Adhyaya 89: The Hierarchy of the Trimūrti and the Manifestation of the Goddess Trikalā

Verse 1

एतेषां कतमो देवः परः को वा अथवा अपरः । एतद्देव ममाचक्ष्व परं कौतूहलं विभो ॥ ८९.२ ॥

Sa mga ito, aling diyos ang kataas-taasan, at sino naman ang pangalawa o mas mababa? O Deva, ipaliwanag mo sa akin—malalim ang aking pag-uusisa, O makapangyarihan.

Verse 2

तस्याश्चर्याण्यनेकानि विविधानि वरानने । श्रृणु सर्वाणि चार्वङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ ८९.४ ॥

O may magandang mukha, maraming hiwaga at sari-saring kababalaghan ang ukol sa kanya. O may kaaya-ayang mga sangkap, pakinggan mo ang lahat habang isinasalaysay ko, O walang dungis.

Verse 3

धरन्युवाच । परमात्मा शिवः पुण्य इति केचिद् भवं विदुः । अपरे हरिमीशानमिति केचिच्चतुर्मुखम्

Sinabi ng Daigdig: “May ilan na nakakakilala kay Bhava (Śiva) bilang Kataas-taasang Sarili, bilang banal na simulain; ang iba nama’y nagsasabing si Hari ang Īśāna; at may ilan ding tumutukoy sa Apat-ang-Mukha (Brahmā).”

Verse 4

केचिल्लोष्ठांस्तु सङ्गृह्य युयुधुर्गणनायकाः । अपरे मल्लयुद्धेन युयुधुर्बलदर्पिताः । एवं गणसहस्रेण वृतो देवो महेश्वरः ॥

May ilang pinuno ng mga gaṇa ang nagtipon ng mga tipak ng lupa at nakipaglaban; ang iba naman, palalo sa lakas, ay nagtagisan sa pakikipagbuno. Sa gayon, ang diyos na si Maheśvara ay napalibutan ng isang libong gaṇa.

Verse 5

यावदास्ते स्वयं देव्याः क्रीडन् देववरः स्वयम् । तावद् ब्रह्मा स्वयं देवैरुपायात् सह सत्वरः ॥

Habang ang dakilang diyos ay nananatili roon, nakikipaglaro sa diyosa, dumating si Brahmā nang nagmamadali, kasama ang mga diyos.

Verse 6

तमागतं अथो दृष्ट्वा पूजयित्वा विधानतः । उवाच परमो देवो रुद्रो ब्रह्माणमव्ययम् ॥

Nang makita niyang dumarating si Brahmā, siya’y pinarangalan ayon sa wastong ritwal; at ang kataas-taasang diyos na si Rudra ay nagsalita sa di-nagmamaliw na Brahmā.

Verse 7

किमागमनकृत्यं ते ब्रह्मन् ब्रूहि ममाचिरम् । किं च देवास्त्वरायुक्ता आगता मम सन्निधौ ॥

Ano ang layunin ng iyong pagparito, O Brahman? Sabihin mo sa akin nang walang pagkaantala. At bakit ang mga diyos, na nagmamadali, ay dumating sa aking harapan?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । अस्त्यन्धको महादैत्यस्तेन सर्वे दिवौकसः । अर्दिता मत्समीपं तु बुद्ध्वा मां शरणैषिणः ॥

Sinabi ni Brahmā: Mayroong si Andhaka, isang dakilang asura; dahil sa kanya, ang lahat ng naninirahan sa langit ay pinahirapan. Nang maunawaan ito, lumapit sila sa akin, naghahanap ng kanlungan.

Verse 9

ततश्चैते मया सर्वे प्रोक्ता देवा भवं प्रति । गच्छाम इति देवेश ततस्त्वेते समागताः ॥

Kaya sinabi ko sa lahat ng mga diyos na ito: “Magtungo tayo kay Bhava.” O Panginoon ng mga diyos, dahil dito sila’y nagtipon dito.

Verse 10

एवमुक्त्वा स्वयं ब्रह्मा वीक्षां चक्रे पिनाकिनम् । नारायणं च मनसा सस्मार परमेश्वरम् । ततो नारायणो देवो द्वाभ्यां मध्ये व्यवस्थितः ॥

Pagkasabi nito, si Brahmā mismo ay tumingin sa maytaglay ng Pināka (Śiva), at sa kanyang isipan ay inalaala si Nārāyaṇa, ang Kataas-taasang Panginoon. Pagkaraan, ang diyos na si Nārāyaṇa ay tumindig sa pagitan nilang dalawa.

Verse 11

ततस्त्वेकीगतास्ते तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । परस्परं सूक्ष्मदृष्ट्या वीक्षां चक्रुर्मुदायुताः ॥

Pagkaraan, nagkaisa ang Brahmā, Viṣṇu, at Maheśvara; at sa galak na puspos, tiningnan nila ang isa’t isa sa pamamagitan ng maselang paningin.

Verse 12

ततस्तेषां त्रिधा दृष्टिर्भूत्वैका समजायता । तस्यां दृष्ट्यां समुत्पन्ना कुमारी दिव्यरूपिणी ॥

Pagkaraan, ang kanilang tatluhang paningin ay naging iisa; mula sa nagkaisang titig na iyon ay sumilang ang isang dalagang may banal at makalangit na anyo.

Verse 13

नीलोत्पलदलश्यामा नीलकुञ्चितमूर्द्धजा । सुनासा सुललाटान्ता सुवक्त्रा सुप्रतिष्ठिता ॥

Siya’y maitim na gaya ng talulot ng bughaw na lotus, may maitim at kulot na buhok; maganda ang hugis ng ilong at maayos ang noo, marikit ang mukha, at taglay ang matatag at marangal na tindig.

Verse 14

अथ तां दृष्ट्वा कन्यां तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । ऊचुः का असि शुभे ब्रूहि किं वा कार्यं विपश्चितम् ॥

Nang makita nila ang dalaga, sinabi nina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśvara: “Sino ka, mapalad na isa? Ipagbigay-alam—anong layuning may karunungan ang nagdala sa iyo rito?”

Verse 15

त्रिवर्णा च कुमारी सा कृष्णशुक्ला च पीतिका । उवाच भवतां दृष्टेर्योगाज्जाता अस्मि सत्तमाः । किं मां न वेत्थ सुष्रोणीं स्वशक्तिं परमेश्वरीम् ॥

Ang dalagang iyon ay may tatlong kulay—maitim, puti, at dilaw-dilaw. Sinabi niya: “O pinakamabubuti sa mga nilalang, mula sa bisa ng inyong pagtanaw ako’y sumilang. Hindi ba ninyo ako nakikilala, O may magandang balakang—ang inyong sariling kataas-taasang Śakti, ang Dakilang Diyosang Kapangyarihan?”

Verse 16

ततो ब्रह्मादयस्ते च तस्या अस्तुष्टा वरं ददुः । नाम्ना असि त्रिकला देवी पाहि विश्वं च सर्वदा ॥

Pagkaraan, si Brahmā at ang iba pa, nalugod sa kanya, ay nagkaloob ng biyaya: “Sa pangalan, ikaw ay si Trikalā, O Diyosa; ingatan mo ang sansinukob sa lahat ng panahon.”

Verse 17

अपराण्यपि नामानि भविष्यन्ति तवानघे । गुणोत्थानि महाभागे सर्वसिद्धिकराणि च ॥

Bukod pa rito, O walang dungis, magkakaroon ka rin ng iba pang mga pangalan—sumisibol mula sa iyong mga katangian, O lubhang mapalad, at nagdudulot ng bawat ganap na tagumpay (siddhi).

Verse 18

अन्यच्च कारणं देवि त्रिवर्णा असि वरानने । मूर्तित्रयं त्रिभिर्वर्णैः कुरु देवि स्वकं द्रुतम् ॥

At may isa pang dahilan, O Diyosa, O may magandang mukha: yamang ikaw ay tatlong-kulay, agad mong hubugin ang sarili mong tatluhang anyo sa pamamagitan ng tatlong kulay.

Verse 19

एवमुक्ता तदा देवैरकरोत् त्रिविधां तनुम् । सितां रक्तां तथा कृष्णां त्रिमूर्तित्वं जगाम ह ॥

Nang sa gayon ay masambit sa kanya ng mga diyos, ginawa niya ang kaniyang katawan na tatluhan—puti, pula, at itim—at nakamtan ang kalagayang may tatlong anyo (trimūrti).

Verse 20

या सा ब्राह्मी शुभा मूर्त्तिस्तया सृजति वै प्रजाः । सौम्यरूपेण सुष्रोणी ब्रह्मसृष्ट्या विधानतः ॥

Yaong mapalad na anyong Brāhmī—sa pamamagitan niyon ay tunay ngang lumilikha siya ng mga nilalang. Sa mahinahong anyo, ang may magandang balakang ay nagsasagawa ng paglikha ayon sa kautusan ni Brahmā.

Verse 21

या सा रक्तेन वर्णेन सुरूपा तनुमध्यमा । शङ्खचक्रधरा देवी वैष्णवी सा कला स्मृता । सा पाति सकलं विश्वं विष्णुमायेति कीर्त्यते ॥

Siya na may pulang kulay—magandang anyo at payat ang baywang—na may hawak na kabibe at diskos: siya ang kinikilalang bahaging Vaiṣṇavī (kalā). Pinangangalagaan niya ang buong sansinukob at pinupuri bilang “Māyā ni Viṣṇu.”

Verse 22

या सा कृष्णेन वर्णेन रौद्री मूर्त्तिस्त्रिशूलिनी । दंष्ट्राकरालिनी देवी सा संहरति वै जगत् ॥

Siya na may itim na kulay—ang anyong Raudrī na may trishula—ang diyosang may nakapanghihilakbot na pangil: siya nga ang lumulunod at nagwawakas sa daigdig.

Verse 23

श्रीवराह उवाच । परो नारायणो देवस्तस्माज्जातश्चतुर्मुखः । तस्माद् रुद्रोऽभवद् देवि स च सर्वज्ञतां गतः ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “Ang kataas-taasang Diyos ay si Nārāyaṇa; mula sa Kanya isinilang ang Apat-na-Mukha (Brahmā). Mula sa kanya ay lumitaw si Rudra, O Diyosa, at nakamtan niya ang ganap na pagkaalam.”

Verse 24

या सृष्टिर्ब्रह्मणो देवी श्वेतवर्णा विभावरी । सा कुमारी महाभागा विपुलाब्जदलेक्षणा । सद्यो ब्रह्माणमामन्त्र्य तत्रैवान्तरधीयत ॥

Ang diyosang si Sṛṣṭi, na isinilang mula kay Brahmā—maputi ang kulay at maningning—isang dalagang mapalad, na may mga matang gaya ng malalapad na talulot ng lotus; agad niyang kinausap si Brahmā at doon din ay naglaho sa paningin.

Verse 25

साऽन्तर्हिता ययौ देवी वरदा श्वेतपर्वतम् । तपस्तप्तुं महत्तीव्रं सर्वगत्वमभीप्सती ॥

Nang siya’y maging di-nakikita, ang diyosa—tagapagkaloob ng mga biyaya—ay nagtungo sa Śvetaparvata upang magsagawa ng dakila at matinding tapas, na nagnanais ng pagiging nasa lahat ng dako (malayang paggalaw).

Verse 26

या वैष्णवी कुमारी तु साप्यनुज्ञाय केशवम् । मन्दराद्रिं ययौ तप्तुं तपः परमदुष्चरम् ॥

At ang dalagang yaong Vaiṣṇavī, matapos makamtan ang pahintulot ni Keśava, ay nagtungo sa Mandarādri upang isagawa ang tapas na sukdulang napakahirap.

Verse 27

या सा कृष्णा विशालाक्षी रौद्री दंष्ट्राकरालिनी । सा नीलपर्वतवरं तपश्चर्तुं ययौ शुभा ॥

Siya na maitim ang kulay, malalaki ang mga mata, mabagsik bilang Raudrī, nakatatakot dahil sa nakausling mga pangil—siya, bagaman mapalad, ay nagtungo sa marangal na Nīlaparvata upang magsagawa ng tapas.

Verse 28

अथ कालेन महता प्रजाः स्रष्टुं प्रजापतिः । आरब्धवान् तदा तस्य ववृधे सृजतो बलम् ॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, si Prajāpati ay nagsimulang lumikha ng mga nilalang; at noon, habang siya’y lumilikha, lalo pang lumago ang kanyang kapangyarihan.

Verse 29

यदा न ववृधे तस्य ब्रह्मणो मानसि प्रजा । तदा दध्यौ किमेतन्मे न तथा वर्ध्धते प्रजा ॥

Ngunit nang hindi dumami ang mga nilikhang-isip ni Brahmā, siya’y nagmuni-muni: “Ano ito sa akin, na ang lahi ay hindi lumalago gaya ng nararapat?”

Verse 30

ततो ब्रह्मा हृदा दध्यौ योगाभ्यासेन सुव्रते । चिन्तयन् बुबुधे देवस्तां कन्यां श्वेतपर्वते । तपश्चरन्तीं सुमहत् तपसा दग्धकिल्बिषाम् ॥

Pagkaraan, si Brahmā ay nagmuni sa puso sa pamamagitan ng pagsasanay sa yoga, O mabuting-panata; at sa pagninilay ay natanto ng diyos ang dalagang yaon sa Śvetaparvata, nagsasagawa ng napakadakilang pag-aayuno at pagninilay, na ang mga dungis ay sinunog ng tapas.

Verse 31

ततो ब्रह्मा ययौ तत्र यत्र सा कमलेक्षणा । तपश्चरति तां दृष्ट्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥

Pagkaraan, nagtungo roon si Brahmā kung saan ang dalagang may matang gaya ng lotus ay nagsasagawa ng austeridad; nang makita siya, binigkas niya ang mga salitang ito.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । किं तपः क्रियते भद्रे कार्यमावेक्ष्य शोभते । तुष्टोऽस्मि ते विशालाक्षि वरं किं ते ददाम्यहम् ॥

Sinabi ni Brahmā: “Sa anong layunin isinasagawa ang austeridad na ito, O mapagpalang babae? Kapag sinuri ang nilalayon, ang gawaing ito’y nararapat. Nalulugod ako sa iyo, O malalaking-mata—anong biyaya ang ipagkakaloob ko sa iyo?”

Verse 33

सृष्टिरुवाच । भगवन्नेकदेशस्था नोत्सहे स्थातुमञ्जसा । अतोऽर्थं त्वां वरं याचे सर्वगत्वमभीप्सती ॥

Sinabi ni Sṛṣṭi: “O Bhagavān, kapag nasa iisang dako lamang, hindi ko kayang manatiling payapa at maginhawa. Kaya humihingi ako sa iyo ng biyaya—nagnanais ng sarvagatatva, ang kakayahang makagalaw at makarating sa lahat ng dako.”

Verse 34

एवमुक्ता तदा तेन सृष्टिः सा कमलेक्षणा । तस्य ह्यङ्के लयं प्राप्ता सा देवी पद्मलोचना । तस्मादारभ्य कालात् तु ब्राह्मी सृष्टिर्व्यवर्धत ॥

Nang siya’y gayon nausap, ang Paglikha—may matang gaya ng lotus—ay pumasok sa pagkalusaw sa kanyang kandungan; ang Diyosa, ang may matang-lotus. Mula noon, ang paglikhang nagmula kay Brahmā ay lumago at lumawak.

Verse 35

ब्रह्मणो मानसाः सप्त तेषामन्ये तपोधनाः । तेषामन्ये ततस्त्वन्ये चतुर्द्धा भूतसंग्रहः । सस्थानुजङ्गमानां च सृष्टिः सर्वत्र संस्थिता ॥

Mula kay Brahmā ay lumitaw ang pitong anak na isinilang sa isip; sa kanila’y may mga mayamang sa kapangyarihan ng tapas. Mula sa kanila, at mula pa sa iba, naging apat na uri ang kalipunan ng mga nilalang; at ang paglikha ng mga di-gumagalaw at gumagalaw ay naitatag sa lahat ng dako.

Verse 36

यत्किञ्चिद् वाङ्मयं लोके जगत्स्थावरजङ्गमम् । तत्सर्वं स्थापितं सृष्ट्या भूतं भव्यं च सर्वदा ॥

Anumang nasa daigdig na may anyong wika at pahayag (vāṅmaya)—ang sansinukob ng di-gumagalaw at gumagalaw—lahat yaon ay naitatag ng paglikha, bilang yaong nagdaan at yaong darating, sa lahat ng panahon.

Verse 37

कैलासशिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । वसत्यनुदिनं देवः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ॥

Sa kaibig-ibig na tuktok ng Kailāsa, na makulay sa sari-saring mineral, nananahan araw-araw ang Diyos—ang may tatlong mata, may hawak na trident (śūla).

Verse 38

सैकस्मिन् दिवसे देवः सर्वभूतनमस्कृतः । गणैः परिवृतो गौर्या महानासीৎ पिनाकधृक् ॥

Sa isang araw, ang Diyos—na sinasamba ng lahat ng nilalang—ay nagpakita sa dakilang karangalan, napaliligiran ng kanyang mga gaṇa at ni Gaurī; siya ang may hawak ng Pināka, ang banal na busog.

Verse 39

तत्र सिंहमुखाः केचिद् गणाः नर्दन्ति सिंहवत् । अपरे हस्तिवक्त्राश्च हयवक्त्रास्तथापरे ॥

Doon, may ilang gaṇa na may mukhang leon na umuungal na gaya ng leon; ang iba’y may mukhang elepante, at ang iba nama’y may mukhang kabayo.

Verse 40

अपरे शिंशुमारास्या अपरे सूकराननाः । अपरेऽश्वामुखा रौद्रा खरास्याजाननास्तथा । छागमत्स्याननाः क्रूरा ह्यनन्ताः शस्त्रपाणयः ॥

Ang iba’y may mukha ng śiṃśumāra (dolphin), ang iba’y may mukha ng baboy-ramo; ang iba’y mabangis na may mukhang kabayo; gayundin ang may mukhang asno at may mukhang kambing. May ilan ding may mukhang isda—malupit ang anyo—tunay na di-mabilang, at may mga sandata sa kanilang mga kamay.

Verse 41

केचिद् गायन्ति नृत्यन्ति धावन्ति स्फोटयन्ति च । हसन्ति किलकिलायन्ति गर्जन्ति च महाबलाः ॥

May ilan na umaawit at sumasayaw; tumatakbo sila at pumapalakpak o nagpapalabas ng malalakas na tunog. Sila’y tumatawa, sumisigaw nang matinis, at umuungal—yaong may dakilang lakas.