Adhyaya 70: Nārāyaṇa as the Sacrificial Principle, Analysis of the Three Guṇas, and the Account of Delusion-Doctrines

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् किं कृतं लोकं त्वया तमनुपश्यता । व्रतं तपो वा धर्मो वा प्राप्त्यर्थं तस्य वै मुने ॥ ७०.१ ॥

Sinabi ni Bhadrāśva: “O Mapalad na Panginoon, habang minamasdan mo ang daigdig na iyon, ano ang iyong isinagawa? Ito ba’y isang panata (vrata), isang pag-austeridad (tapas), o isang anyo ng dharma—O pantas—upang makamit ang layuning iyon?”

Verse 2

अनाराध्य हरिं भक्त्या को लोकान् कामयेद् बुधः । आराधिते हरौ लोकाः सर्वे करतलेऽभवन् ॥ ७०.२ ॥

Kung hindi sasambahin si Hari nang may debosyon, sinong marunong ang magnanais ng iba pang mga daigdig? Kapag sinamba si Hari, ang lahat ng mundo’y waring nasa palad ng kamay.

Verse 3

एवं सञ्चिन्त्य राजेन्द्र मया विष्णुः सनातनः । आराधितो वर्षशतं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ ७०.३ ॥

Sa gayong pagninilay, O pinakamainam sa mga hari, sinamba ko si Viṣṇu, ang Walang Hanggan, sa loob ng isang daang taon, sa pamamagitan ng mga ritwal na handog (kratu) na may saganang dakṣiṇā (kaloob).

Verse 4

ततः कदाचिद् बहुना कालेन नृपनन्दन । यजतो मम देवेशं यज्ञमूर्तिं जनार्दनम् । आहूता आगता देवाः सममेव सवासवाः ॥ ७०.४ ॥

Pagkaraan, matapos ang mahabang panahon, O anak ng hari: habang isinasagawa ko ang pagsamba kay Janārdana—Panginoon ng mga diyos, na ang anyo mismo ay ang sakripisyo—ang mga diyos, kasama si Indra, na inanyayahan, ay dumating nang sabay-sabay.

Verse 5

स्वे स्वे स्थाने स्थिताः आसन् यावद् देवाः सवासवाः । तावत् तत्रैव भगवान् आगतो वृषभध्वजः ॥ ७०.५ ॥

Habang ang mga diyos—kasama si Indra—ay nananatili sa kani-kanilang kinalalagyan, sa mismong sandaling iyon at sa mismong lugar na iyon, dumating ang Mapalad na Panginoon, ang may sagisag na toro sa watawat (Vṛṣabhadhvaja).

Verse 6

महादेवो विरूपाक्षस्त्र्यम्बको नीललोहितः । सोऽपि रौद्रे स्थितः स्थाने बभूव परमेश्वरः ॥ ७०.६ ॥

Si Mahādeva—Virūpākṣa, Tryambaka, at Nīlalohita—tunay na nanahan sa anyong Rudra, at sa kalagayang iyon ay nahayag bilang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 7

तान् सर्वानागतान् दृष्ट्वा देवानृषिमहोरगान् । सनत्कुमारो भगवाञाजगामाब्जसम्भवः ॥ ७०.७ ॥

Nang makita ang lahat ng dumating—mga diyos, mga rishi, at mga dakilang ahas—si Sanatkumāra, ang kagalang-galang na isinilang sa lotus, ay lumapit at nagpakita.

Verse 8

त्रसरेणुप्रमाणेन विमानॆ सूर्यसन्निभे । अवस्थितो महायोगी भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ७०.८ ॥

Sa isang sasakyang makalangit na nagniningning na gaya ng araw, at sa kasinliliit na nasusukat sa pamantayang trasareṇu, nanatiling nakahimpil ang dakilang yogin—yaong nakaaalam ng nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap.

Verse 9

आगम्य शिरसा रुद्रं स ववन्दे महामुनिः । मया प्रणमितस्तस्थौ समीपे शूलपाणिनः ॥ ७०.९ ॥

Lumapit siya kay Rudra at ang dakilang muni ay yumukod na may pagyuko ng ulo. Matapos ko siyang sambahin, nanatili siyang nakatayo malapit sa may hawak ng trident (Śiva).

Verse 10

तानहं संस्थितान् देवान् नारदादीनृषींस्तथा । सनत्कुमाररुद्रौ च दृष्ट्वा मे मनसि स्थितम् ॥ ७०.१० ॥

Nang makita ko ang mga diyos na nakatayo roon, gayundin ang mga rishi na pinangungunahan ni Nārada, pati sina Sanatkumāra at Rudra, ang bagay na nananahan sa aking isipan ay luminaw at tumimo.

Verse 11

क एषां भवते याज्यो वरिष्ठश्च नृपोत्तम । केन तुष्टेन तुष्टाः स्युः सर्व एते सरुद्रकाः ॥ ७०.११ ॥

O pinakamainam na hari, sino sa mga ito ang pinakadakila at nararapat mong sambahin? At kapag sino ang nalugod, malulugod din ba ang lahat ng ito—kasama ang mga Rudra?

Verse 12

एवं कृत्वा स्थिते राजन् रुद्रः पृष्टो मया । अनघ । एवमर्थं क इज्योऽत्र युष्माकं सुरसत्तमाः ॥ ७०.१२ ॥

O hari, matapos gawin iyon at nang ang kalagayan ay nanatiling gayon, tinanong ko si Rudra, o walang dungis: “Sa ganitong pagkakataon, sa inyo—o pinakadakila sa mga diyos—sino ang dapat sambahin dito?”

Verse 13

एवमुक्ते तदोवाच रुद्रो मां सुरसन्निधौ ॥ ७०.१३ ॥

Nang masabi na iyon, si Rudra ay nagsalita sa akin sa harap ng mga diyos.

Verse 14

रुद्र उवाच । शृण्वन्तु बिबुधाः सर्वे तथा देवर्षयोऽमलाः । ब्रह्मर्षयश्च विख्याताः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः । त्वं चागस्त्य महाबुद्धे शृणु मे गदतो वचः ॥ ७०.१४ ॥

Sinabi ni Rudra: “Makinig ang lahat ng mga naliwanagan, gayundin ang mga banal at walang dungis na mga deva-rishi; makinig din ang mga tanyag na brahma-rishi—oo, makinig ang lahat sa aking mga salita. At ikaw rin, Agastya na dakila ang talino, pakinggan mo ang aking sinasabi.”

Verse 15

यो यज्ञैर् ईड्यते देवो यस्मात् सर्वमिदं जगत् । उत्पन्नं सर्वदा यस्मिँल्लीनं भवति सामरम् ॥ ७०.१५ ॥

Ang diyos na pinupuri sa pamamagitan ng mga handog na yajña—mula sa Kanya nagmula ang buong sanlibutan, at sa Kanya rin ito laging nalulusaw at nagbabalik, kasama ang mga pangkat ng mga diyos.

Verse 16

नारायणः परो देवः सत्त्वरूपो जनार्दनः । त्रिधात्मानं स भगवाँन् ससर्ज परमेश्वरः ॥ ७०.१६ ॥

Si Nārāyaṇa ang kataas-taasang Diyos; si Janārdana na ang anyo ay dalisay na sattva. Ang mapagpalang Panginoon, ang Kataas-taasang Tagapamahala, ay lumikha ng tatluhang sarili (tri-ātman).

Verse 17

रजस्तमोभ्यां युक्तोऽभूद् रजः सत्त्वाधिकं विभुः । ससर्ज नाभिकमले ब्रह्माणं कमलासनम् ॥ ७०.१७ ॥

Taglay ang rajas at tamas, ang makapangyarihan ay naging higit na rajas, na may mas maraming sattva; at sa lotus ng kaniyang pusod ay nilikha niya si Brahmā, ang nakaupo sa lotus.

Verse 18

रजसा तमसा युक्तः सोऽपि मां त्वसृजत् प्रभुः । यत्सत्त्वं स हरिर्देवो यो हरिस्तत्परं पदम् ॥ ७०.१८ ॥

Taglay rin ang rajas at tamas, nilikha rin ako ng Panginoon. Ang anumang sattva—siya ang Hari, ang banal na Diyos; at si Hari ang kataas-taasang kalagayan (pinakamataas na hantungan).

Verse 19

ये सत्त्वराजसी सोऽपि ब्रह्मा कमलसम्भवः । यो ब्रह्मा सैव देवस्तु यो देवः स चतुर्मुखः । यद्रजस्तमसोपेतं सोऽहं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७०.१९ ॥

Ang binubuo ng sattva at rajas ay si Brahmā, ang isinilang sa lotus. Ang sinumang si Brahmā ay siya ring diyos; at ang diyos na iyon ay ang may apat na mukha. At ang may rajas at tamas—iyon ay ako; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 20

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रितयं चैददुच्यते । सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् ॥ ७०.२० ॥

Ang sattva, rajas, at tamas—ang tatlong ito ang tinatawag na triad. Ang nilalang ay napapalaya sa pamamagitan ng sattva; at ang sattva ay may kalikasan ni Nārāyaṇa.

Verse 21

रजसा सत्त्वयुक्तेन भवेत् सृष्टिः रजोऽधिका । तच्च पैतामहं वृत्तं सर्वशास्त्रेषु पठ्यते ॥ ७०.२१ ॥

Kapag ang rajas ay nakaugnay sa sattva, sumisibol ang paglikha na may pangingibabaw ng rajas. At ang salaysay na ito—na iniuugnay sa tradisyon ni Pitāmaha (Brahmā)—ay binibigkas sa lahat ng śāstra.

Verse 22

यद्वेदबाह्यं कर्म स्याच्छास्त्रमुद्दिश्य सेव्यते । तद्रौद्रमिति विख्यातं कनिष्ठं गदितं नृणाम् ॥ ७०.२२ ॥

Ang gawaing nasa labas ng Veda ngunit isinasagawa habang inuukol o inuugnay sa “śāstra” ay kilala bilang “raudra”; ito ang ipinahayag na pinakamababa sa mga landas ng asal ng tao.

Verse 23

यद्धीनं रजसा कर्म केवलं तामसं तु यत् । तद् दुर्गतिपरं नॄणामिह लोके परत्र च ॥ ७०.२३ ॥

Ang gawaing salat sa rajas, at ang gawaing lubos na tāmasiko—ang gayong asal ay humahantong sa kapahamakan ng tao, sa mundong ito at sa kabilang-buhay.

Verse 24

सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वं नारायणात्मकम् । नारायणश्च भगवान् यज्ञरूपी विभाव्यते ॥ ७०.२४ ॥

Ang nilalang ay napapalaya sa pamamagitan ng sattva; at ang sattva ay nauunawaang may kalikasan ni Nārāyaṇa. Si Nārāyaṇa, ang Bhagavān, ay pinagninilayan bilang may anyo ng paghahandog (yajña).

Verse 25

कृते नारायणः शुद्धः सूक्ष्ममूर्तिरुपास्यते । त्रेतायां यज्ञरूपेण पञ्चरात्रैस्तु द्वापरे ॥ ७०.२५ ॥

Sa kapanahunang Kṛta, si Nārāyaṇa—dalisay at may banayad na anyo—ay dapat sambahin sa pagninilay. Sa kapanahunang Tretā, (siya’y sinasamba) sa anyo ng yajña; at sa kapanahunang Dvāpara, sa pamamagitan ng sistemang Pañcarātra.

Verse 26

कलौ मत्कृतमार्गेण बहुरूपेण तामसैः । इज्यते द्वेषबुद्ध्या स परमात्मा जनार्दनः ॥ ७०.२६ ॥

Sa kapanahunan ng Kali, ang Kataas-taasang Sarili—si Janārdana—ay sinasamba ng mga taong tamasiko sa maraming anyo, ayon sa landas na aking itinakda, ngunit may isip na may poot at pagkapoot (dveṣa).

Verse 27

न तस्मात् परतो देवो भविता न भविष्यति । यो विष्णुः स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा सोऽहमेव च ॥ ७०.२७ ॥

Higit pa roon sa kataas-taasang prinsipyo, walang diyos na lumitaw, at wala ring lilitaw. Ang siyang Viṣṇu ay si Brahmā rin; at ang siyang Brahmā—siya rin ay Ako.

Verse 28

वेदत्रयेऽपि यज्ञेऽस्मिन् याज्यं वेदेषु निश्चयः । यो भेदं कुरुतेऽस्माकं त्रयाणां द्विजसत्तम । स पापकाऽरी दुष्टात्मा दुर्गतिं गतिमाप्नुयात् ॥ ७०.२८ ॥

Kahit sa paghahandog na ito na nakasalig sa tatlong Veda, ang dapat ihandog ay tiyak na itinakda sa mga Veda. O pinakamainam sa mga dwija, sinumang lumikha ng pagkakahati sa aming tatlo (mga Veda) ay gumagawa ng kasalanan, may masamang loob, at makakamtan ang kapalarang mapait.

Verse 29

इदं च शृणु मेऽगस्त्य गदतः प्राक्तनं तथा । यथा कलौ हरेर्भक्तिं न कुर्वन्तीह मानवाः ॥ ७०.२९ ॥

At pakinggan mo rin ako, O Agastya, habang isinasalaysay ko ang isang salaysay mula sa sinaunang panahon: kung paanong sa panahon ng Kali, ang mga tao rito ay hindi nagsasagawa ng debosyon (bhakti) kay Hari.

Verse 30

भूर्लोकवासिनः सर्वे पुरा यष्ट्वा जनार्दनम् । भुवर्लोकं प्रपद्यन्ते तत्रस्था अपि केशवम् ॥ आराध्य स्वर्गतिं यान्ति क्रमान्मुक्तिं व्रजन्ति च ॥ ७०.३० ॥

Ang lahat ng naninirahan sa Bhūrloka, noong unang panahon matapos sambahin si Janārdana, ay nakararating sa Bhuvarloka; at yaong mga nananahan doon din, matapos parangalan si Keśava, ay tumutungo sa kalagayang makalangit, at sa wastong pagkakasunod ay umaabot din sa paglaya (mukti).

Verse 31

एवं मुक्तिपदे व्याप्ते सर्वलोकैस्तथैव च । मुक्तिभाजस्ततो देवास्तं दध्युः प्रयता हरिम् ॥ ७०.३१ ॥

Kaya nga, nang ang “kalagayan ng paglaya” ay mapuno at mapalaganap din sa lahat ng mga daigdig, ang mga diyos—mga nakikibahagi sa moksha—ay nagtuon ng isip na may disiplina sa Hari.

Verse 32

सोऽपि सर्वगतत्वाच्च प्रादुर्भूतः सनातनः । उवाच ब्रूत किं कार्यं सर्वयोगिवराः सुराः ॥ ७०.३२ ॥

Siya man din—walang hanggan at dahil sa Kanyang paglaganap sa lahat—ay nagpakita at nagsabi: “Sabihin ninyo sa Akin, O mga diyos, na pinakadakila sa mga yogi: anong gawain ang dapat gawin?”

Verse 33

ते तं प्रणम्य देवेशमूचुश्च परमेश्वरम् । देवदेव जनः सर्वो मुक्तिमार्गे व्यवस्थितः । कथं सृष्टिः प्रभविता नरकेषु च को वसेत् ॥ ७०.३३ ॥

Pagkatapos yumukod sa Panginoon ng mga diyos, sinabi nila sa Kataas-taasang Panginoon: “O Diyos ng mga diyos—kung ang lahat ng tao ay nakatatag sa landas ng paglaya, paano lilitaw ang paglikha, at sino ang maninirahan sa mga daigdig ng impiyerno?”

Verse 34

एवमुक्तस्ततो देवैस्तानुवाच जनार्दनः । युगानि त्रीणि बहवो मामुपेष्यन्ति मानवाः ॥ ७०.३४ ॥

Nang masabi ito ng mga diyos, nagsalita si Janārdana sa kanila: “Sa loob ng tatlong yuga, maraming tao ang lalapit sa Akin.”

Verse 35

अन्त्ये युगे प्रविरला भविष्यन्ति मदाश्रयाः । एष मोहं सृजाम्याशु यो जनं मोहयिष्यति ॥ ७०.३५ ॥

Sa huling bahagi ng panahon, magiging napakabihira ang mga kumakalinga sa Akin. Agad Kong lilikhain ang pagkalitong ito—na magpapalito sa mga tao.

Verse 36

त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय । अल्पायासं दर्शयित्वा फलं दीर्घं प्रदर्शय ॥ ७०.३६ ॥

At ikaw rin, O Rudra na makapangyarihan ang bisig, ipagawa mo ang mga śāstra ng pagkalito; matapos ipakitang tila kaunting pagsisikap lamang, ihayag sa mga tao ang bungang pangmatagalan at malawak ang epekto.

Verse 37

कुहकं चेन्द्रजालानि विरुद्धाचरणानि च । दर्शयित्वा जनं सर्वं मोहयाशु महेश्वर ॥ ७०.३७ ॥

Sa pagpapakita ng panlilinlang at mga ilusyon ng salamangka (Indrajāla), pati ng mga asal na salungat at di-wasto, O Maheśvara, agad mong dinadaya at nililito ang lahat ng tao.

Verse 38

एवमुक्त्वा तदा तेन देवेन परमेष्ठिना । आत्मा तु गोपितः सद्यः प्रकाश्योऽहं कृतस्तदा ॥ ७०.३८ ॥

Pagkasabi niya nang gayon, noon ding sandali, ng diyos na Parameṣṭhin, ang Sarili (ātman) ay agad na itinago; at ako naman ay ginawa niyang mahayag sa panahong iyon.

Verse 39

तस्मादारभ्य कालं तु मत्प्रणीतॆषु सत्तम । शास्त्रेष्वभिरतो लोको बाहुल्येन भवेदतः ॥ ७०.३९ ॥

“Mula noon, O pinakamainam sa mga banal, ang karamihan sa mga tao ay magiging masugid sa mga śāstra at mga disiplina na ipinahayag ko.”

Verse 40

वेदानुवर्त्तिनं मार्गं देवं नारायणं तथा । एकीभावेन पश्यन्तो मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥ ७०.४० ॥

Yaong nakakakita sa iisang pagtanaw (di-nagpapadalawa) sa landas na umaayon sa Veda, at gayundin sa Diyos na Nārāyaṇa—sila ang nagiging kabahagi ng kalayaan (mokṣa).

Verse 41

मां विष्णोर्व्यतिरिक्तं ये ब्रह्माणं च द्विजोत्तम । भजन्ते पापकर्माणस्ते यान्ति नरकं नराः ॥ ७०.४१ ॥

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang mga taong gumagawa ng kasalanan na sumasamba sa akin na hiwalay kay Viṣṇu at sumasamba rin kay Brahmā ay mapupunta sa impiyerno.

Verse 42

ये वेदमर्गनिर्मुक्तास्तेषां मोहार्थमेव च । नयसिद्धान्तसंज्ञाभिर्मया शास्त्रं तु दर्शितम् ॥ ७०.४२ ॥

Para sa mga lumihis sa landas ng Veda, at upang tugunan ang kanilang pagkalito, inihayag ko ang kasulatang ito sa mga pangalang ‘naya’ at ‘siddhānta’.

Verse 43

पाशोऽयं पशुभावस्तु स यदा पतितो भवेत् । तदा पाशुपतं शास्त्रं जायते वेदसंज्ञितम् ॥ ७०.४३ ॥

Ito ang ‘tali’—ang kalagayan ng pagiging nilalang na nakagapos. Kapag nalaglag ang kalagayang iyon, saka sumisibol ang aral na Pāśupata, na tinatawag na isang ‘Veda’.

Verse 44

वेदमूर्तिरहं विप्र नान्यशास्त्रार्थवादिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदमनादिमत् । वेदवेद्योऽस्मि विप्रर्षे ब्राह्मणैश्च विशेषतः ॥ ७०.४४ ॥

“O brāhmaṇa, ako ay nagkakatawang-Veda. Ang aking tunay na kalikasan ay hindi lubos na nalalaman ng mga nagpapaliwanag lamang ng ibang mga kasulatan, kung iiwan ang walang-simulang Veda. O pinakamahusay sa mga pantas, ako’y nakikilala sa pamamagitan ng Veda—lalo na ng mga brāhmaṇa.”

Verse 45

युगानि त्रीण्यहं विप्र ब्रह्मा विष्णुस्तथैव च । त्रयोऽपि सत्त्वादिगुणास्त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ॥ ७०.४५ ॥

“O brāhmaṇa, ako ang tatlong yuga; (ako si) Brahmā at gayundin si Viṣṇu. Ang tatlong guṇa—na nagsisimula sa sattva—ay nasa akin din; gayon din ang tatlong Veda at ang tatlong banal na apoy.”

Verse 46

त्रयो लोकास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयो वर्णास्तथैव च । सवनानि तु तावन्ति त्रिधा बद्धमिदं जगत् ॥ ७०.४६ ॥

Tatlo ang mga daigdig; tatlo ang sandhyā, ang mga sandali ng pagsasanib ng liwanag at dilim; at tatlo rin ang varṇa. Gayundin, tatlo ang savana, ang mga oras ng ritwal; ang sansinukob na ito ay nakabigkis sa kaayusang tatluhan.

Verse 47

य एवṃ वेत्ति विप्रर्षे परं नारायणं तथा । अपरं पद्मयोनिं तु ब्रह्माणं त्वपरं तु माम् । गुणतो मुख्यतस्त्वेक एवाहं मोह इत्युत ॥ ७०.४७ ॥

O pinakadakilang pantas, ang sinumang nakaaalam nang ganito: si Nārāyaṇa ang Kataas-taasan; si Brahmā na isinilang sa lotus ay nasa ilalim; at ako man ay nasa ilalim din—na nauunawaan na sa tunay na pangunahing diwa ay iisa lamang—siya ay sinasabing malaya sa pagkalito (moha).