Adhyaya 41: Rite of the Varāha Dvādaśī Vow and an Exemplary Narrative on Expiation for Brahmin-Slaying

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवं माघे सिते पक्षे द्वादशीं धरणीभृतः । वराहस्य शृणुष्वाद्यां मुने परमधार्मिक ॥ ४१.१ ॥

Wika ni Durvāsā: “Kaya nito, sa buwan ng Māgha, sa maliwanag na kalahati, makinig—O pantas na may sukdulang dharma—sa pagsasagawa ng Dvādaśī para kay Varāha, ang Tagapasan ng Daigdig.”

Verse 2

प्रागुक्तेन विधानेन सङ्कल्पस्नानमेव च । कृत्वा देवं समभ्यर्च्य एकादश्यां विचक्षणः ॥ ४१.२ ॥

Ayon sa naunang itinakdang paraan, matapos gawin ang paliligo-ritwal na may saṅkalpa (banal na panata) at sambahin nang wasto ang Diyos, isinasagawa ito ng taong may pag-unawa sa araw ng Ekādaśī.

Verse 3

धूपनैवेद्यगन्धैश्चार्चयित्वाऽच्युतं नरः । पश्चात्तस्याग्रतः कुम्भं जलपूर्णं तु विन्यसेत् ॥ ४१.३ ॥

Matapos sambahin si Acyuta sa pamamagitan ng insenso, naivedya (handog na pagkain), at mga pabango, dapat ilagay ng tao sa harap Niya ang isang kumbha, isang banga na puno ng tubig.

Verse 4

ॐ वाराहायेति पादौ तु माधवायेति वै कटिम् । क्षेत्रज्ञायेति जठरं विश्वरूपेत्युरो हरेः ॥ ४१.४ ॥

Sa pagbigkas ng “Oṁ, sa Varāha,” italaga ito sa mga paa; “sa Mādhava” sa baywang; “sa Kṣetrajña” sa tiyan; at “sa Viśvarūpa” sa dibdib ni Hari.

Verse 5

सर्वज्ञायेति कण्ठं तु प्रजानां पतये शिरः । प्रद्युम्नायेति च भुजौ दिव्यास्त्राय सुदर्शनम् । अमृतोद्भवाय शङ्खं तु एष देवर्चने विधिः ॥ ४१.५ ॥

Italaga ang “Sarvajña” sa lalamunan; ang “Panginoon ng mga nilalang” sa ulo; ang “Pradyumna” sa mga bisig; sa banal na sandata, ang Sudarśana (diskong cakra); at ang “Isinilang mula sa amṛta” sa kabibe (śaṅkha). Ito ang itinakdang paraan sa pagsamba sa Diyos.

Verse 6

एवमभ्यर्च्य मेधावी तस्मिन्कुम्भे तु विन्यसेत् । सौवर्णं रौप्यताम्रं वा पात्रं विभवशक्तितः ॥ ४१.६ ॥

Pagkatapos sumamba nang gayon, ang taong may pag-unawa ay dapat maglagay sa palayok ng ritwal ng isang sisidlan—gawa sa ginto, o pilak, o tanso—ayon sa yaman at kakayahan.

Verse 7

सर्वबीजैस्तु सम्पूर्णं स्थापयित्वा विचक्षणः । तत्र शक्त्या तु सौवर्णं वाराहं कारयेद्बुधः ॥ ४१.७ ॥

Matapos itatag nang ganap gamit ang lahat ng binhi, ang taong maingat ay dapat, ayon sa kakayahan, magpagawa ng gintong larawan ni Varāha.

Verse 8

दंष्ट्राग्रेणोद्धृतां पृथ्वीं सपर्वतवनद्रुमाम् । माधवं मधुहन्तारं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ ४१.८ ॥

Siya (Viṣṇu), na iniahon ang Daigdig sa dulo ng kanyang pangil—kasama ang mga bundok, gubat, at mga punò—ay nag-anyong Baboy-Ramo: si Mādhava, ang pumatay kay Madhu.

Verse 9

सर्वबीजभृते पात्रे रत्नगर्भं घटोपरि । स्थापयेत् परमं देवं जातरूपमयं हरिम् ॥ ४१.९ ॥

Sa sisidlang naglalaman ng lahat ng binhi, at sa ibabaw ng palayok, dapat iluklok ang Kataas-taasang Diyos—si Hari—na hinubog sa ginto (jātarūpa).

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रं तु वै मुने । स्थाप्यार्च्चयेद्गन्धपुष्पैर्नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः ॥ ४१.१० ॥

O pantas, matapos ilagay ang sisidlang tanso na natatakpan ng dalawang puting tela, dapat magsagawa ng pagsamba gamit ang mababangong sangkap at mga bulaklak, at iba’t ibang mapalad na handog na pagkain (naivedya).

Verse 11

पुष्पमण्डलिकां कृत्वा जागरं तत्र कारयेत् । प्रादुर्भावान् हरेस्तत्र वाचयेद् भावयेद् बुधः ॥ ४१.११ ॥

Pagkatapos gumawa ng mandala ng mga bulaklak, magdaos ng pagpupuyat (jāgara) doon; at doon, ang marunong ay magpabigkas ng mga pagpapakita ni Hari at pagnilayan ang mga ito.

Verse 12

एवं सन्नियमस्यान्तं प्रभाते उदिते रवौ । शुचिः स्नात्वा हरिं पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४१.१२ ॥

Sa gayon, matapos tapusin ang niyama sa bukang-liwayway kapag sumikat na ang araw, ang taong naging malinis at nakapaligo ay sumamba kay Hari at ihandog ang alay sa isang brāhmaṇa.

Verse 13

वेदवेदाङ्गविदुषे साधुवृत्ताय धीमते । विष्णुभक्ताय विप्रर्षे विशेषेण प्रदापयेत् ॥ ४१.१३ ॥

Dapat magbigay—lalo na—sa isang brāhmaṇa na ṛṣi, na bihasa sa Veda at mga vedāṅga, may banal na asal, matalino, at deboto ni Viṣṇu.

Verse 14

देवं सकुम्भं तं दत्त्वा हरिं वाराहरूपिणम् । ब्राह्मणाय भवेद्यद्धि फलं तन्मे निशामय ॥ ४१.१४ ॥

Pagkatapos ihandog ang banal na Diyos na iyon—si Hari sa anyong Varāha—kasama ang isang kumbha (banga ng tubig) sa isang brāhmaṇa, ang anumang bunga ng kabutihan (phala) na lilitaw mula rito ay pakinggan mo mula sa akin.

Verse 15

इह जन्मनि सौभाग्यं श्रीः कान्तिस्तुष्टिरेव च । दरिद्रो वित्तवान् सद्यः अपुत्रो लभते सुतम् । अलक्ष्मीर् नश्यते सद्यो लक्ष्मीः संविशते क्षणात् ॥ ४१.१५ ॥

Sa buhay na ito mismo, sumisibol ang mabuting kapalaran—kasaganaan, ningning, at kasiyahan. Ang dukha ay nagiging mayaman agad; ang walang anak ay nagkakamit ng anak na lalaki. Ang Alakṣmī (kasawian) ay nawawala kaagad, at si Lakṣmī (kasaganaan) ay dumarating sa isang iglap.

Verse 16

इह जन्मनि सौभाग्यं परलोके निशामय । अस्मिन्नर्थे पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् ॥ ४१.१६ ॥

Sa buhay na ito ay may pagpapala at mabuting kapalaran, at gayon din sa kabilang daigdig; makinig kayo. Kaugnay nito, isasalaysay ko ang isang sinaunang kasaysayan, isang lumang tradisyon.

Verse 17

इह लोकेऽभवद् राजा वीरधन्वेति विश्रुतः । स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगहेतोः परंतपः ॥ ४१.१७ ॥

Sa daigdig na ito ay may isang haring tanyag sa pangalang Vīradhanvan. Minsan, ang manlulupig ng mga kaaway na iyon ay nagtungo sa gubat upang mangaso ng maiilap na hayop.

Verse 18

व्यापादयन् मृगगणान् तत्रार्षिवनमध्यगः । जघान मृगरूपान् सोऽज्ञानतो ब्राह्मणान् नृपः ॥ ४१.१८ ॥

Habang pinapatay ang mga kawan ng usa at nakapasok sa gitna ng gubat ng mga rishi, ang hari—nang hindi nalalaman—ay nakapatay ng mga brāhmaṇa na nasa anyong usa.

Verse 19

भ्रातरस्तत्र पञ्चाशन्मृगरूपेण संस्थिताः । संवर्तस्य सुता ब्रह्मन् वेदाध्ययनतत्पराः ॥ ४१.१९ ॥

Doon ay may limampung magkakapatid na nanatili sa anyong usa. O brāhmaṇa, sila’y mga anak ni Saṃvarta, masigasig sa pag-aaral ng mga Veda.

Verse 20

सत्यतपा उवाच । कारणं किं समाश्रित्य ते चक्रुर्मृगरूपताम् । एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन् प्रणतस्य प्रसीद मे ॥ ४१.२० ॥

Sinabi ni Satyatapā: “Sa anong dahilan sila umasa upang mag-anyong usa? Ito ang aking pag-uusisa, O brāhmaṇa; mahabag ka sa akin, sapagkat ako’y yumuyuk at sumasamba sa iyo.”

Verse 21

दुर्वासा उवाच । ते कदाचिद्वनं याता दृष्ट्वा हरिणपोतकान् । जातमात्रान् स्वमात्रा तु विहीनान् दृश्य सत्तम । एकैकं जगृहुस्ते हि ते मृताः स्कन्धसंस्थिताः ॥ ४१.२१ ॥

Wika ni Durvāsā: Minsan, sila’y nagtungo sa gubat. Nang makita ang mga biik na usa na bagong silang at wala ang kani-kanilang ina, O pinakamainam sa mga nilalang, kinuha nila ang mga ito isa-isa; at ang mga biik na iyon ay namatay, nanatiling nasa kanilang mga balikat.

Verse 22

ततस्ते दुःखिताः सर्वे ययुः पितरमन्तिकम् । ऊचुश्च वचनं छेदं मृगहिंसामृते मुने ॥ ४१.२२ ॥

Pagkaraan, silang lahat ay nabagabag at lumapit sa kanilang ama, at nagsalita sa pantas na muni ng mga salitang matibay, na ipinahahayag ang pag-iwas sa pagputol at sa pananakit sa mga hayop.

Verse 23

ऋषिपुत्रका ऊचुः । जातमात्रा मृगाः पञ्च अस्माभिर्निहता मुने । अकामतस्ततोऽस्माकं प्रायश्चित्तं विधीयताम् ॥ ४१.२३ ॥

Nagsalita ang mga anak ng mga rishi: “O pantas, limang bagong silang na usa ang napatay namin. Yamang hindi ito sinasadya, ipag-utos po sa amin ang prāyaścitta, ang pag-aalay ng pagtubos-sala.”

Verse 24

संवर्त्त उवाच । मत्पिता हिंसकस्त्वासीदहं तस्माद्विशेषतः । भवन्तः पापकर्माणः संजाताः मम पुत्रकाः ॥ ४१.२४ ॥

Sinabi ni Saṃvartta: “Ang aking ama ay marahas; at ako, dahil sa sanhi ring iyon, lalo pang gayon. Kaya kayo—mga anak kong lalaki—ay isinilang bilang mga gumagawa ng makasalanang gawa.”

Verse 25

इदानीं मृगचर्माणि परिधाय यतव्रताः । चरघ्वं पञ्चवर्षाणि ततः शुद्धा भविष्यथ ॥ ४१.२५ ॥

“Ngayon, magsuot kayo ng balat ng usa at tuparin ang mga panatang may disiplina. Mamuhay kayo nang gayon sa loob ng limang taon; pagkatapos ay magiging dalisay kayo.”

Verse 26

एवमुक्तास्तु ते पुत्रा मृगचर्मोपवीतिनः । वनं विविशुरव्यग्रा जपन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ४१.२६ ॥

Nang masabihan nang gayon, ang mga anak na iyon—nakasuot ng balat ng usa bilang banal na kasuotan—pumasok sa gubat na payapa ang isip, at walang patid na bumibigkas ng walang-hanggang Brahman.

Verse 27

तथा वर्षे व्यतिक्रान्ते वीरधन्वा महीपतिः । तत्राजगाम यस्मिंस्ते चरन्ति मृगरूपिणः ॥ ४१.२७ ॥

Pagkaraan, nang lumipas ang isang taon, dumating si Haring Vīradhanvā sa pook na yaon kung saan sila—na nag-anyong mga usa—ay gumagala.

Verse 28

ते चाप्येकतरॊर्मूले मृगचर्मोपवीतिनः । जपन्तः संस्थितास्ते हि राज्ञा दृष्ट्वा मृगा इति । मत्वा विद्धास्तु युगपन्मृतास्ते ब्रह्मवादिनः ॥ ४१.२८ ॥

Sila rin, nakasuot ng balat ng usa bilang banal na kasuotan, ay nakatayo sa paanan ng isang puno habang nagdarasal at bumibigkas ng japa. Ngunit nang makita sila ng hari, inakala niyang “mga usa iyon”; kaya pinana niya sila nang sabay-sabay, at ang mga tagapagturo ng Brahman ay namatay nang magkakasama.

Verse 29

तान् दृष्ट्वा तु मृतान् राजा ब्राह्मणान् संहितव्रतान् । भयेन वेपमानस्तु देवराताश्रमं ययौ । तत्रापृच्छद् ब्रह्मवध्याः ममायाता महामुने ॥ ४१.२९ ॥

Nang makita ng hari na patay na ang mga brāhmaṇa na mahigpit sa kanilang mga panata, siya’y nanginig sa takot at nagtungo sa ermitanyo ni Devarāta. Doon ay nagtanong siya: “O dakilang muni, dumating ba sa akin ang kasalanan ng pagpatay sa brāhmaṇa?”

Verse 30

अमूल्य तद्वधं वृत्तं कथयित्वा नराधिपः । भृशं शोकपरीतात्मा रुरोद भृशदुःखितः ॥ ४१.३० ॥

O Amūlya, matapos isalaysay ng hari ang nangyaring pagpatay na iyon, ang kanyang loob ay nabalot ng matinding dalamhati at siya’y umiyak, labis na nagdurusa.

Verse 31

स ऋषिर्देवरातस्तु रुदन्तं नृपसत्तमम् । उवाच मा भैर्नृपतेऽपनेष्यामि पातकम् ॥ ४१.३१ ॥

Pagkaraan, kinausap ng rishi na si Devarāta ang pinakadakilang hari na umiiyak: “Huwag kang matakot, O hari; aalisin ko ang iyong kasalanan.”

Verse 32

पाताले सुतलाख्ये च यथा धात्री निमज्जती । उद्धृता देवदेवेन विष्णुना क्रोडमूर्त्तिना ॥ ४१.३२ ॥

Nang ang Daigdig (Dhātrī) ay lumulubog sa Pātāla, sa kahariang tinatawag na Sutala, siya’y iniahon ni Viṣṇu—ang Diyos ng mga diyos—na nag-anyong baboy-ramo.

Verse 33

तद्वद् भवन्तं राजेन्द्र ब्रह्मवध्यापरिप्लुतम् । उद्धरिष्यति देवोऽसौ स्वयमेव जनार्दनः ॥ ४१.३३ ॥

Gayon din, O panginoon ng mga hari, ikaw na nababalot ng mabigat na kasalanan ng pagpatay sa brahmana ay iaahon ng mismong Diyos na si Janārdana, sa Kanyang sariling kalooban.

Verse 34

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षितो वाक्यमब्रवीत् । कतरेण प्रकारेण स मे देवः प्रसीदति । प्रसन्ने चाशुभं सर्वं येन नश्यति सत्तम ॥ ४१.३४ ॥

Nang masabihan nang gayon, ang hari ay nagalak at nagsabi: “Sa anong paraan magiging mapagpala sa akin ang Diyos na iyon, O pinakadakila? At kapag Siya’y nalugod, sa pamamagitan ng ano nawawala ang lahat ng di-mabuti?”

Verse 35

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन देवरात इमं व्रतम् । आचख्यौ सोऽपि तं कृत्वा भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान् ॥ ४१.३५ ॥

Sinabi ni Durvāsā: Nang tanungin siya nang gayon, ipinaliwanag ng muni na si Devarāta ang banal na panatang ito (vrata). At sinumang nagsagawa nito ay nagtamasa rin ng saganang biyaya at ginhawa.

Verse 36

मृत्युकाले मुनिश्रेष्ठ सौवर्णेन विराजता । विमानेनागमत् स्वर्गमिन्द्रलोकं स पार्थिवः ॥ ४१.३६ ॥

O pinakadakilang muni, sa oras ng kamatayan ang haring iyon, na nagliliwanag sa ginintuang sasakyang makalangit, ay lumisan patungong langit—sa daigdig ni Indra.

Verse 37

तस्येन्द्रस्त्वर्घ्यमादाय प्रत्युत्थानेन निर्ययौ । आयान्तमिन्द्रं दृष्ट्वा तु तमूचुर्विष्णुकिङ्कराः । न द्रष्टव्यो देवराजस्त्वद्धीनस्तपसा इति ॥ ४१.३७ ॥

Pagkaraan, si Indra, tangan ang handog na arghya, ay lumabas upang sumalubong sa pagbangon na may paggalang. Ngunit nang makita ng mga lingkod ni Viṣṇu si Indra na papalapit, sinabi nila: “Ang hari ng mga diyos ay hindi dapat pahintulutang humarap—sa bisa ng tapasya, siya’y nasa ilalim ng iyong kapangyarihan.”

Verse 38

एवं सर्वे लोकपालाः निर्ययुस्तस्य तेजसा । प्रत्याख्याताश्च तैर्विष्णुकिंकरैर्हीनकर्मणः । एवं स सत्यलोकान्तं गतो राजा महामुने ॥ ४१.३८ ॥

Kaya nga, ang lahat ng mga tagapangalaga ng mga daigdig ay umurong, nadaig ng kanyang ningning. At itinakwil ng mga lingkod ni Viṣṇu ang gumagawa ng hamak na gawa. Sa ganitong paraan, O dakilang muni, ang hari ay umabot hanggang sa pook ng Satyaloka.

Verse 39

अपुनर्मारके लोके दाहप्रलयवर्ज्जिते । अद्यापि तिष्ठते देवैः स्तूयमानो महानृपः । प्रसन्ने यज्ञपुरुषे किं चित्रं येन तद्भवेत् ॥ ४१.३९ ॥

Sa daigdig na walang pagbabalik sa kamatayan, na malaya sa apoy ng pralaya, ang dakilang hari ay nananatili hanggang ngayon, pinupuri ng mga diyos. Kapag ang Yajña-Puruṣa ay nalulugod, ano pa ang kataka-taka na mangyari iyon?

Verse 40

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदः । एकैका विधिनोपास्ता ददात्यमृतमुत्तमम् ॥ ४१.४० ॥

Sa buhay na ito mismo, ang gayong pagsasagawa ay nagbibigay ng magandang kapalaran, mahabang buhay, kalusugan, at kasaganaan. Bawat pagsasanay, kapag isinagawa ayon sa itinakdang paraan, ay nagkakaloob ng pinakadakilang “amṛta,” ang sukdulang biyaya.

Verse 41

किं पुनर्वर्षसंपूर्णे स ददाति स्वकं पदम् । नारायणश्चतुर्मूर्तिः परार्ध्यं च न संशयः ॥ ४१.४१ ॥

Bukod pa rito, kapag natapos ang isang buong taon, ipinagkakaloob niya ang sarili niyang tahanang banal. Si Nārāyaṇa, na nahahayag sa apat na anyo, ay nagbibigay ng bagay na lubhang mahalaga at pinakamataas; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 42

यथैवोद्धृतवान् वेदान् मत्स्यरूपेण केशवः । क्षीराम्बुधौ मथ्यमाने मन्दरं धृतवान् प्रभुः । तद्वच्च कूर्मरूपाख्या द्वितीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४२ ॥

Kung paanong si Keśava, sa anyong Isda (Matsya), ay nagligtas sa mga Veda, at kung paanong ang Panginoon ay sumuporta sa Bundok Mandara nang kiskisin ang Karagatang Gatas—gayon din, O Vaiṣṇavī, masdan ang ikalawang pagpapakita na tinatawag na anyong Pagong (Kūrma).

Verse 43

यथा रसातलात् क्ष्मां च धृतवान् पुरुषोत्तमः । वराहरूपी तद्वच्च तृतीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४३ ॥

Kung paanong si Puruṣottama, sa anyong Baboy-damo (Varāha), ay iniahon ang Daigdig mula sa Rasātala—gayon din, O Vaiṣṇavī, masdan ang ikatlong pagpapakitang ito.