Adhyaya 51: Recollection of the Dharaṇī-vrata and the Agastya–Bhadrāśva Dialogue on Liberation

Verse 1

श्रीवराह उवाच । श्रुत्वा दुर्वाससो वाक्यं धरणीव्रतमुत्तमम् । ययौ सत्यतपाः सद्यो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ ५१.१ ॥

Wika ni Śrī Varāha: Nang marinig ang mga salita ni Durvāsas tungkol sa dakilang pagtalima na tinatawag na Dharāṇī-vrata, si Satyatapā ay agad na nagtungo sa pinakamarangal na paligid ng Himavat (rehiyong Himalaya).

Verse 2

पुष्पभद्रा नदी यत्र शिला चित्रशिला तथा । वटो भद्रवटो यत्र तत्र तस्याश्रमो बभौ । तत्रोपरि महत्तस्य चरितं सम्भविष्यति ॥ ५१.२ ॥

Sa pook na naroon ang ilog Puṣpabhadrā, at ang mga batong tinatawag na Śilā at Citraśilā; at kung saan nakatindig ang punong balete na kilala bilang Bhadravaṭa—doon nabuo ang kanyang āśrama. Sa pook na iyon, magaganap ang isang dakilang salaysay tungkol sa kanyang mga gawa.

Verse 3

धरण्युवाच । बहुकल्पसहस्राणि व्रतस्यास्य सनातन । मया कृतस्य तपस्तन्मया विस्मृतं प्रभो ॥ ५१.३ ॥

Sinabi ni Dharā (ang Daigdig): “O Walang-Hanggan, sa loob ng maraming libong kalpa, ang aking pag-aaskeza na kaugnay ng sinaunang pagtalimang ito ay nalimutan ko na, O Panginoon.”

Verse 4

इदानीं त्वत्प्रसादेन स्मरणं प्राक्तनं मम । जातं जातिस्मरा चास्मि विषोका परमेश्वर ॥ ५१.४ ॥

Ngayon, sa pamamagitan ng iyong mapagpalang biyaya, bumangon ang aking dating pag-alaala; ako’y naging tagapag-alaala ng mga nakaraang kapanganakan at wala nang dalamhati, O Kataas-taasang Panginoon.

Verse 5

यदि नाम परं देव कौतुकं हृदि वर्तते । अगस्त्यः पुनरागत्य भद्राश्वस्य निवेशनम् । यच्चकार स राजा च तन्ममाचक्ष्व भूधर ॥ ५१.५ ॥

Kung tunay nga, O kataas-taasang diyos, may pag-uusisa sa iyong puso—kung gayon, ipahayag mo sa akin, O Tagapagdala ng Daigdig, kung ano ang ginawa ni Agastya matapos bumalik sa tahanan ni Bhadrāśva, at kung ano rin ang ginawa ng haring iyon.

Verse 6

श्रीवराह उवाच । प्रत्यागतं ऋषिं दृष्ट्वा भद्राश्वः श्वेतवाहनः । वरासनगतं दृष्ट्वा कृत्वा पूजां विशेषतः । अपृच्छन् मोक्षधर्माख्यं प्रश्नं सकलधारिणि ॥ ५१.६ ॥

Wika ni Śrī Varāha: Nang makita ang ṛṣi na nagbalik, si Bhadrāśva—na may puting sasakyan—ay nakita siyang nakaupo sa dakilang upuan; matapos maghandog ng natatanging paggalang, itinanong niya ang tanong na tinatawag na “mokṣa-dharma,” ang dharma hinggil sa paglaya, O Tagapagtaguyod ng lahat.

Verse 7

भद्राश्व उवाच । भगवन् कर्मणा केन छिद्यते भवसंसृतिः । किं वा कृत्वा न शोचन्ति मूर्तामूर्तोपपत्तिषु ॥ ५१.७ ॥

Sinabi ni Bhadrāśva: “O Mapalad na Panginoon, sa anong uri ng gawa napuputol ang pag-ikot ng samsara? O kaya, matapos gawin ang ano, hindi na nagdadalamhati ang mga nilalang sa mga pag-iral na may anyo at walang anyo?”

Verse 8

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् कथां दिव्यां दूरासन्नव्यवस्थिताम् । दृश्यादृश्यविभागोत्थां समाहितमना नृप ॥ ५१.८ ॥

Sinabi ni Agastya: “Makinig ka, O hari, sa isang banal na salaysay—na nakalugar sa malayo at sa malapit—na nagmumula sa pagkakaiba ng nakikita at di-nakikita. Ituon mo ang isip nang may pagninilay, O pinuno.”

Verse 9

नाहो न रात्रिर्न दिशोऽदिशश्च न द्यौर्न देवा न दिनं न सूर्यः । तस्मिन् काले पशुपालेति राजा स पालयामास पशूननेकान् ॥ ५१.९ ॥

Walang araw ni gabi; walang mga direksiyon ni mga pagitan ng direksiyon; walang langit at walang mga diyos; walang liwanag ng araw at walang araw. Sa panahong iyon, ang haring nagngangalang Paśupāla ay nag-ingat at nagprotekta sa maraming kawan ng mga hayop.

Verse 10

तान् पालयन् स कदाचिद् दिदृक्षुः पूर्वं समुद्रं च जगाम तूर्णम् । अनन्तपारस्य महोदधेस्तु तीरे वनं तत्र वसन्ति सर्पाः ॥ ५१.१० ॥

Habang binabantayan niya ang mga iyon, minsan ay ninais niyang makita ang dagat sa silangan kaya siya’y nagmadaling pumunta roon. Sa pampang ng dakilang karagatan na walang hanggan ang malayong dulo, may isang gubat; doon naninirahan ang mga ahas.

Verse 11

अष्टौ द्रुमाः कामवहा नदी च तुर्यक् चोर्ध्वं बभ्रमुस्तत्र चान्ये । पञ्च प्रधानाः पुरुषास्तथैकां स्त्रियं बिभ्रते तेजसा दीप्यमानाम् ॥ ५१.११ ॥

Naroon ang walong punong nagbibigay ng ninanais, at isang ilog, at mga nilalang na gumagalaw sa “ikaapat na paraan,” at iba pang gumagalaw paitaas—doon sila naglalagalag. At ang limang pangunahing Puruṣa ay nagtatangan din sa iisang babae, na nagniningning sa liwanag ng tejas.

Verse 12

सा अपि स्त्री स्वे वक्षसि धारयन्ती सहस्रसूर्यप्रतिमं विशालम् । तस्याधरस्त्रिर्विकारस्त्रिवर्ण-स्तं राजानं पश्य परिभ्रमन्तम् ॥ ५१.१२ ॥

Ang babaeng iyon din ay may pasan sa sariling dibdib na isang bagay na napakalawak, na wari’y katulad ng isang libong araw. Masdan ang haring iyon na pagala-gala, na ang ibabang labi ay may tatlong pagbabago at may tatlong kulay.

Verse 13

तूष्णीम्भूता मृतकल्पा इवासन् नृपोऽप्यसौ तद्वनं संविवेश । तस्मिन् प्रविष्टे सर्व एते विविशु-र्भयादैक्यं गतवन्तः क्षणेन ॥ ५१.१३ ॥

Naging tahimik sila, na para bang patay na. At ang haring iyon ay pumasok din sa gubat na iyon. Nang siya’y makapasok, pumasok din silang lahat—dahil sa takot, sa isang iglap ay kumilos silang parang iisa.

Verse 14

तैः सर्पैः स नृपो दुर्विनीतैः संवेष्टितो दस्युभिश्चिन्तयानः । कथं चैतेन भविष्यन्ति येन कथं चैते संसृताः सम्भवेयुः ॥ ५१.१४ ॥

Napapalibutan ng mga ahas na walang pagpipigil at ng mga tulisan, ang hari ay nagmuni-muni nang may pangamba: “Paano sila mabubuhay dahil sa kanya? At paano yaong mga nakagapos sa ikot ng samsara ay makarating sa mabuting kahihinatnan?”

Verse 15

एवं राज्ञश्चिन्तयतस्त्रिवर्णः पुरुषः परः । श्वेतं रक्तं तथा कृष्णं त्रिवर्णं धारयन्नरः ॥ ५१.१५ ॥

Habang nagmumuni-muni ang hari nang gayon, lumitaw ang isang Katauhang Transendente na may tatlong kulay—isang lalaking taglay ang tatlong anyo ng kulay: puti, pula, at gayundin itim.

Verse 16

सा संज्ञां कृतवान् मह्यमपरोऽथ क्व यास्यसि । एवं तस्य ब्रुवाणस्य महन्नाम व्यजायत ॥ ५१.१६ ॥

“Binigyan niya ako ng isang pagtatalaga ng pangalan; ngunit ngayon, saan tutungo ang isa pa?” Sa pagsasalita niya nang gayon, isang dakilang Pangalan ang nahayag.

Verse 17

तेनापि राजा संवृतः स बुध्यस्वेति चाब्रवीत् । एवमुक्ते ततः स्त्री तु तं राजानं रुरोध ह ॥ ५१.१७ ॥

Dahil doon man, napigilan ang hari at sinabi niya, “Magmulat at umunawa nang malinaw.” Pagkasabi nito, ang babae ay tunay na pumigil sa hari.

Verse 18

मायाततं तं मा भैष्ट ततोऽन्यः पुरुषो नृपम् । संवेष्ट्य स्थितवान् वीरस्ततः सर्वेश्वरेश्वरः ॥ ५१.१८ ॥

“Huwag kang matakot sa anumang inilatag ng māyā.” Pagkaraan, isa pang Katauhan—ang magiting na Panginoon, ang Kataas-taasang Hari ng lahat ng panginoon—ay tumindig doon, pinalilibutan at pinangangalagaan ang hari.

Verse 19

ततोऽन्ये पञ्च पुरुषा आगत्य नृपसत्तमम् । संविष्ट्य संस्थिताः सर्वे ततो राजा विरोधितः ॥ ५१.१९ ॥

Pagkaraan, dumating ang lima pang lalaki sa marangal na hari; pumasok sila at umupo sa kani-kanilang dako, at saka sabay-sabay na tumindig—kaya ang hari ay sinalungat.

Verse 20

रुद्धे राजनि ते सर्वे एकीभूतास्तु दस्यवः । मथितुं शस्त्रमादाय लीना अन्योन्यं ततो भयात् ॥ ५१.२० ॥

Nang mapigil ang hari, nagkaisa ang lahat ng tulisan; nagbitbit ng sandata upang manalakay, ngunit dahil sa takot ay nagkubli sila sa isa’t isa.

Verse 21

तैर्लीनैर्नृपतेर्वेश्म बभौ परमशोभनम् । अन्येषामपि पापानां कोटिः साग्राभवन्नृप ॥ ५१.२१ ॥

Nang matunaw at maglaho ang mga (kasalanan) na iyon, ang palasyo ng hari ay naging lubhang maringal; at, O hari, maging isang koṭi ng iba pang kasalanan ay napawi rin, pati ang nalalabi.

Verse 22

गृहे भूसलिलं वह्निः सुखशीतश्च मारुतः । सावकाशानि शुभ्राणि पञ्चैकॊनगुणानि च ॥ ५१.२२ ॥

Sa loob ng tahanan ay naroon ang lupa at tubig, apoy, at hanging kaaya-aya at malamig; at mayroon ding mga puwang na mapalad at dalisay na kaugnay ng ākāśa (kalawakan)—kaya ang mga katangian ay binibilang na lima, at binanggit ding may “isa pang kulang” sa bilang.

Verse 23

एकैव तेषां सुचिरं संवेष्ट्यासज्यसंस्थिता । एवं स पशुपालोऽसौ कृतवानञ्जसा नृप ॥ ५१.२३ ॥

Siya lamang ang mahigpit na kumapit at nanatiling nakabigkis sa mga iyon sa mahabang panahon. Kaya ang pastol ng baka na iyon ay nagawa ito nang madali, O hari.

Verse 24

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा रूपं च नृपतेर्मृधे । त्रिवर्णः पुरुषो राजन्नब्रवीद्राजसत्तमम् ॥ ५१.२४ ॥

Nang makita niya ang liksi at ang anyo ng hari sa labanan, isang lalaking may tatlong kulay, O Hari, ay nagsalita sa pinakadakilang hari.

Verse 25

त्वत्पुत्रोऽस्मि महाराज ब्रूहि किं करवाणि ते । अस्माभिर्बन्धुमिच्छद्भिर्भवन्तं निश्चयः कृतः ॥ ५१.२५ ॥

“Ako ang iyong anak, O dakilang hari; sabihin mo, ano ang gagawin ko para sa iyo? Kami na naghahanap ng kamag-anak ay nagpasya nang piliin ka.”

Verse 26

यदि नाम कृताः सर्वे वयं देव पराजिताः । एवमेव शरीरेषु लीनास्तिष्ठाम पार्थिव ॥ ५१.२६ ॥

“Kahit pa, O diyos, kaming lahat ay napasuko, gayon na nga; O hari, mananatili kami, na nakalubog at nagkahalo sa loob ng mga katawan.”

Verse 27

मर्य्येके तव पुत्रत्वं गते सर्वेषु सम्भवः । एवमुक्तस्ततो राजा तं नरं पुनरब्रवीत् ॥ ५१.२७ ॥

“May ilan ngang nakamit ang pagiging anak mo; at kapag iyon ay lumipas sa lahat, may posibilidad muli ng muling pagsilang.” Nang masabi ito, muling nagsalita ang hari sa taong iyon.

Verse 28

पुत्रो भवति मे कर्त्ता अन्येषामपि सत्तम । युष्मत्सुखैर्नरैर्भावैर्नाहं लिप्ये कदाचन ॥ ५१.२८ ॥

“Ang aking anak ang nagiging tagaganap ng mga gawa—maging para sa iba, O pinakamainam; ngunit kailanman ay hindi ako nadudungisan ng mga hilig at kalagayang pantao na nagmumula sa inyong mga kaluguran.”

Verse 29

एवमुक्त्वा स नृपतिस्तमात्मजमथाकरॊत् । तैर्विमुक्तः स्वयं तेषां मध्ये स विरराम ह ॥ ५१.२९ ॥

Pagkasabi nang gayon, ang hari ay saka inasikaso ang sarili niyang anak. Pinalaya nila siya, at siya mismo’y nagpahinga nang payapa sa gitna nila.