा शङ्कर सुप्रिया ॥

Pagkaraan ay sinabi niya: “O Panginoon, ipaliwanag mo sa akin nang ganap kung paano mauunawaan ang salaysay na ito tungkol kay Vaiṣṇavī.” Sinabi ni Śrī Varāha: “Dalawa ang para sa kapakanan ng daigdig, O Diyosa—ang Gaṅgā, ang banal na devī na minamahal ni Śaṅkara.”

Verse 4

क्वचित्किंचिद्भवेद्दत्तं स्वपदं वेद सर्ववित् ॥ स्वायम्भुवे हतो दैत्यो वैष्णव्या मन्दरे गिरौ ॥

Sa ilang pagkakataon, may bagay na ipinagkakaloob; nalalaman ng lubos na nakaaalam ang sarili niyang kalagayan. Sa panahon ng Svāyambhuva (Manvantara), isang asura ang pinaslang ni Vaiṣṇavī sa Bundok Mandara.

Verse 5

महिषाख्यः परः पश्चात्स वै चैत्रासुरो हतः ॥ नन्दया निहतो विन्ध्ये महाबलपराक्रमः ॥

Pagkaraan, isa pang tinawag na Mahiṣa ang pinaslang—yaong Caitrāsura ay tunay na napatay. Siya na may dakilang lakas at tapang ay pinaslang ni Nandā sa lupain ng Vindhya.

Verse 6

अथवा ज्ञानशक्तिः सा महिषोऽज्ञानमूर्त्तिमान् ॥ अज्ञानं ज्ञानसाध्यं तु भवतीति न संशयः ॥

O kaya naman, siya ang kapangyarihan ng kaalaman, samantalang ang “Kalabaw” ay anyo ng kamangmangan. Ang kamangmangan ay tunay na napagtatagumpayan sa pamamagitan ng kaalaman—dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 7

मूर्त्तिपक्षे चेतिहासममूर्ते चैवगद्धृदि ॥ ख्याप्यते वेदवाक्यैश्च इह सा वेदवादिभिः ॥

Sa pananaw ng anyo, ito’y ipinahahayag bilang isang itihāsa; at sa pananaw ng walang-anyo, ito’y iniingatan sa puso. Dito, ito’y ipinababatid sa pamamagitan ng mga pahayag ng Veda ng mga nagsasalita ayon sa Veda.

Verse 8

इदानीं शृणु मे देवि पञ्चपातकनाशनम् ॥ यजनं देवदेवस्य विष्णोः पुत्रवसुप्रदम् ॥

Ngayon, O Diyosa, pakinggan mo ako tungkol sa pumupuksa sa limang dakilang kasalanan: ang pagsamba/ritwal kay Viṣṇu, ang Diyos ng mga diyos, na nagkakaloob ng mga anak at kasaganaan.

Verse 9

इह जन्मनि दारिद्र्यव्याधिकुष्ठादिपीडितः ॥ अलक्ष्मीवानपुत्रस्तु यो भवेत्पुरुषो भुवि ॥

Sa mismong buhay na ito, ang isang lalaki sa lupa ay maaaring pahirapan ng karalitaan, sakit, ketong at iba pa—salat sa magandang kapalaran at walang supling.

Verse 10

नारायणं परं देवं यः पश्यति विधानतः ॥ आचार्यदर्शितं देवि मन्त्रमूर्तिमयोनिजम् ॥

Sinumang, ayon sa wastong pamamaraan, tumitingin kay Nārāyaṇa, ang Kataas-taasang Panginoon—bilang anyong-mantra, hindi isinilang, gaya ng itinuro ng guro, O Diyosa—

Verse 11

कार्तिके मासि शुक्लायां द्वादश्यां तु विशेषतः ॥ सर्वासु वा यजेद्देवं द्वादशीषु विधानतः ॥

Sa buwang Kārtika, lalo na sa Dvādaśī ng maliwanag na kalahati; o kaya sa lahat ng mga araw na Dvādaśī—dapat sambahin ang Panginoon ayon sa itinakdang pamamaraan.

Verse 12

ब्राह्मणक्षत्रियविशां भक्तानां तु परीक्षनम् ॥ संवत्सरं गुरुः कुर्याज्जातिशौचक्रियादिभिः ॥

Tungkol sa pagsisiyasat sa mga deboto na kabilang sa mga brāhmaṇa, kṣatriya, at vaiśya—dapat isagawa ng guro ang pagsusuri sa loob ng isang taon, ayon sa mga pamantayang gaya ng katayuang-kapanganakan, mga pagtalima sa kalinisan, at kaugnay na gawi.

Verse 13

संक्रान्त्यां वा महाभागं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ॥ यः पश्यति हरिं देवि पूजितं गुरुणा शुभे ॥

O mapalad na Devi, sinumang makakita kay Hari—na marapat na sinamba ng guro—sa saṅkrānti o sa paglalaho ng buwan o araw, ay nagkakamit ng natatanging bunga.

Verse 14

तस्य सद्यो भवेत् तुष्टिः पापध्वंसश्च जायते ॥ सामान्यदेवतानां च भवतीति न संशयः ॥

Sa taong iyon, agad na sumisibol ang kasiyahan at nagaganap ang pagwasak ng kasalanan; at ang bunga hinggil sa karaniwang mga diyos ay nagkakamit din—walang pag-aalinlangan.

Verse 15

उपासन्नं ततो ज्ञात्वा हृदयेनावधारयेत् ॥ तेऽपि भक्तिमतो ज्ञात्वा त्वात्मानं परमेश्वरम् ॥

Pagkaunawa na ang (diyos) ay marapat na pinaglilingkuran, dapat itong itanim nang matatag sa puso. Sila man, pagkakilala sa deboto, ay nakikilala Ka—ang sariling Sarili—bilang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 16

संवत्सरं गुरोर्भक्तिं कुर्युर् विष्णोरिवाचलाम् ॥ संवत्सरे ततः पूर्णे गुरुं चैव प्रसादयेत् ॥

Sa loob ng isang taon, magsagawa sila ng debosyon sa guro—di-matitinag, gaya ng debosyon kay Viṣṇu. Pagkatapos, kapag natapos ang taon, marapat din nilang pasayahin at bigyang-lugod ang guro.

Verse 17

भगवंस्त्वत्प्रसादेन संसारार्णवतारणम् ॥ इच्छामस्त्वैहिकीं लक्ष्मीं विशेषेण तपोधन ॥

O kagalang-galang na ginoo, sa iyong biyaya (nawa’y makatawid kami) sa karagatan ng pag-iral sa sanlibutan; at ninanais din namin ang makamundong kasaganaan, lalo na, O kayamanang bunga ng pagtitipon ng tapa.

Verse 18

एवमभ्यर्च्य मेधावी गुरुं विष्णुमिवाग्रतः ॥ अभ्यर्चितस्तैः सोऽप्याशु दशम्यां कार्त्तिकस्य तु ॥

Sa gayon, matapos sumamba, pinararangalan ng marunong ang guru na wari’y si Viṣṇu sa harapan. Nang sila’y makasamba sa kanya, siya man ay agad—sa ikasampung araw ng Kārttika—…

Verse 19

स्वप्नान्दृष्ट्वा गुरोरग्रे श्रावयेत विचक्षणः ॥ ततः शुभाशुभे तत्र लक्षयेत्परमो गुरुः ॥

Pagkakita ng mga panaginip, dapat itong isalaysay ng mapanuri sa harap ng guru. Pagkaraan, tungkol sa mabuti o masama roon, ang dakilang guru ang magtatakda ng mga palatandaan.

Verse 20

एकादश्यामुपोष्यैवं स्नात्वा देवालयं व्रजेत् ॥ गुरुश्च मण्डलं भूमौ कल्पितायां तु वर्त्तयेत् ॥

Sa gayon, matapos mag-ayuno sa Ekādaśī at maligo, dapat magtungo sa templo. At ang guru ay dapat mag-ayos ng maṇḍala sa lupang inihanda.

Verse 21

लक्षणैर्विविधैर्भूमिं लक्षयित्वा विधानतः ॥ षोडशारं लिखेच्चक्रं सर्वतोभद्रमेव च ॥

Ayon sa tuntunin, matapos markahan ang lupa ng iba’t ibang palatandaan, dapat iguhit ang gulong na may labing-anim na sinag, at gayundin ang sarvatobhadra, ang ganap na mapalad na anyo.

Verse 22

अथवा अष्टपत्रं च लिखित्वा दर्शयेद्बुधः ॥ नेत्रबन्धं तु कुर्वीत सितवस्त्रेण यत्नतः ॥

O kaya, matapos iguhit ang walong-talulot na anyo, ipakita ito ng pantas. Pagkaraan, maingat na gumawa ng piring sa mata gamit ang puting tela.

Verse 23

वर्णानुक्रमतः शिष्यान्पुष्पहस्तान्प्रवेशयेत्॥ नवनाभं यदा कुर्यान्मण्डलं वर्णकैर्बुधः॥

Ayon sa pagkakasunod ng mga pantig (o uri ng mga titik), papasukin ang mga alagad na may hawak na mga bulaklak sa kanilang mga kamay. Kapag ang pantas ay gumagawa ng maṇḍala na may siyam na nabe gamit ang mga pulbos na may kulay, saka isinasagawa ang ritwal.

Verse 24

तदानिं पूर्वतो देवमिन्द्रपूर्वं तु पूजयेत्॥ लोकपालैः समं पूज्य अग्निं सम्पूजयेत्छुभे॥

Pagkatapos, sa silangang dako, sambahin ang diyos—si Indra muna. Matapos sambahin kasama ng mga tagapangalaga ng mga daigdig (lokapāla), sambahin din nang wasto si Agni, O mapalad na isa.

Verse 25

स्वदिक्षु तद्वद्याम्यायां नैर्ऋत्यां निरृतिं न्यसेत्॥ वरुणं वारुणायां च वायुम् वायव्यतो न्यसेत्॥

Sa kani-kanilang mga dako, sa gayunding paraan, ilagay ang mga diyos: sa timog na dako, at sa timog-kanluran ay itatag si Nirṛti. Sa kanlurang dako ilagay si Varuṇa, at sa hilagang-kanluran ay ilagay si Vāyu.

Verse 26

धनदं चोत्तरे न्यस्य रुद्रमीशानगोचरे। पूज्यैवं तु विधानॆन दिक्षेत्रेषु व्यवस्थिताम्॥

Ilalagay si Dhanada (Kubera) sa hilagang dako, at si Rudra sa pook ni Īśāna (hilagang-silangan). Sa gayon, matapos sambahin ayon sa itinakdang pamamaraan, itinatatag ang mga diyos na nakahimpil sa mga larangan ng mga direksiyon.

Verse 27

पद्ममध्ये तथा विष्णुमर्च्चयेत्परमेश्वरम्॥ पूर्वपत्रे बलं पूज्य प्रद्युम्नं दक्षिणे तथा॥

Pagkatapos, sa gitna ng lotus, sambahin si Viṣṇu, ang Kataas-taasang Panginoon. Sa silangang talulot sambahin si Bala, at gayundin si Pradyumna sa timog na (talulot).

Verse 28

ऐशान्यां विन्यसेच्छङ्खमाग्नेय्यां चक्रमेव तु॥ याम्यायां तु गदां पूज्य वायव्यां पद्ममेव च॥

Sa hilagang-silangang dako ay ilagay ang śaṅkha (kabibe); sa timog-silangan ang cakra (diskus). Sa timog ay sambahin ang gadā (pamalo), at sa hilagang-kanluran ay ilagay rin ang padma (lotus).

Verse 29

ऐशान्यां मुसलं पूज्य दक्षिणे गरुडं न्यसेत्॥ वामतो विन्यसेल्लक्ष्मीं देवदेवस्य बुद्धिमान्॥

Sa hilagang-silangan ay sambahin ang musala (pestle/pamalo); sa timog ay ilagay si Garuḍa. Sa kaliwang panig, ang marunong ay ilagay si Lakṣmī, na nauukol sa Diyos ng mga diyos.

Verse 30

वैष्णवं कलशं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥ स्नापयेन्मुक्तिकामं तु वैष्णवेन घटेन ह॥

At doon din ay ihanda ang Vaiṣṇava na kalasha (banga ng pagtalaga) bilang ikasiyam. Paliguan ang naghahangad ng kalayaan gamit ang gayong Vaiṣṇava na sisidlan, tunay nga.

Verse 31

धनुश्चैव तु खड्गं तु देवस्य पुरतो न्यसेत्। श्रीवत्सं कौस्तुभं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥

At ilagay sa harap ng Diyos ang pana at gayundin ang tabak. Doon din ay ayusin ang Śrīvatsa at ang Kaustubha (mga sagisag), bilang ikasiyam na bagay.

Verse 32

एवं पूज्य यथान्यायं देवदेवं जनार्द्दनम्॥ दलॆषु दिक्षु विन्यस्य अष्टौ कुम्भान्विधानतः॥

Sa gayon, matapos sambahin ayon sa wastong tuntunin si Janārdana, ang Diyos ng mga diyos, at mailagay sa mga talulot at sa mga direksiyon, dapat itakda ang walong kumbha (mga banga) ayon sa itinakdang pamamaraan.

Verse 33

श्रीकामं स्नापयेत् तद्वद् ऐन्द्रेण तु घटेन ह ॥ प्राज्यप्रतापकामं च आग्नेयेन तु स्नापयेत् ॥

Ang nagnanais ng kasaganaan ay paliliguan sa gayunding paraan gamit ang banga ng tubig na itinalaga kay Indra; at ang nagnanais ng masaganang ningning at lakas ay paliliguan sa banga na itinalaga kay Agni.

Verse 34

मृत्युञ्जयविधानाय याम्येन स्नपनं तथा ॥ दुष्टप्रध्वंसनायालं नैऋतेन विधीयते ॥

Para sa pagsasagawa ng ritwal na ‘tagumpay laban sa kamatayan’, gayundin ay dapat gawin ang pagligo gamit ang yaong nauukol kay Yama; at para sa ganap na pagwasak sa masasama o mapaminsalang puwersa, itinatakda ang yaong nauukol kay Nirṛti.

Verse 35

शान्तये वारुणेनाशु पापनाशाय वायवे ॥ द्रव्यसम्पत्तिकामस्य कौबेरेण विधीयते ॥

Para sa kapayapaan, agad na gawin ang pagligo gamit ang yaong nauukol kay Varuṇa; para sa paglipol ng kasalanan, gamit ang yaong nauukol kay Vāyu; at para sa nagnanais ng yaman at ari-arian, itinatakda ang yaong nauukol kay Kubera.

Verse 36

रौद्रेण ज्ञानहेतोश्च लोकपालपदाप्तये ॥ एकैकेन नरः स्नातः सर्वपापविवर्जितः ॥

Gamit ang yaong nauukol kay Rudra, para sa sanhi ng kaalaman; at para sa pagkamit ng katayuan bilang tagapangalaga ng daigdig (lokapāla). Sa pagligo sa bawat isa (nang sunod-sunod), ang tao ay nagiging malaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 37

जायते विष्णुसदृशः सद्यो राजाथवा भवेत् ॥ अथवा दिक्षु सर्वासु यथासंख्येन लोकपान् ॥ पूजयीता स्वशास्त्रोक्तविधानेन विधानवित् ॥

Siya’y nagiging tulad ni Viṣṇu, o kaya nama’y agad na nagiging hari. O kaya, sa lahat ng mga direksiyon, ang nakaaalam ng wastong pamamaraan ay dapat sumamba sa mga tagapangalaga ng daigdig ayon sa tamang pagkakasunod, alinsunod sa paraang itinuro sa sariling awtoritatibong tradisyon.

Verse 38

एवं सम्पूज्य देवान्श्च लोकपालान् प्रसन्नधीः ॥ पश्चात्प्रदक्षिणान् शिष्यान् बद्धनेत्रान् प्रवेशयेत् ॥ आग्नेयी वारुणी दग्धा वायुना विधिना ततः ॥

Sa gayon, matapos sambahin nang ganap ang mga diyos at ang mga tagapagbantay ng mga daigdig nang may payapang isip, saka niya ipapasok ang mga alagad na nakapiring, matapos silang magsagawa ng pradakṣiṇa (pag-ikot nang pakanan). Pagkaraan, ang nauukol kina Agni at Varuṇa ay ‘sinusunog’—nililinis at pinoproseso—sa pamamagitan ni Vāyu, ayon sa itinakdang pamamaraan.

Verse 39

सौमेनाप्यायिता पश्चाच्छ्रावयेत्समयान्बुधः ॥ अनिन्द्यान्ब्राह्मणान्वेदान्विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥

Matapos silang mapanariwa sa pamamagitan ng nauukol kay Soma, ang marunong na tagapagpaganap ay dapat iparinig ang mga samaya—mga tuntunin ng disiplina—hinggil sa mga walang kapintasang brāhmaṇa, sa mga Veda, at kay Viṣṇu, gayundin kay Brahmā.

Verse 40

रुद्रमादित्यमग्निं च लोकपालग्रहांस्ततः ॥ गुरूंश्च वैष्णवांश्चापि पुरुषः पूर्वदीक्षितः ॥

Pagkatapos, (dapat niyang parangalan) si Rudra, si Āditya, at si Agni; saka ang mga tagapagbantay ng mga daigdig at ang mga kapangyarihang pangplaneta. Gayundin ang mga guro at ang mga Vaiṣṇava—ito’y isinasagawa ng taong nauna nang na-dīkṣā (naipasimula).

Verse 41

एवं तु समयं ख्याप्य पश्चाद्धोमं तु कारयेत् ॥ ॐ नमो भगवते सर्वरूपिणे हुं फट् स्वाहा ॥

Sa gayon, matapos ipahayag ang mga samaya—mga itinakdang pagtalima—saka niya ipagawa ang homa (handog sa apoy), sa pamamagitan ng pormulang ito: “Oṃ, namo bhagavate sarvarūpiṇe, huṃ phaṭ svāhā.”

Verse 42

षोडशाक्षरमन्त्रेण होमयेज्ज्वलिताग्नये ॥ गर्भाधानादिकाश्चैव क्रियाः समवघारयेत् ॥

Sa pamamagitan ng labing-anim na pantig na mantra, maghandog ng mga oblation sa nagliliyab na apoy; at dapat ding maunawaan at maisama nang wasto ang mga ritwal na nagsisimula sa garbhādhāna (paglalagay ng binhi/paglilihi) at ang iba pa.

Verse 43

त्रिभिराहुतिभिश्चापि देवदेवस्य सन्निधौ ॥ होमान्ते दीक्षितः पश्चाद्दद्याच्च गुरुदक्षिणाम्

At sa tatlong handog na oblation din, sa harapan ng Diyos ng mga diyos; sa pagtatapos ng homa, ang naitalaga (dīkṣita) ay maghandog ng gurudakṣiṇā, ang marangal na kaloob sa guro.

Verse 44

हस्त्यश्वकटाकादीनि हेमग्रामादिकं नृपः ॥ दद्याच्च गुरवे प्राज्ञो मध्यमे मध्यमं तथा

Ang hari, na may karunungan, ay dapat magbigay sa guro ng mga bagay gaya ng elepante, kabayo, karwahe at iba pa, at gayundin ng ginto ayon sa sukat na ‘grāma’ at mga katulad na yaman; at kung katamtaman ang kalagayan, magbigay rin ng katamtamang handog.

Verse 45

एवं कृते तु यत्पुण्यं माहात्म्यं जायते धरे ॥ तत्र शक्यं तु गदितुमपि वर्षशतैरपि

Kapag ito’y naisagawa sa ganitong paraan, ang kabutihang-loob (puṇya) at dakilang bisa na sumisibol sa Daigdig—yaon ay hindi kayang ganap na maisalaysay, kahit pa sa loob ng daan-daang taon.

Verse 46

जप्ताः स्युः पुष्करे तीर्थे प्रयागे सिन्धुसङ्गमे ॥ देवागारे कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां विशेषतः

Dapat itong bigkasin bilang japa sa Puṣkara tīrtha, sa Prayāga, sa tagpuan ng Sindhu, sa loob ng templo, sa Kurukṣetra, at lalo na sa Vārāṇasī.

Verse 47

ग्रहणे विषुवे चैव यत्फलं जपतां भवेत् ॥ तत्फलं द्विगुणं तस्य दीक्षितो यः शृणोति च

Anumang bunga ang natatamo ng mga nagsasagawa ng japa sa panahon ng eklipse o sa sandali ng viṣuva, ang bungang iyon ay nagiging doble para sa naitalaga (dīkṣita) na nakikinig din sa pagbigkas o pagtuturo.

Verse 48

देवा अपि तपः कृत्वा ध्यायंति च वदंति च ॥ कदा नो भारते वर्षे जन्म स्याद्भूतधारिणि

Kahit ang mga deva, matapos magsagawa ng mahigpit na tapas, ay nagmumuni at nagsasabi: “Kailan kaya kami isisilang sa Bhārata-varṣa, O tagapagdala ng mga nilalang?”

Verse 49

दीक्षिताश्च भविष्यामो वराहं शृणुमः कथम् ॥ वराहं षोडशात्मानं त्यक्त्वा देहं कदा वयम्

“At kami’y magiging dīkṣita (pinabanal na inisyado)—paano namin mapakikinggan si Varāha? Kailan kami, matapos iwan ang katawan, makakamtan si Varāha, ang may labing-anim na anyo?”

Verse 50

यास्यामः परमं स्थानं यद्गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ एवं जल्पन्ति विबुधा मनसा चिन्तयन्ति च

“Tatahak kami sa kataas-taasang tahanan; pagdating doon ay wala nang muling pagkapanganak.” Ganyan magsalita ang marurunong na makalangit, at nagbubulay din sa kanilang isipan.

Verse 51

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ वसिष्ठस्य च संवादं श्वेतस्य च महात्मनः

Dito rin nila inihahalimbawa ang sinaunang itihāsa: ang pag-uusap ni Vasiṣṭha at ng dakilang-loob na si Śveta.

Verse 52

स्वर्गवासे स्थितो ह्यासिच्छ्वेतो राजा महायशाः ॥ आसीदिलावृते वर्षे श्वेतो राजा बृहत्तपाः

Sapagkat si Śveta, ang haring lubhang tanyag, ay nananahan sa langit. Si Śveta, ang haring may dakilang tapas, ay nasa Ilāvṛta-varṣa rin.

Verse 53

स महीṃ सकलां देवी सपल्लववनद्रुमाम् ॥ दातुमिच्छन्स चोवाच वसिष्ठं तपसां निधिम् ॥

Ninais niyang ihandog ang buong daigdig, O Diyosa—kasama ang mga usbong, gubat, at mga punò—kaya kinausap niya si Vasiṣṭha, ang kayamanan ng mga pag-aayuno at tapas.

Verse 54

भगवन् दातुमिच्छामि ब्राह्मणेभ्यो वसुन्धराम् ॥ देह्यनुज्ञां स चोवाच वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥

Wika niya: “Mahabaging ginoo, nais kong ipagkaloob ang lupa sa mga Brāhmaṇa; ipagkaloob mo ang iyong pahintulot.” Sa gayon nagsalita si Vasiṣṭha sa pinakamainam sa mga hari.

Verse 55

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं विशिष्यते ॥ अन्नाद्भवन्ति भूतानि अन्नेनैव च वर्धते ॥

Sa lahat ng uri ng dāna, ang pag-aalay ng pagkain ang pinakadakila; mula sa pagkain nagmumula ang mga nilalang, at sa pagkain lamang sila lumalago at umuunlad.

Verse 56

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अन्नदानं ददस्व भोः ॥ वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा स राजा न तथाकरॊत् ॥

“Kaya nga, sa buong pagsisikap, magbigay ka ng pagkain bilang kawanggawa, O ginoo.” Nang marinig ang mga salita ni Vasiṣṭha, ang haring iyon ay hindi sumunod dito.

Verse 57

रत्नवस्त्रमलङ्कारान् श्रीमन्ति नगराणि च ॥ यत्किञ्चित्कोषजातं स द्विजानाहूय तद्ददौ ॥

Tinipon niya ang mga dvija at ipinagkaloob sa kanila ang mga hiyas, kasuotan, palamuti, mayayamang lungsod, at anumang yamang naipon sa kanyang kabang-yaman.

Verse 58

प्रदत्तं ब्राह्मणस्याथ कुञ्जरानजिनानि च ॥ स कदाचिन्नृपः पृथ्वीं जित्वा परमधर्मवित् ॥

Ipinagkaloob din niya sa Brahmana ang mga elepante at mga balat. Sa ibang pagkakataon, ang haring yaon—nakaaalam ng pinakamataas na dharma—matapos masakop ang daigdig…

Verse 59

पुरोहितमुवाचेदं वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ भगवन्नश्वमेधानां सहस्रं कर्तुमुत्सहे ॥

Kinausap niya ang kanyang punong pari na si Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga bumibigkas ng japa: “Kagalang-galang na ginoo, kaya kong magsagawa ng isang libong Aśvamedha na paghahandog.”

Verse 60

सुवर्णरौप्यताम्राणि यागं कृत्वा द्विजातिषु ॥ दत्तानि तेन राज्ञा वै नान्नं दत्तं तथा जलम् ॥

Matapos magsagawa ng mga paghahandog para sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang haring iyon ay tunay na nagbigay ng ginto, pilak, at tanso; ngunit hindi siya nagbigay ng pagkain, ni gayundin ng tubig.

Verse 61

वस्तु स्वल्पमिति ज्ञात्वा प्रभुः सोऽन्नं तु नाददत् ॥ एवं विभवयुक्तस्य तस्य राज्ञो महात्मनः ॥

Sa pag-aakalang “maliit lamang ang bagay,” ang makapangyarihang iyon ay hindi nagbigay ng pagkain. Ganito ang nangyari sa dakilang-loob na haring iyon, bagaman sagana sa yaman.

Verse 62

कालधर्मवशाद्देवि मृत्युḥ समभवत्तदा ॥ परलोके वर्तमानः स च राजा महामनाः ॥

Sa bisa ng batas ng panahon, O Diyosa, dumating noon ang kamatayan. At ang marangal ang isip na haring iyon ay nanahan sa kabilang daigdig.

Verse 63

क्षुधया पीडितो ह्यासीत् तृषया च विशेषतः ॥ अनिनायाप्सरोभागं गत्वा श्वेताख्यपर्वतम्

Siya’y pinahirapan ng gutom, at lalo na ng uhaw. Pagdating niya sa bundok na tinatawag na Śveta, dinala niya roon ang bahagi na ukol sa mga Apsaras.

Verse 64

पुनर्विमानमारुह्य दिवमाचक्रमे नृपः ॥ अथ कालेन महता स राजा संशितव्रतः

Muling sumakay ang hari sa vimāna at nagtungo sa langit. Pagkaraan ng mahabang panahon, ang haring yaon—matatag sa kanyang panatang disiplina—ay nanatili sa gayong kalagayan.

Verse 65

तान्यस्थीनि लिहन्दृष्टो वसिष्ठेन महात्मना ॥ उक्तश्च तेन किंच त्वं स्वास्थि भुङ्क्षे नराधिप

Nakita ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha na nilalawayan niya ang mga butong iyon, at sinabi: “Bakit ikaw, O panginoon ng mga tao, ay kinakain ang sarili mong mga buto?”

Verse 66

एवमुक्तस्तदा राजा वसिष्ठेन महात्मना ॥ उवाच वचनं चेदं श्वेतो राजा मुनिं तदा

Nang sa gayon ay masabihan ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha, si Haring Śveta ay nagsalita noon ng ganitong mga salita sa muni.

Verse 67

भगन् क्षुधितश्चास्मि अन्नपानं पुरा मया ॥ न दत्तं मुनिशार्दूल तेन मां बाधते क्षुधा

“Kagalang-galang na ginoo, ako’y nagugutom. Noong una, hindi ako nagbigay ng pagkain at inumin, O tigre sa mga pantas; kaya’t ang gutom ay nagpapahirap sa akin.”

Verse 68

किं ते करोमि राजेन्द्र क्षुधितस्य विशेषतः ॥ अदत्तं नोपतिष्ठेत कस्यचित्किंचिदुत्तमम्

(Sabi ni Vasiṣṭha:) “Ano ang magagawa ko para sa iyo, O pinakamainam sa mga hari—lalo na kung ikaw ay nagugutom? Sapagkat ang anumang dakila na hindi ipinagkaloob ay hindi dumarating kaninuman bilang bunga ng kabutihan.”

Verse 69

रत्नहेमप्रदानेन भोगवान् जायते नरः ॥ अन्नपानप्रदानेन सर्वकामैस्तु तर्पितः

Sa pagbibigay ng mga hiyas at ginto, ang tao’y nagiging tagapagtamasa ng mga kaluguran; ngunit sa pagbibigay ng pagkain at inumin, siya’y napupuspos at natutugunan sa lahat ng ninanais.

Verse 70

तन्न दत्तं त्वया राजन् स्तोकं मत्वा नराधिप ॥ श्वेत उवाच ॥ अदत्तस्य च सम्प्राप्तिस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

(Sabi ni Vasiṣṭha:) “Hindi mo iyon naibigay, O hari, sapagkat inakala mong maliit na bagay, O pinuno ng mga tao.” Si Śveta ay nagsabi: “Ihayag mo sa akin, habang nagtatanong ako, ang kahihinatnang dumarating sa hindi nagbibigay.”

Verse 71

एवमुक्तस्ततो राज्ञा वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः ॥ उवाच च मुनिर्भूयः श्वेतं वाक्यं महानृपम्

Nang sa gayon ay masambit ng hari, si Vasiṣṭha—pinakamataas sa mga pantas—ay muling nagsalita ng mga salita kay Śveta, ang dakilang hari.

Verse 72

शिरसा भक्तियुक्तेन याचितोऽसि महामुने ॥ वसिष्ठ उवाच ॥ अस्त्येकं कारणं येन जायते तन्न संशयः

“Ikaw ay pinakiusapan nang may pagyuko ng ulo at may debosyon, O dakilang muni.” (Sabi ni Vasiṣṭha:) “May iisang sanhi kung bakit ito nagaganap—tunay na walang pag-aalinlangan.”

Verse 73

स सर्वमेधमारॆभे स्वयं क्रतुवरं नृपः ॥ यजतानेन विप्रेभ्यो दत्ता गावो द्विपा वसु ॥

Ang haring iyon ay siya mismo ang nagsagawa ng Sarvamedha, ang dakilang handog na panghari; at sa pag-aalay nito, nagkaloob siya sa mga brahmana ng mga baka, mga elepante, at kayamanan.

Verse 74

नान्नं तेन तदा दत्तं स्वल्पं मत्वा यथा त्वया ॥ ततः कालेन महता मृतोऽसौ जाह्नवीजले ॥

Ngunit noon ay hindi siya nagbigay ng pagkain, sapagkat inakala niyang ito’y “maliit na bagay,” gaya ng ginawa mo (noon); at pagkalipas ng mahabang panahon, namatay siya sa mga tubig ng Jāhnavī (Gaṅgā).

Verse 75

कृत्वा पुण्यं विनीताś्वः सार्वभौमो नृपोत्तमः ॥ स्वर्गं च गतवान्सोऽपि यथा राजन् भवान् प्रभो ॥

Matapos magsagawa ng mga gawaing may dakilang bisa, si Vinītāśva—ang pangkalahatang naghahari, ang pinakamainam sa mga hari—ay nagtungo rin sa langit, gaya mo, O hari, O panginoon.

Verse 76

असावपि क्षुधाविष्ट एवमेव गतो नृपः ॥ मर्त्यलोके नदीतीरे गङ्गायां नीलपवर्तम् ॥

Ang haring iyon din, na sinasalanta ng gutom, ay nagpunta sa gayon ding paraan sa daigdig ng mga mortal—sa pampang ng Gaṅgā—sa pook na tinatawag na Nīlapavarta.

Verse 77

विमानेनार्कवर्णेन भास्वता देववन्नृपः ॥ ददर्श च तदा राजा क्षुधितः स्वं कलेवरम् ॥

Sa isang makinang na vimāna na kulay-araw, nagliliwanag, ang hari—na tila isang diyos—ay nakita noon ang sarili niyang katawan, habang siya’y patuloy na pinahihirapan ng gutom.

Verse 78

पुरोहितं ददर्शाथ होतारं जाह्नवीतटे ॥ तद्दृष्ट्वाऽसावपि नृपः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥

Pagkatapos ay nakita niya ang punong-pari ng hari—ang Hotṛ—sa pampang ng Jāhnavī; pagkakita roon, ang hari man ay nagtanong sa pinakadakilang muni.

Verse 79

क्षुधायाः कारणं किं मे स होता तमुवाच ह ॥ तिलधेनुं भवान्राजञ् जलधेनुं च सत्तम ॥

“Ano ang sanhi ng aking gutom?” tanong ng hari. Sumagot ang Hotṛ: “O hari, O dakilang ginoo, maghandog ka ng ‘tiladhenu’ (baka ng linga) at ng ‘jaladhenu’ (baka ng tubig).”

Verse 80

घृतधेनुं च धेनुं च रसधेनुं च पार्थिव ॥ देहि शीघ्रं येन भवान्क्षुधया वर्ज्जितो भवेत् ॥

“(Maghandog) din ng ‘ghṛtadhenu’ (baka ng ghee), ng isang baka, at ng ‘rasadhenu’ (baka ng katas/diwa), O hari; ibigay agad, upang ikaw ay malaya sa gutom.”

Verse 81

तपते यावदादित्यस्तपते वापि चन्द्रमाः ॥ एवमुक्तस्ततो राजा तं पुनः पृष्टवानिदम् ॥

“Hangga’t nagniningning ang Araw—at hangga’t nagniningning din ang Buwan (gayon katagal nananatili ang bunga),” matapos masabihan nang gayon, muling nagtanong ang hari ng ganito.

Verse 82

होतोवाच ॥ विधानं तिलधेनोश्च त्वं शृणुष्व नराधिप ॥ चतुर्भिः कुडवैश्चैव प्रस्थ एकः प्रकीर्तितः ॥

Sinabi ng Hotṛ: “Makinig ka, O pinuno ng mga tao, sa wastong paraan ng ‘tiladhenu’ (baka ng linga); apat na kuḍava ang itinuturing na isang prastha.”

Verse 83

पुच्छे प्रकल्पनीया सा घण्टाभरणाभूषिता ॥ ईदृशीं कल्पयित्वा तु स्वर्णशृङ्गीं तु कारयेत् ॥

Sa buntot ay dapat ayusin at palamutian ng mga kampanilyang palamuti. Pagkagawa nito nang gayon, ipagawa ito na may mga sungay na ginto.

Verse 84

कांस्यदोहां रौप्यखुरां पूर्वधेनुविधानतः ॥ कृत्वा तां ब्राह्मणायाशु दद्याच्चैव नराधिप ॥

Gawin ito na may sisidlang panggatas na tansong kampana at mga kuko na pilak, ayon sa naunang paraan ng ‘handog na baka’; at agad itong ibigay sa isang brāhmaṇa, O hari.

Verse 85

सा तु षोडशभिः कार्या चतुर्भिर् वत्सको भवेत् ॥ नासा गन्धमयी तस्या जिह्वा गुडमयी शुभा ॥

Ang (anyo ng baka) ay dapat gawin sa labing-anim na bahagi, at ang guya naman ay sa apat na bahagi. Ang ilong nito’y mula sa mababangong sangkap, at ang mapalad na dila nito’y mula sa jaggery.

Verse 86

सर्वौषधिसमायुक्तां मन्त्रपूतां तु दापयेत् ॥ अन्नं मे जायतामन्यत् पानं सर्वरसास्तथा ॥

Ipagkaloob ito na may lahat ng halamang-gamot at nilinis sa pamamagitan ng mantra: ‘Nawa’y magkaroon pa para sa akin ng ibang pagkain, at gayundin ng inuming taglay ang lahat ng lasa.’

Verse 87

सर्वं सम्पादयास्माकं तिलधेनो द्विजार्पिता ॥ गृह्णामि देवि त्वां भक्त्या कुटुम्बार्थं विशेषतः ॥

‘Isakatuparan mo ang lahat para sa amin, O tiladhenu, na inihandog sa isang dalawang-ulit-na-ipinanganak. O diyosa, tinatanggap kita nang may debosyon—lalo na para sa kapakanan ng sambahayan.’

Verse 88

भजस्व कामान्मां देवि तिलधेनो नमोऽस्तु ते ॥ एवंविधां ततो दद्यात्तिलधेनुं नृपोत्तम ॥

“Pagkalooban mo ako ng aking mga ninanais, O diyosang Tiladhenu (baka ng linga); pagpupugay sa iyo.” Pagkaraan, ipagkaloob ng pinakamainam na hari ang gayong Tiladhenu.

Verse 89

कृष्णाजिनं धेनुवासो नन्दितां कल्पितां शुभाम् ॥ सूत्रेण सूत्रितां कृत्वा सर्वरत्नसमन्विताम् ॥

Maglaan ng balat ng itim na usa bilang balabal ng baka; hubugin itong mapalad at maringal; itali sa sinulid, at palamutian ng lahat ng uri ng hiyas.

Verse 90

सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः ॥ यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या कुर्यात्कारयतेऽपि वा ॥

Nagbubunga ito ng ganap na pagkamit ng lahat ng ninanais—walang alinlangan. At sinumang makinig nito nang may debosyon, magsagawa man siya o magpagawa, (tatanggap ng nasabing bunga).

Verse 91

तस्य सद्यो भवेल्लक्ष्मीरायुर् वित्तं सुतः सुखम् ॥ दृष्ट्वा तु मण्डलगतं देवं देव्याः समन्वितम् ॥

Sa kanya, agad na sumisibol ang Lakṣmī: mahabang buhay, yaman, anak na lalaki, at kaligayahan. At sa pagtanaw sa diyos na nasa loob ng maṇḍala, na kasama ang diyosa, (nadadagdagan ang kapakinabangan).

Verse 92

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं च गच्छति ॥ गोमये मण्डले कृत्वा गोचर्म्म तदनन्तरम् ॥

Nalilinis mula sa lahat ng kasalanan, siya’y nagtutungo sa daigdig ni Viṣṇu. Gumawa ng maṇḍala sa dumi ng baka, at pagkatapos ay ilatag ang balat ng baka.

Verse 93

क्षीरवृक्षसमुद्भूतं दन्तकाष्ठं समन्त्रकम् ॥ भक्षयित्वा स्वपे्युर्हि देवदेवस्य सन्निधौ

Matapos nguyain ang dantakāṣṭha (patpat sa ngipin) na mula sa punong may gatas, kasabay ng pagbigkas ng mga mantra, sila’y dapat matulog sa harapan ng Diyos ng mga diyos.

Verse 94

अनिरुद्धं तथा पूज्य पश्चिमे चोत्तरे तथा ॥ पूजयेद्वासुदेवं तु सर्वपातकशान्तिदम्

Gayundin, sambahin si Aniruddha sa kanluran at gayon din sa hilaga; at sambahin si Vāsudeva, ang nagpapatahimik at nagpapawi ng lahat ng kasalanan.

Verse 95

भवेदव्याहतं ज्ञानं श्रीमान्विप्रो विचक्षणः ॥ किं पुनर्नवभिः स्नातो नरः पातकवर्जितः

Magiging walang hadlang ang kaalaman; ang brāhmaṇa ay magiging mapalad at matalas ang pag-unawa—lalo pa kaya ang taong nakapaligo ayon sa siyam (na ritwal), na magiging malaya sa kasalanan.

Verse 96

दीक्षितात्मा पुनर्भूत्वा वराहं शृणुयाद्यदि ॥ तेन वेदपुराणानि सर्वे मन्त्राः ससंग्रहाः

Kung ang isang tao, na ang loob ay naging diṣkita (napasinayaan), ay makikinig sa aral ni Varāha, kung gayon ang mga Veda at Purāṇa—at lahat ng mantra kasama ang kanilang mga kalipunan—ay waring nasasaklaw doon.

Verse 97

अन्नं देहि सदा राजन् सर्वकालसुखावहम् ॥ अन्नेन चैव दत्तेन किं न दत्तं महीतले

Magbigay ka ng pagkain palagi, O hari, sapagkat ito’y nagdudulot ng kaginhawahan sa lahat ng panahon; kapag ang pagkain ay naibigay, ano pa ang hindi naibigay sa ibabaw ng lupa?

Verse 98

तत्र प्राग्जन्ममूर्त्तिश्च पुरा दग्धा महात्मनः ॥ तत्रास्थीनि स सङ्गृह्य लिहन्नास्ते स पार्थिवः

Doon, ang anyong-katawan mula sa naunang kapanganakan ng dakilang-loob ay dati nang sinunog; tinipon niya roon ang mga buto, at ang haring yaon ay nanatili, dinidilaan ang mga iyon.

Verse 99

तच्छृणुष्व नरव्याघ्र कथ्यमानं मयाऽनघ ॥ आसीद्राजा पुराकल्पे विनीताश्वातिविश्रुतः

Pakinggan mo ito, O tigre sa mga tao, O walang dungis—ang isinasalaysay ko: noong unang kapanahunan ay may isang hari, lubhang bantog, na ang pangalan ay Vinītāśva.

Verse 100

विनीताश्व उवाच ॥ कथं सा दीयते ब्रह्मंस्तिलधेनुर्जिगीषुभिः ॥ भुङ्क्ते स्वर्गं च विप्रेन्द्र तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

Sinabi ni Vinītāśva: “Paano ibinibigay, O Brahman, ng mga naghahangad ng tagumpay ang tiladhenu, ang ‘baka’ na yari sa linga? At paano sa pamamagitan nito natatamasa ang langit, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa? Ipaunawa mo sa akin ito, sapagkat ako’y nagtatanong.”