Adhyaya 9: The Sequence of Creation, the Emergence of the Praṇava, and the Fish Incarnation’s Retrieval of the Vedas

Verse 1

धरन्युवाच । आदौ कृतयुगे नाथ किं कृतं विश्वमूर्त्तिना । नारायणेन तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ९.१ ॥

Wika ni Dharaṇī: “O Panginoon, sa pasimula—noong Kṛtayuga—ano ang ginawa ni Nārāyaṇa na ang anyo ay ang buong sansinukob? Nais kong marinig ang lahat niyon ayon sa katotohanan, sa tunay na mga simulain.”

Verse 2

श्रीवराह उवाच । पूर्वं नारायणस्त्वेको नासीत्किञ्चिद्धरेः परम् । सैक एव रतिं लेभे नैव स्वच्छन्दकर्मकृत् ॥ ९.२ ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Noong una, si Nārāyaṇa lamang ang umiiral; walang anuman na higit pa kay Hari. Siya lamang ang nanahan sa kasiyahan, at hindi kumilos dahil sa kapritso lamang.

Verse 3

तस्य द्वितीयमिच्छन्तश्चिन्ता बुद्ध्यात्मिका बभौ । असावित्येव संज्ञाया क्षणं भास्करसन्निभा ॥ ९.३ ॥

Nang hangarin Niya ang ikalawa, lumitaw ang isang pag-iisip—na binubuo ng talino. Sa isang saglit, ito’y nagningning na may pagtawag na “Asau,” na tulad ng liwanag ng Araw.

Verse 4

तस्याऽपि द्विधा भूता चिन्ता । अभूद् ब्रह्मवादिनी । उमेति संज्ञया यत्तत्सदा मर्त्ये व्यवस्थिताः ॥ ९.४ ॥

Maging ang pag-iisip na iyon ay naging dalawahan; siya’y naging tagapahayag ng brahman. Ang tinatawag sa pangalang “Umā” ay laging nananatiling nakatatag sa daigdig ng mga tao.

Verse 5

ॐ इत्येकाक्षरीभूता ससर्जेमां महीं तदा । भूः ससर्ज भुवं सोऽपि स्वः ससर्ज ततो महः ॥ ९.५ ॥

Pagkaraan, naging iisang pantig na tunog na “Om” siya at nilikha ang daigdig na ito. Nilikha niya ang “Bhūḥ”, at nilikha rin ang “Bhuvaḥ”; pagkaraan ay nilikha ang “Svaḥ”, at saka ang “Mahaḥ”.

Verse 6

ततश्च जन इत्येव तपश्चात्मा प्रलीयते । एतदोतम् तथा प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ९.६ ॥

Pagkatapos, sa antas na tinatawag na “Jana,” ang pag-aayuno/asceticism (tapas) at ang sarili (ātman) ay sinasabing nalulusaw. Ang kabuuang kaayusang ito ay hinabi at isinulid—gaya ng hiblang patayo at pahalang—na parang mga kumpol ng hiyas sa isang sinulid.

Verse 7

जगत्प्रणवतो भूतं शून्यमेतत्स्थितं तदा । येयं मूर्तिर्भगवतः शंकरः स स्वयं हरिः ॥ ९.७ ॥

Noong panahong iyon, ang sansinukob—na sumibol mula sa banal na pantig na praṇava (Oṁ)—ay nanatiling parang kawalan. Ang mismong anyong ito ng Mapalad na Panginoon ay si Śaṅkara; siya rin si Hari mismo.

Verse 8

शून्यान् लोकानिमान् दृष्ट्वा सिसृक्षुर्मूर्तिमुत्तमाम् । क्षोभयित्वा मनोधाम तत्राकारः स्वमात्रतः ॥ ९.८ ॥

Nang makita niyang walang laman ang mga daigdig na ito, siya—na nagnanais lumikha ng isang dakilang anyong may katawan—ay ginising at ginulo ang sariling dako ng isipan; at doon, nabuo ang isang anyo mula sa kanyang sariling diwa lamang.

Verse 9

स्थितस्तस्मिन् यदा क्षुब्धे ब्रह्माण्डमभवत्तदा । तस्मिंस्तु शकलिभूते भूर्लोकं च व्यवस्थितम् ॥ ९.९ ॥

Nang ang yaong kalagayang naroroon ay nayanig at nagulo, noon din sumilang ang brahmāṇḍa, ang kosmikong itlog. At nang ito’y mahati sa mga bahagi, ang Bhūrloka—ang daigdig ng lupa—ay naitatag sa nararapat nitong kaayusan.

Verse 10

अपरं भुवनं प्रायान्मध्ये भास्करसन्निभम् । पुराणपुरुषो व्याप्य पद्मकोशे व्यवस्थितः ॥ ९.१० ॥

Sa pagpapatuloy, masisilayan ang isa pang pook ng daigdig, na sa gitna’y nagniningning na tulad ng Araw. Doon, ang Sinaunang Persona (Purāṇa-Puruṣa), na lumalaganap sa lahat, ay nananahan sa kalyx ng lotus.

Verse 11

स हि नारायणो देवः प्राजापत्येन तेजसा । अकाराद्यं स्वरं नाभ्यां हलं च विससर्ज ह ॥ ९.११ ॥

Sapagkat ang diyos na si Nārāyaṇa, sa liwanag na mapanlikha na tulad ni Prajāpati, ay nagpalabas mula sa kanyang pusod ng patinig na nagsisimula sa ‘a’ (ang unang tunog), at pati na rin ng araro.

Verse 12

अमूर्तसृष्टौ शास्त्राणि उदगायत् तदा दिशः । सुष्ट्वा पुनरमेयात्मा चिन्तयामास धारणम् ॥ ९.१२ ॥

Sa panahon ng paglikhang walang anyo, umalingawngaw ang mga śāstra; at ang mga dako ng kalawakan ay umawit. Muling lumikha ang Di-masusukat na Sarili, at pinagmunihan ang dhāraṇā—ang simulain ng pagtaguyod at pagpapanatili.

Verse 13

तस्य चिन्तयतो नेत्रात् तेजः समभवन् महत् । दक्षिणं वह्निसङ्काशं वामं तुहिनसन्निभम् ॥ ९.१३ ॥

Habang Siya’y nagmumuni, isang dakilang liwanag ang sumilang mula sa Kanyang mata: ang kanan ay tulad ng apoy, at ang kaliwa ay tulad ng hamog na nagyelo o niyebe.

Verse 14

तं दृष्ट्वा चन्द्रसूर्यौ तु कल्पितौ परमेष्ठिना । ततः प्राणः समुत्तस्थौ वायुश्च परमेष्ठिनः ॥ ९.१४ ॥

Nang makita iyon, hinubog ni Parameṣṭhin (ang Kataas-taasang Tagapag-ayos) ang Buwan at ang Araw. Pagkaraan, mula kay Parameṣṭhin ay sumibol ang prāṇa (hiningang-buhay) at ang vāyu (hangin).

Verse 15

स एव वायुः भगवान् योऽद्यापि हृदिगो विभुः । तस्माद् वह्निः समुत्तस्थौ तस्मादग्नेर् जलं महत् ॥ ९.१५ ॥

Ang mismong Vāyu na iyon—kagalang-galang at sumasaklaw sa lahat—na hanggang ngayo’y nananahan sa puso. Mula sa kanya sumibol ang Apoy, at mula sa Apoy ay lumitaw ang dakilang Tubig.

Verse 16

य एवाग्निः स वै तेजो ब्राह्मं परमकारणम् । बाहुभ्यामप्यसौ तेजः क्षात्रं तेजः ससर्ज ह ॥ ९.१६ ॥

Ang Agni ring iyon ang tejas—ang kapangyarihang liwanag, ang lakas na brahmaniko, ang kataas-taasang sanhi. Mula rin sa Kanyang mga bisig, ang tejas na iyon ay lumikha ng kṣātra-tejas, ang kapangyarihang panghari at pangmandirigma.

Verse 17

ऊरुभ्यामपि वैश्यांश्च पद्भ्यां शूद्रांस्तथा विभुः । ततस्तु ससृजे यक्षान् राक्षसांश्च तथा विभुः ॥ ९.१७ ॥

Mula rin sa mga hita, iniluwal ng Panginoon ang mga Vaiśya; at mula sa mga paa, gayundin ang mga Śūdra. Pagkaraan nito, nilikha rin ng Panginoon ang mga Yakṣa at mga Rākṣasa.

Verse 18

चतुर्विधैस्तु भूरलोकं भुवर्लोकं वियच्छरैः । भूतैः स्वर्मार्गगैरन्यैः स्वर्लोकं समपूरयत् ॥ ९.१८ ॥

Ngunit sa pamamagitan ng mga nilalang na may apat na uri, pinuno Niya ang Bhūrloka (daigdig sa lupa) at ang Bhuvarloka (daigdig sa himpapawid). At sa iba pang mga nilalang na lumalakad sa landas patungong Svarga, ganap Niyang pinuno ang Svarloka (daigdig na makalangit).

Verse 19

महर्लोकं तथा तैस्तैर्भूतैश्च सनकादिभिः । जनोलोकं ततश्चैव वैराजैः समपूरयत् ॥ ९.१९ ॥

Gayundin, ang Maharloka ay pinuno ng iba’t ibang nilalang na iyon, kasama si Sanaka at ang iba pang mga pantas. At pagkatapos, ang Janoloka naman ay ganap na pinanahanan ng mga Vairāja.

Verse 20

तपोलोकं ततो देवास्तपोनिṣ्ठैरपूरयत् । अपुनर्मारकैर्देवैः सत्यलोकमपूरयत् ॥ ९.२० ॥

Pagkaraan nito, pinuno ng mga deva ang Tapoloka ng mga matatag sa tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay). At ang Satyaloka ay pinuno ng mga deva na hindi na muling bumabalik—hindi na bumabagsak sa muling pagsilang na makamundo.

Verse 21

सृष्टिं सृष्ट्वा तथा देवो भगवान् भूतभावनः । कल्पसंज्ञं स्वकं घस्त्रं जागर्ति परमेश्वरः ॥ ९.२१ ॥

Matapos likhain ang paglikha (sṛṣṭi) sa gayong paraan, ang banal na Panginoon—ang Bhagavān, tagapagtaguyod ng mga nilalang—ay nananatiling gising bilang Kataas-taasang Panginoon, binabantayan ang sarili Niyang kasangkapan (ghastra) na tinatawag na “kalpa.”

Verse 22

तस्मिन् जगति भूर्लोको भुवर्लोकश्च जायते । स्वर्लोकश्च त्रयोऽप्येते जायन्ते नात्र संशयः ॥ ९.२२ ॥

Sa loob ng kosmos na iyon ay sumisibol ang Bhūrloka at Bhuvarloka; at gayundin ang Svarloka—ang tatlong daigdig na ito ay tunay na nalilikha; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 23

सुप्ते तु देवे कल्पान्ते तावती रात्रिरिष्यते । त्रैलोक्यमेतत् सुप्तं स्यात् तथोपप्लवतां गतम् ॥ ९.२३ ॥

Kapag ang Diyos ay natutulog sa wakas ng isang kalpa, sinasabing may isang gabi na kasinghaba niyon. Sa panahong iyon, ang buong tatlong daigdig ay tila natutulog at napapasa sa kalagayan ng pag-apaw ng tubig at pagkalusaw (pralaya).

Verse 24

ततो रात्र्यां व्यतीतायामुत्थितः कमलेक्षणः । चिन्तयामास तान् वेदान् मातरं च चतुर्ष्वपि । चिन्तयानः स देवेशस्तान् वेदान् नाध्यगच्छत ॥ ९.२४ ॥

Pagkaraan, nang lumipas na ang gabi, bumangon ang Panginoong may matang gaya ng lotus. Pinagnilayan niya ang mga Vedang iyon at ang apat na Ina; subalit kahit siya’y nagmuni-muni, ang Panginoon ng mga diyos ay hindi pa rin naunawaan ang mga Vedang iyon.

Verse 25

लोकमार्गस्थितिं कर्त्तुं निद्राज्ञानेन मोहितः । चिन्तयामास देवेशो नात्र वेदा व्यवस्थिताः ॥ ९.२५ ॥

Nalilinlang ng antok at kamangmangan, pinag-isipan ng Panginoon ng mga diyos kung paano itatatag ang maayos na landas ng daigdig: “Dito, ang mga Veda ay hindi pa nakalagay sa nararapat na kaayusan.”

Verse 26

ततः स्वमूर्तौ तोयाख्ये लीनान् दृष्त्वा सुरेश्वरः । जिघृक्षुश्चिन्तयामास मत्स्यो भूत्वाविशज्जलम् ॥ ९.२६ ॥

Pagkatapos, nang makita ng Panginoon ng mga diyos na ang mga Veda ay nalusaw sa sarili niyang anyo na tinatawag na “tubig,” nagnasa siyang sunggaban ang mga iyon; kaya siya’y nagmuni-muni at, naging isang isda, pumasok sa mga tubig.

Verse 27

एवं ध्यात्वा महामत्स्यस्तत्क्षणात् समजायत । विवेश च जलं देवः समन्तात् क्षोभयन्निव ॥ ९.२७ ॥

Pagkatapos magnilay nang gayon, ang Dakilang Isda ay nagpakita sa mismong sandaling iyon. At pumasok ang Diyos sa mga tubig, na wari’y ginugulo ang mga ito sa lahat ng panig.

Verse 28

तस्मिन् प्रविष्टे सहसा जलं तु महामहीधृग्वपुषि प्रकाशम् । मात्स्यं गते देववरे महोदधिं हरिं स्तवैस्तुष्टुवुरुद्धृतक्षितिम ॥ ९.२८ ॥

Nang siya’y pumasok, biglang luminaw at nagningning ang tubig sa paligid ng dakilang anyo ng Tagapasan ng Daigdig. Nang ang pinakadakilang Diyos ay lumampas sa anyong Isda, pinuri nila si Hari—ang Nag-angat sa Lupa—sa pamamagitan ng mga himno sa gitna ng dakilang karagatan.

Verse 29

नमोऽस्तु वेदान्तरगाप्रतर्क्य नमोऽस्तु नारायण मत्स्यरूप । नमोऽस्तु ते सुस्वर विश्वमूर्त्ते नमोऽस्तु विद्याद्वयरूपधारिन् ॥ ९.२९ ॥

Pagpupugay sa Iyo, na lampas sa abot ng haka ngunit naroroon sa agos ng Vedānta. Pagpupugay sa Iyo, Nārāyaṇa, na tumatanggap ng anyong Isda. Pagpupugay sa Iyo, na ang pananalita’y mapalad at marikit ang himig, na ang anyo’y ang sansinukob. Pagpupugay sa Iyo, tagapagdala ng dalawang-anyo ng kaalaman.

Verse 30

नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुत्स्वरूप जलान्तविश्वस्थित चारुनेत्र । नमोऽस्तु विष्णोः शरणं व्रजामः प्रपाहि नो मत्स्यतनुं विहाय ॥ ९.३० ॥

Pagpupugay sa Iyo na anyo ng buwan, araw, at mga hangin; O may magagandang mata, sa Iyo nananahan ang sansinukob sa loob ng mga tubig. Pagpupugay kay Viṣṇu—sa Iyong kanlungan kami dumudulog; ingatan Mo kami, matapos isantabi ang anyong Isda.

Verse 31

त्वया ततं विश्वमनन्तमूर्ते पृथग्गते किञ्चिदिहास्टि देव । भवान् न चास्य व्यतिरिक्तमूर्तिस्त्वत्तो वयं ते शरणं प्रपन्नाः ॥ ९.३१ ॥

O Deva na may walang-hanggang mga anyo: Ikaw ang lumalaganap sa buong sansinukob na ito. Bagaman wari’y magkakahiwalay, wala ni anuman dito na umiiral bukod sa Iyo. Wala ring anyo ng daigdig na hiwalay sa Iyo; kaya sa Iyo kami sumuko at nagkanlong.

Verse 32

खात्मेन्दुवह्निश्च मनश्च रूपं पुराणमूर्त्तेस्तव चाब्जनेत्र । क्षमस्व शम्भो यदि भक्तिहीनं त्वया जगद्भासति देवदेव ॥ ९.३२ ॥

O may matang-loto, ang kalawakan, ang panloob na sarili (ātman), ang buwan, ang apoy, at maging ang isip ay mga anyo ng iyong sinaunang katawan. Patawarin mo ako, O Śambhu, kung ang aking pagpupuri ay kulang sa debosyon; sa iyo, O Diyos ng mga diyos, nagliliwanag ang sansinukob.

Verse 33

विरुद्धमेतत् तव देवरूपं सुभीषणं सुस्वनमद्रितुल्यम् । पुराण देवेश जगन्निवास शमं प्रयाह्यच्युत तीव्रभानो ॥ ९.३३ ॥

Ito’y tila salungat sa iyong banal na anyo—nakapanghihilakbot, umaalingawngaw ang tinig, at kasinglaki ng bundok. O Sinaunang Isa, Panginoon ng mga diyos, tahanan ng daigdig—O Acyuta, nagliliyab sa matinding liwanag—mangyaring humupa at magbalik sa kapayapaan.

Verse 34

वयं हि सर्वे शरणं प्रपन्ना भयाच्च ते रूपमिदं प्रपश्य । लोके समस्तं भवता विना तु न विद्यते देहगतं पुराणम् ॥ ९.३४ ॥

Sapagkat kaming lahat ay lumapit upang sumilong sa iyo; at dahil sa takot, nang makita ang anyong ito mo—kung wala ka, tunay na walang anumang umiiral sa buong daigdig, at wala ring sinaunang prinsipyo na nananahan sa katawan.

Verse 35

एवं स्तुतस्तदा देवो जलस्थान् जगृहे च सः । वेदान् सोपनिषच्छास्त्रानन्तःस्थं रूपमास्थितः ॥ ९.३५ ॥

Kaya nito, nang panahong iyon, matapos purihin, kinuha ng Diyos ang mga nasa tubig. Sa pag-anyo bilang panloob na nananahan, kanyang sinaklaw ang mga Veda kasama ang mga Upaniṣad at mga śāstra.

Verse 36

यावत्स्वमूर्तिर्भगवांस्तावदेव जगत् त्विदम् । कूटस्थे तल्लयं याति विकृतिस्थे विवर्द्धते ॥ ९.३६ ॥

Hangga’t ang Mapalad na Panginoon ay nananatili sa kanyang hayag na anyo, nananatili rin ang daigdig na ito. Kapag naroon ang di-nagbabagong prinsipyo (kūṭastha), ito’y tumutungo sa pagkalusaw; kapag naroon ang prinsipyo ng pagbabago (vikṛti), ito’y lumalawak at lumalago.