Adhyaya 98: Chapter on the Sacred Hill Episode: Satyatapā and the Marvel of Varāha

Verse 1

अथ पर्वाध्यायः ॥ धरण्युवाच ॥ योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ॥ येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः ॥

Sinabi ni Pṛthivī: “Yaong brāhmaṇa na nagngangalang Satyatapā—na naging mangangaso dahil sa kasakiman—sa pamamagitan ng sarili niyang kapangyarihan ay naingatan si Aruṇi mula sa pangamba sa tigre…”

Verse 2

दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ॥ तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम् ॥

“At si Durvāsas, nang mapakinggan ang buong bagay, ay nagtungo sa bundok na Himavant. Ipinahayag mo na sa ibabaw nito ay may isang dakilang kababalaghan.”

Verse 3

कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः ॥

“Ilarawan mo sa akin kung ano iyon; dakila ang aking pag-uusisa, O Panginoon.” Sinabi ni Śrī Varāha: “Sapagkat si Satyatapā noon ay isang brāhmaṇa, isinilang sa angkan ni Bhṛgu.”

Verse 4

दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ॥ ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः ॥

“Dahil sa pakikisama sa mga tulisan, siya’y naging tulad ng isang tulisan; ngunit paglipas ng mahabang panahon, sa pakikipag-ugnay sa mga ṛṣi, muli siyang naging brāhmaṇa.”

Verse 5

बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ॥ हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा ॥

“Muli siyang naging marangal, sapagkat siya’y wastong tinuruan—lalo na—ni Durvāsas. Sa hilagang dalisdis ng Himālaya ay naroon ang mapalad na ilog na Puṣyabhadrā.”

Verse 6

तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ॥ न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः ॥

Sa pampang nito ay may isang banal na batong tinatawag na Citraśilā, O Ina ng Daigdig; at naroon din ang isang napakalaking punong nyagrodha (balete/banyan) na ang pangalan ay Bhadra.

Verse 7

तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ॥ स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल ॥

Doon nanatili si Satyatapā, nagsasagawa ng mga pag-aayuno at pagtalima—isang asceta na may dakilang tapas. Minsan, ayon sa salaysay, pumutol siya ng panggatong gamit ang palakol.

Verse 8

चिच्छेद चाङ्गुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ॥ छिन्नायामङ्गुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल ॥

Naputol ng muni ang isang daliri—ang kaliwang hintuturo. Nang maputol ang daliring iyon, ayon sa sabi-sabi, ito’y naging pinong abo na parang pulbos.

Verse 9

न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ॥ अङ्गुली सन्धिता तेन पूर्ववच्छाभवत्कृते ॥

Walang dugong lumabas, ni laman, ni utak ng buto ang nakita roon. Muling idinikit niya ang daliri, at matapos gawin iyon ay naging gaya ng dati.

Verse 10

प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ॥ अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ॥

Sa alaala ng salaysay, sa isang malinaw na bukang-liwayway ay narating niya ang daigdig ni Indra. Pagkaraan, kasama ni Indra, nagtipon ang lahat ng mga deva, pati ang mga Yakṣa, Gandharva, at Kinnara.

Verse 11

पृष्टाः किञ्चिदिहास्चार्यमपूर्वं कथ्यतामिति ॥ तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम् ॥

Nang sila’y tanungin, “Magpahayag dito ng isang kababalaghan na di pa naririnig,” sinabi nila: “Doon, sa pampang ng Rudra-saras, naroon ang mapalad na magkaparis na ito.”

Verse 12

स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ दृष्टं तु महदाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे ॥

At nakatayo roon sa tabi ng dalawang Kinnara, sinabi niya ang mga salitang ito: “Tunay ngang isang dakilang kababalaghan ang nakita sa mapalad na pampang ng Puṣyabhadrā.”

Verse 13

यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ॥ दृष्टं किञ्चिदिहास्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ ॥

Pagkaraan, O mapalad na isa, nagsalita si Satya-tapas nang ganito: “May isang kababalaghan na nakita rito; ang tanawing ito ay nasa bundok na Himavat.”

Verse 14

पुष्यभद्रानदीतीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥ यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे ॥

Sa pampang ng ilog Puṣyabhadrā ay may dakila at pinakamataas na kababalaghan—ganyan nga ang ipinahayag ni Satya-tapas, O mapalad na isa.

Verse 15

स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ॥ तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत् ॥

At isinalaysay niya ang lahat ng narinig—tungkol sa “pag-agos” at tungkol sa abo. Nang marinig iyon, si Śakra (Indra), biglang namangha, ay nagsalita kay Viṣṇu.

Verse 16

आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह ॥

“Halika, O Viṣṇu; pumaroon tayo sa marangal na panig ng Himavat. Doon ay isinalaysay sa akin ng isang Kinnara ang isang di‑pangkaraniwang kababalaghan.”

Verse 17

एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ॥ मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति ॥

Sa gayong pananalita, si Viṣṇu ay nag-anyong Varāha. At si Indra rin—kasama ang mangangaso—ay nagtungo patungo sa banal na ṛṣi.

Verse 18

विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ॥ भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते ॥

Si Viṣṇu, sa anyong Varāha, ay tumindig sa saklaw ng paningin ng ṛṣi. Naging nakikita, saka naging di‑nakikita; at muli siyang nakikita.

Verse 19

भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ॥ येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने ॥

“Kagalang-galang na ginoo, dito ay nakita mo ang isang dambuhala at malapad na baboy-ramo. Ituro mo sa akin kung paano ko ito mapapatay, O dakilang muni, upang mapakain ang aking mga nasasakupan.”

Verse 20

एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ॥ यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा ॥

Sa gayong sinabi, ang muni ay nagmuni-muni agad: “Kung ipapakita ko sa kanya ang baboy-ramo, mapapatay niya iyon.”

Verse 21

नो चेत्कुटुम्बः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ॥ जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधान्वितः ॥

Kung hindi, tiyak na manghihina sa gutom ang kaniyang sambahayan—walang alinlangan. Ang mangangaso, kasama ang asawa at mga anak, ay pinahihirapan ng gutom.

Verse 22

नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत ॥

Hindi pa dumarating sa pasiya ang kaniyang pag-unawa; subalit sa isang kisapmata, may bagong liwanag na sumilang sa kaniya.

Verse 23

दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ॥ द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः ॥

Sa mga nilalang na gumagalaw, ang paningin ay nakalagak sa mata; ang dila naman ay nilikha para sa pagsasalita—ganyan ang itinakda. Ang dila’y hindi nakakakita, ni ang mata’y nagsasalita rito; sa katotohanan, nananatiling dila ang dila at tunay na nananatiling mata ang mata.

Verse 24

एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ॥ वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ॥ तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच ॥

Nang marinig ito, kapwa nasiyahan sa kaniya sina Indra at Viṣṇu at ipinakita ang kani-kanilang anyo. At sinabi nila: “Magsalita; kapwa kami nalulugod sa iyo, mapalad. Banggitin mo ang iisang biyaya.” Nang marinig iyon, sumagot si Satyatapā.

Verse 25

न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ॥ बलं वरेणापि कृतार्थतासीत्तथापीदं ये सदा पर्वकाले ॥

Walang biyayang hihigit pa sa lupa kaysa rito—na nakita ko nang harapan ang mga Diyos ng mga diyos. Kahit sa pamamagitan ng biyaya, natamo na ang kaganapan; gayunman, ito pa ang aking hinihiling—tungkol sa mga yaong laging gumaganap sa mga panahon ng banal na pagtalima.

Verse 26

सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ॥ एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः ॥

“Ang baboy-ramo na ito ay dumating sa aking ashram at siya’y sugatan. Sa ganitong kalagayan, ano ang nararapat gawin?” Sa gayon, ang kagalang-galang ay nagmuni-muni.

Verse 27

विप्रा विप्राश्चार्चयन्तीह भक्त्या तेषां पापं नश्यतां मासमेकम् ॥ यत्सञ्चितं त्वेष एको वरोऽस्तु ह्यभीष्टो मे सांप्रतम् देहि मह्यम् ॥

“Nawa’y sambahin dito nang may debosyon ang mga brāhmaṇa, at mapawi sa loob ng isang buwan ang kanilang kasalanan—anumang naipon. Ito ang iisang biyayang pinipili ko; ipagkaloob mo ngayon ang aking ninanais.”

Verse 28

अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ॥ लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि ॥

“Nang mawala sa paningin ang diyos, siya man ay nanatiling matatag doon. Nang matamo ang biyaya, si Satyatapā ay naging tulad ng Brahman sa kanyang puso (sa espirituwal na pagtaas).”

Verse 29

यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ॥ तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत ॥

“Habang nananatili ang dakilang muni sa mapalad na pook na iyon, ganap na ang kanyang mga gawain, gayon din katagal na nagpakita roon ang kanyang guro na si Tvāruṇi.”

Verse 30

पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ॥ तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनिपुङ्गवः ॥

“Matapos ikutin nang pakanan ang daigdig alang-alang sa mga tīrtha (banal na pook ng paglalakbay), ang maunawaing isa—sa kanya, ang pinakadakila sa mga muni ay sinamba nang may dakilang debosyon.”

Verse 31

पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ॥ ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्

Matapos isagawa ang pag-aalay ng tubig sa mga paa, ang pag-inom na pang-ritwal (ācamana), at ang kaloob na baka—at matapos maupo—nakilala niya na ang alagad ay tunay nang nagkamit ng siddhi, at ang mga kasalanan niya’y nasunog ng tapas (pagpapakasakit).

Verse 32

इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ॥ उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्

Ngayon, kasama ng iyong sariling loob na ganap na handa, itinuturing na dumating na sa iyo ang panahon ng mokṣa (kalayaan). Bumangon ka, anak; tayo’y magtungo nang magkasama sa pinakamataas na kalagayan.

Verse 33

यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ॥ एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धावुभौ सत्यतपारुणी

Pagdating doon, walang pag-aalinlangan na hindi na muling magkakaroon ng kapanganakan. Pagkasabi nito, ang dalawa—kapwa ganap na siddha—ay nagpatuloy, nag-aalab sa katotohanan at tapas (pagpapakasakit).

Verse 34

ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ॥ यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्

Nagninilay kay Nārāyaṇa, ang Diyos, ang dalawa ay nalusaw at napasaloob sa Kanyang banal na katawan. At sinumang makikinig din sa bahaging ito—sa yunit ng kabanata—nang buong paglalatag…

Verse 35

उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ॥ अरुणिरुवाच ॥ पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत

Kinausap niya ang mapagpakumbabang nakatayo sa harap niya, na nakatiklop ang mga kamay. Si Aruṇi ay nagsabi: “Anak, ikaw ay nagkamit ng siddhi sa pamamagitan ng tapas; ikaw ay naging isa sa Brahman, O ikaw na may dakilang panata.”

Verse 36

तस्मिन् भद्रवटे चैके मिथुनं किन्नरं स्थितम् ॥ रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

Doon sa Bhadravaṭa, may isang magkaparis na Kinnara na naninirahan. Sa gabi, nang makita nilang natutulog ang pantas na iyon, nasaksihan nila ang isang dakilang kababalaghan na may kaugnayan sa kanya.

Verse 37

तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ॥ आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह

Samantala, si Indra, may hawak na busog at may dalang matutulis na palaso, ay dumating sa gubat at kinausap ang pantas na si Satyatapā.

Verse 38

मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ॥ तथे त्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्

“At ako man ay tutungo sa kalayaan (mokṣa)”—ito ang maging ikalawang biyaya ko. Pagkasabi ng “Gayon na nga,” ipinagkaloob ng dalawang diyos sa kanya ang mapalad na biyayang iyon.