Adhyaya 80: Cosmographic Ordering of the Southern and Western Quarters: Valleys, Forest-Plateaus, and Sacred Sites

Verse 1

रुद्र उवाच । अथ दक्षिणदिग्व्यवस्थिताः पर्वतद्रोण्यः सिद्धाचारिताः कीर्त्यन्ते । शिशिरपतङ्गयोर्मध्ये शुक्लभूमिस्त्रिया मुक्तलतागलितपादपम् । इक्षुक्षेपे च शिखरे पादपैरुपशोभितम् । उदुम्बरवनं रम्यं पक्षिसङ्घनिषेवितम् ॥ ८०.१ ॥

Sinabi ni Rudra: Ngayon ay ilalarawan ang mga lambak ng kabundukan na nasa dakong timog, na dinadalaw ng mga ganap na nilalang. Sa pagitan nina Śiśira at Pataṅga ay may maliwanag na lupain, pinalalamutian ng mga punongkahoy na binabagsakan ng mga kumpol ng malalayang baging. At sa tuktok na tinatawag na Ikṣukṣepa, na pinapaganda ng mga puno, naroon ang kaaya-ayang gubat ng udumbara (punong igos), na tinitirhan ng mga kawan ng ibon.

Verse 2

फलितं तद्वनं भाति महाकूर्मोपमैः फलैः ॥ तद्वनं देवयोन्योऽष्टौ सेवन्ते सर्वदैव ॥ ८०.२ ॥

Ang gubat na yaon ay nagniningning, hitik sa mga bungang kasinglaki ng malalaking pagong. At walong nilalang na may banal na pinagmulan ang palaging dumadalaw at naglilingkod sa gubat na iyon.

Verse 3

तत्र प्रसन्नस्वादुसलिला बहूदका नद्यः वहन्ति । तत्राश्रमो भगवतः कर्दमस्य प्रजापतेः । नानामुनिजनाकीर्णस् तच्च शतयोजनम् एकं परिमण्डलं वनं च । तथा च ताम्राभस्य शैलस्य पतङ्गस्य चान्तरे शतयोजनविस्तीर्णं द्विगुणायतं बालार्कसदृशराजीवपुण्डरीकैः समन्ततः सहस्रपत्रैरविरलैरलङ्कृतं महत्सरः । अनेकसिद्धगन्धर्वाध्युषितम् ॥ ८०.३ ॥

Doon ay maraming ilog ang umaagos na may malinaw at matamis na tubig, sagana sa batis. Naroon ang ashram ng kagalang-galang na Prajāpati Kardama, punô ng sari-saring mga muni; at may isang bilugang gubat na may lawak na isang daang yojana. Gayundin, sa pagitan ng bundok na Tamrābha at ng bundok na Pataṅga ay may isang malaking lawa—isang daang yojana ang lapad at doble ang haba—na pinalalamutian sa lahat ng panig ng masisiksik na libong-talulot na pulang lotus at puting lotus, na wari’y sinag ng sumisikat na araw, at tinitirhan ng maraming siddha at gandharva.

Verse 4

तस्य च मध्ये महाशिखरः शतयोजनायामस्त्रिंशद्योजनविस्तीर्णोऽनेकधातुरत्नभूषितः तस्य चोपरि महती रथ्या रत्नप्राकारतोरणा । तस्यां महद् विद्याधरपुरम् । तत्र पुलोमानामा विद्याधरराजः शतसहस्रपरिवारः । तथा च विखाखाचलेन्द्रस्य श्वेतस्य चान्तरे सरः । तस्य च पूर्वतीरे महदाम्रवनं कनकसंकाशैः फलैरतिसुगन्धिभिर्महाकुम्भमात्रैः सर्वतश्चितम् । देवगन्धर्वादयश्च तत्र निवसन्ति ॥४॥

Sa gitna nito ay nakatindig ang isang dakilang tuktok, isang daang yojana ang haba at tatlumpung yojana ang lapad, pinalamutian ng sari-saring mineral at hiyas. Sa ibabaw nito ay may malapad na lansangang panghari, na may mga pader at tarangkahang yari sa mga hiyas. Naroon ang dakilang lungsod ng mga Vidyādhara. Doon nananahan ang haring Vidyādhara na nagngangalang Pulomā, na may kasamang isang daang libong tagasunod. At sa pagitan ng mga panginoong bundok na Vikhākhā at Śveta ay may isang lawa. Sa silangang pampang nito ay may napakalawak na gubat ng mangga, napupuno sa lahat ng dako ng mga bungang lubhang mabango, kumikislap na parang ginto at kasinlaki ng malalaking banga. Ang mga Deva, Gandharva, at iba pa ay naninirahan doon.

Verse 5

सुमूलस्याचलेन्द्रस्य वसुधारस्य चान्तरे । त्रिंशद्योजनविस्तीर्णे पञ्चाशद्योजनायते ॥५॥

Sa pagitan ng matibay-ugat na panginoon ng mga bundok at ng Vasudhārā (tagapagdala ng lupa), ito’y may tatlumpung yojana ang lapad at limampung yojana ang haba.

Verse 6

बिल्वस्थली नाम । तत्र फलानि विद्रुमसंकाशानि तैश्च पतद्भिः स्थलमृत्तिका क्लिन्ना । तां च स्थलीं सुगुह्यकादयः सेवन्ते बिल्वफलाशिनः । तथा च वसुधारारत्नधारयोरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतं सुगन्धिकिंशुकवनं सदाकुसुमं यस्य गन्धेन वास्यते योजनशतम् । तत्र सिद्धाध्युषितं जलोपेतं च ॥६॥

May isang pook na tinatawag na Bilvasthalī. Doon ang mga bunga ay wari’y korales; at sa pagbagsak ng mga iyon, ang lupa ay nababasa at lumalambot. Dinadalaw ang bahaging iyon ng mga nilalang na gaya ng Suguhyaka, na nabubuhay sa bunga ng bilva. At sa pagitan ng Vasudhārā at Ratnadhārā ay may kagubatan ng mababangong kiṃśuka, laging namumulaklak, tatlumpung yojana ang lapad at sandaang yojana ang haba; sa halimuyak nito ay napapabango ang sandaang yojana. Doon ay tinitirhan ng mga Siddha at may sapat ding tubig.

Verse 7

तत्र चादित्यस्य देवस्य महदायतनम् । समासे मासे च भगवानवतारति सूर्यः प्रजापतिः । कालजनकं देवाऽऽदयो नमस्यन्ति । तथा च पञ्चकूटस्य कैलासस्य चान्तरे सहस्रयोजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनं हंसपाण्डुरं क्षुद्रसत्त्वैरनाधृष्यं स्वर्गसोपानमिव भूमण्डलम् ॥७॥

Doon ay may dakilang santuwaryo ng diyos na Āditya. Sa pagsasanib ng mga panahon at sa bawat buwan, ang Mapalad—si Sūrya, si Prajāpati na Panginoon ng mga nilalang—ay sinasabing nagpapakita. Siya’y sinasamba ng mga diyos at iba pa bilang pinagmumulan ng panahon. At sa pagitan ng Pañcakūṭa at Kailāsa ay may isang lupain: sanlibong yojana ang haba at sandaang yojana ang lapad, maputing gaya ng gansa, di-malalapitan ng mumunting nilalang, na wari’y hagdan patungong langit sa ibabaw ng daigdig.

Verse 8

अथ पश्चिमदिग्भागे व्यवस्थिताः गिरिद्रोण्यः कीर्त्यन्ते । सुपार्श्वशिखिशैलयोर्मध्ये समन्ताद् योजनशतमेकेन भौमशिलातलं नित्यतप्तं दुःस्पर्शम् । तस्य मध्ये त्रिंशद् योजनविस्तीर्णं मण्डलं वह्निस्थानम् । स च सर्वकालमनिन्धनो भगवान् लोकक्षयकारी संवर्तको ज्वलते । अन्तरे च शैलवरयोः कुमुदाञ्जनयोः शतयोजनविस्तीर्णामातुलुङ्गस्थली सर्वसत्त्वानामगम्या । पीतवर्णैः फलैरावृताऽसती सा स्थली शोभते । तत्र च पुण्यो ह्रदः सिद्धैरुपेतः । बृहस्पतेस्तद्वनम् । तथा च शैलयोः पिञ्जरगौरयोरन्तरेण सरोद्रोणी ह्यनेकशतयोजनायता महद्भिश्च षट्पदोद्घुष्टैः कुमुदैरुपशोभिता ॥८॥

Ngayon inilalarawan ang mga lambak ng bundok sa kanlurang dako. Sa pagitan ng Supārśva at Śikhi ay may batuhing lapag na sa palibot ay sandaang yojana, laging mainit at mahirap hipuin. Sa gitna nito ay isang bilog na lawak na tatlumpung yojana, ang pook ng apoy. Doon ang Panginoon—ang Saṁvartaka na nagwawasak ng mga daigdig, nagliliyab nang walang panggatong—ay nag-aalab sa lahat ng panahon. At sa pagitan ng mararangal na bundok na Kumuda at Añjana ay naroon ang Ātuluṅga-plain, sandaang yojana ang lapad, di-mapapasok ng alinmang nilalang; natatakpan ng mga bungang dilaw, kaya’t maringal ang anyo. Doon din ay may banal na lawa na dinadaluhan ng mga Siddha—ito ang kakahuyan ni Bṛhaspati. Gayundin, sa pagitan ng Piñjara at Gaura ay may lambak-lawa na umaabot sa maraming daang yojana, pinapaganda ng mga kumuda (lotus) at umaalingawngaw sa ugong ng malalaking pulutong ng bubuyog.

Verse 9

तत्र च भगवतो विष्णोः परमेश्वरस्यायतनम् । तथा च शुक्लपाण्डुरयोऽपि महागिर्योरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णो नवत्यायत एकः शिलोद्देशो वृक्षविवर्जितः । तत्र निष्पङ्का दीर्घिका सवृक्षा च स्थलपद्मिनी अनेकजातीयैश्च पद्मैः शोभिता । तस्याश्च मध्ये पञ्चयोजनप्रमाणो महान्यग्रोधवृक्षः । तस्मिंश्चन्द्रशेखरोमापतिर्नीलवासाश्च देवो निवसति यक्षादिभिरीड्यमानः । सहस्रशिखरस्य गिरेः कुमुदस्य चान्तरे पञ्चाशद्योजनायामं विंशद्योजनविस्तृतमिक्षुक्षेपोच्चशिखरमनेकपक्षिसेवितम् । अनेकवृक्षफलैर्मधुरस्त्रवैरुपशोभितम् । तत्र चेन्द्रस्य महानाश्रमो दिव्याभिप्रायनिर्मितः । तथा च शङ्खकूटऋषभयोर्मध्ये पुरुषस्थलीरम्या । अनेकगुणानेकयोजनायता बिल्वप्रमाणैः कङ्कोलकैः सुगन्धिभिरुपेता । तत्र पुरुषकरसोन्मत्ता नागाद्याः प्रतिवसन्ति ॥९॥

Doon din ay may santuwaryo ni Bhagavān Viṣṇu, ang Kataas-taasang Panginoon. At sa pagitan ng malalaking bundok na Śukla at Pāṇḍura ay may batuhing lupain na tatlumpung yojana ang lapad at siyamnapu ang haba, walang mga puno. Sa pook na iyon ay may mahabang imbakan ng tubig na malinaw at walang putik; at may lotus-pond din sa matibay na lupa, pinalalamutian ng sari-saring lotus. Sa gitna nito ay nakatindig ang dakilang punong nyagrodha (balete), na may sukat na limang yojana. Doon nananahan ang isang diyos—si Candraśekhara, Panginoon ni Umā—nakadamit ng bughaw, pinupuri ng mga Yakṣa at iba pa. Sa pagitan ng Sahasraśikhara at Kumuda ay may mataas na pook na may tuktok, limampung yojana ang haba at dalawampu ang lapad, dinadalaw ng maraming ibon, at pinapaganda ng maraming puno, bunga, at matatamis na katas. Doon din naroon ang dakilang āśrama ni Indra, nilikha ayon sa banal na kalooban. At sa pagitan ng Śaṅkhakūṭa at Ṛṣabha ay naroon ang kaaya-ayang Puruṣasthalī, umaabot sa maraming yojana at hitik sa mga kagalingan, may mababangong punong kaṅkola na kasinlaki ng bilva. Doon naninirahan ang mga Nāga at iba pa, na tila nalalasing sa haplos ng Puruṣa, ang banal na presensya.

Verse 10

तथा कपिञ्जलनागशैलयोरन्तरे द्विशतयोजनमायामविस्तीर्णा शतयोजनस्थली नानावनविभूषिता द्राक्षाखर्जूरखण्डैरुपेता अनेकवृक्षवल्लीभिरनेकैश्च सरोभिरुपेता सा स्थली । तथा च पुष्करमहामेघयोरन्तरे षष्टियोजनविस्तीर्णा शतायामा पाणितलप्रख्या महती स्थली वृक्षवीरुधविवर्जिता । तस्याश्च पार्श्वे चत्वारि महावनानि सरांसि चानेकयोजनानाम् । दश पञ्च सप्त तथाष्टौ त्रिंशद्विंशति योजनानां स्थल्यो द्रोण्यश्च । तत्र काश्चिन्महाघोराः पर्वतक्षयाः ॥१०॥

Sa pagitan ng mga bundok na Kapiñjala at Nāga ay may isang lupain na dalawang daang yojana ang haba at sandaang yojana ang lapad, pinalalamutian ng sari-saring gubat, may mga punlaan ng ubas at datiles, at hitik sa maraming puno, baging, at maraming lawa. Gayundin, sa pagitan ng Puṣkara at Mahāmegha ay may isang malawak na kapatagan, animnapung yojana ang lapad at sandaang yojana ang haba, na sinasabing tulad ng palad ng kamay, at walang mga puno o pananim. Sa tabi nito ay may apat na malalaking gubat at mga lawa na umaabot sa maraming yojana. Mayroon ding mga kapatagan at lambak na may sukat na sampu, lima, pito, at walo, gayundin tatlumpu at dalawampung yojana. Sa bahaging iyon ay may ilang lubhang kakila-kilabot na bangin o guwang ng bundok.

Verse 11

Sa gitna niyon ay may isang dakilang tuktok ng bundok, may habang isang daang yojana at lapad na tatlumpung yojana, na pinalamutian ng sari-saring mineral at hiyas. Sa ibabaw nito ay may maluwang na lansangan, at mga pader at tarangkahang yari sa mga ratna. Doon ay may isang dakilang lungsod ng mga Vidyādhara. Naroon ang haring Vidyādhara na nagngangalang Pulomā, na may isang daang libong kasama. At sa pagitan ng bundok na Vikhākhā at ng bundok na Śveta ay may isang lawa. Sa silangang pampang ng lawang iyon ay may malaking gubat ng mangga, punô ng mga bungang kumikislap na tila ginto, napakabango, at kasinglaki ng malalaking banga. Doon naninirahan ang mga deva, gandharva, at iba pa.

Verse 12

Sa pagitan ng bundok na Sumula at ng bundok na Vasudhārā ay may isang lupain na tatlumpung yojana ang lapad at limampung yojana ang haba.

Verse 13

Ang lugar na iyon ay tinatawag na Bilvasthalī. Doon, ang mga bunga ay tila pulang korales, at dahil sa mga bungang nalalaglag, ang lupa ay nababasa at nagiging mamasa-masa. Ang Bilvasthalī ay dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga Suguhyaka at iba pa, na kumakain ng bungang bilva. At sa pagitan ng bundok na Vasudhārā at ng bundok na Ratnadhārā ay may isang mabangong gubat ng kiṃśuka, tatlumpung yojana ang lapad at isang daang yojana ang haba, laging namumulaklak; ang halimuyak nito’y umaabot sa isang daang yojana. Doon naninirahan ang mga Siddha at may saganang tubig.

Verse 14

Doon ay naroon ang dakilang banal na dambana ng diyos na si Āditya. Sa paglipas ng mga panahon at mga buwan, ang Bhagavān—si Sūrya Prajāpati—ay nagkakatawang-tao roon. Siya ang pinagmumulan ng panahon; siya’y sinasamba at pinupugayan ng mga deva at iba pa. At sa pagitan ng Pañcakūṭa at ng Kailāsa ay may isang lupain na may habang isang libong yojana at lawak na isang daang yojana, maputing gaya ng haṃsa, hindi malalapitan ng mabababang nilalang, na wari’y hagdan patungong langit sa ibabaw ng mundong bilog.

Verse 15

Ngayon, sa bahaging kanluran ay binabanggit ang mga lambak ng kabundukan. Sa pagitan ng mga bundok na Supārśva at Śikhī ay may isang batong kapatagan na isang daang yojana sa paligid, laging nagbabaga at mahirap hipuin. Sa gitna nito ay isang bilog na tatlumpung yojana ang lawak—ang pook ng apoy. Doon ay nagliliyab sa lahat ng panahon ang Bhagavān na walang panggatong, ang Saṃvartaka na nagdudulot ng pagkalipol ng mga daigdig. At sa pagitan ng dalawang bundok na Kumuda at Añjana ay may isang lambak na isang daang yojana ang lawak, tinatawag na Ātuluṅga, na di-mapapasok ng alinmang nilalang; natatabingan ito ng mga bungang kulay dilaw at nagliliwanag sa ganda. Doon din ay may banal na lawa na dinadaluhan ng mga siddha; iyon ang gubat ni Bṛhaspati. Gayundin, sa pagitan ng mga bundok na Piñjara at Gaura ay may isang malawak na lambak na umaabot sa maraming daang yojana, pinalalamutian ng mga kumuda at pinupuno ng ugong ng malalaking bubuyog.

Verse 16

Doon ay naroon ang dambana ng Bhagavān Viṣṇu, ang Kataas-taasang Panginoon. At sa pagitan ng dalawang dakilang bundok na maputi at mapusyaw (Śukla at Pāṇḍura) ay may isang batong pook na tatlumpung yojana ang lapad at siyamnapung yojana ang haba, walang mga punò. Doon ay may malinaw na lawa na walang putik, at may isang pook ng mga lotus sa lupa na may mga punò, pinalalamutian ng sari-saring uri ng lotus. Sa gitna nito ay may isang dakilang punòng nyagrodha (balete) na limang yojana ang sukat. Doon nananahan ang diyos na si Candrasekhara, ang Panginoon na may Umā, nakadamit ng bughaw, pinupuri ng mga yakṣa at iba pa. Sa pagitan ng bundok na Sahasraśikhara at ng Kumuda ay may isang taluktok na mataas na parang tubo, limampung yojana ang haba at dalawampung yojana ang lapad, dinadalaw ng maraming ibon, at pinapaganda ng maraming punò at matatamis na katas ng bunga. Doon ay may dakilang āśrama ni Indra, nilikha ayon sa banal na kalooban. At sa pagitan ng Śaṅkhakūṭa at Ṛṣabha ay may kaaya-ayang Puruṣasthalī, umaabot sa maraming yojana at may maraming kabutihan, hitik sa mababangong bilva at kaṅkolaka; doon naninirahan ang mga nāga at iba pa, na tila nalalasing sa haplos ng kamay ng Puruṣa.

Verse 17

Gayundin, sa pagitan ng mga bundok na Kapiñjala at Nāga ay may isang lupain na dalawang daang yojana ang haba at lapad, at may isang kapatagang isang daang yojana, pinalamutian ng sari-saring gubat; hitik sa mga ubas at datiles, may maraming punò, baging, at maraming lawa—yaong kapatagan. At sa pagitan ng Puṣkara at Mahāmegha ay may isang malawak na kapatagan na animnapung yojana ang lapad at isang daang yojana ang haba, na tila palad ng kamay, walang punò at walang halamang gumagapang. Sa gilid nito ay may apat na malalaking gubat at mga lawa na umaabot sa maraming yojana. May mga kapatagan at lambak na may sukat na sampu, labinlima, pito, walo, tatlumpu, at dalawampung yojana. Doon ay may ilang napakakakilabot na pagguho at pagkapinsala ng mga bundok.