Adhyaya 35: The Account of Soma’s Decline and Restoration, and the Paurṇamāsī Observance

Verse 1

महातपा उवाच । ब्रह्मणो मानसः पुत्रः अत्रिर्नाम महातपाः । तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षजामातृतां गतः ॥ ३५.१ ॥

Sinabi ni Mahātapā: “Si Atri, bantog sa dakilang pag-aayuno at pagtitika, ay anak na isinilang sa isipan ni Brahmā. Ang kanyang anak ay si Soma (ang Buwan), na nagkamit ng katayuang manugang ni Dakṣa.”

Verse 2

सप्तविंशति याः कन्या दाक्षायण्यः प्रकीर्तिताः । सोमपत्‍न्योऽतिमन्तव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणी ॥ ३५.२ ॥

Ang dalawampu’t pitong dalaga na ipinupuri bilang mga anak na babae ni Dakṣa—dapat maunawaan na sila ang mga asawa ni Soma (ang Buwan). Sa kanila, si Rohiṇī ang itinuturing na pinakadakila.

Verse 3

तामेव रमते सोमो नेतराः इति शुश्रुमः । इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्यासमतां शशेः ॥ ३५.३ ॥

“Narinig namin na si Soma (ang Buwan) ay nalulugod lamang sa kanya at hindi sa iba.” Ang iba pang mga asawa ay lumapit at nagsumbong kay Dakṣa tungkol sa di-pantay na pag-uugali ng Buwan.

Verse 4

दक्षोऽप्यसकृदागत्य तमुवाच स नाकरॊत् । समतां सोऽपि तं दक्षः शशापान्तरहितो भव ॥ ३५.४ ॥

Si Dakṣa ay paulit-ulit ding lumapit at nagsalita sa kanya, ngunit hindi siya sumunod. Kaya isinumpa siya ni Dakṣa: “Maging nakatago ka (maglaho sa paningin).”

Verse 5

एवं शप्तस्तु दक्षेण सोमो देहं त्यजेदथ । उवाच सोमो दक्षं तु भवानेवं भविष्यति । अनेकजो विहायेमं ब्रह्मदेहं सनातनम् ॥ ३५.५ ॥

Kaya, nang sumpain ni Dakṣa, si Soma ay magwawaksi sa kanyang katawan. Sinabi ni Soma kay Dakṣa: “Ganyan din ang mangyayari sa iyo; matapos ang maraming kapanganakan, iiwan mo rin ang sinaunang katawang ito na ipinagkaloob ni Brahmā.”

Verse 6

एवमुक्त्वा क्षयं सोम आगमद् दक्षशापतः । देवा मनुष्याः पशवो नष्टे सोमे सवीरुधः ॥ ३५.६ ॥

Pagkasabi nito, si Soma (ang Buwan) ay napasa pagliit at paghina dahil sa sumpa ni Dakṣa. Nang lumiit si Soma, ang mga diyos, tao, hayop, at maging ang mga halaman ay napahamak.

Verse 7

क्षीणाभवंस्तदा सर्वा ओषध्यश्च विशेषतः । क्षयं गच्छद्भिरत्यर्थमोषधीभिः सुरर्षभाः ॥ ३५.७ ॥

Noon, ang lahat ng halaman ay nanghina, lalo na ang mga halamang-gamot. O mga toro sa hanay ng mga diyos, habang labis na humihina ang mga halamang-gamot, sila’y umabot sa ganap na pagkaubos.

Verse 8

मूलेषु वीरुधां सोमः स्थित इत्यूचुरातुराः । तेषां चिन्ताऽभवत् तीव्रा विष्णुं च शरणं ययुः ॥ ३५.८ ॥

Sa matinding pagdadalamhati, sinabi nila: “Si Soma ay nananatili sa mga ugat ng mga halaman.” Lalong tumindi ang kanilang pangamba, at sila’y lumapit kay Viṣṇu bilang kanlungan.

Verse 9

भगवानाह तान् सर्वान् ब्रूत किं क्रियते मया । ते चोचुर्देव दक्षेण शप्तः सोमो विनाशितः ॥ ३५.९ ॥

Sinabi ng Mapalad na Panginoon sa kanilang lahat: “Sabihin ninyo—ano ang dapat Kong gawin?” Sumagot sila: “O diyos, si Soma ay napuksa sapagkat isinumpa ni Dakṣa.”

Verse 10

तानुवाच तदा देवो मथ्यतां कलशोदधिः । ओषध्यः सर्वतो देवाः प्रक्षिप्याशु सुसंयतैः ॥ ३५.१० ॥

Pagkatapos ay nagsalita ang Diyos sa kanila: “Paluin at haluin ang Karagatang Kalasha (Karagatan ng Banga). O mga diyos, mabilis ninyong ihulog ang mga halamang-gamot mula sa lahat ng dako, nang may mahigpit na pagpipigil.”

Verse 11

एवमुक्त्वा ततो देवान् दध्यौ रुद्रं हरिः स्वयम् । ब्रह्माणं च तथा दध्यौ वासुकिं नेत्रकारणात् ॥ ३५.११ ॥

Pagkasabi nito, si Hari mismo ay nagmuni-muni sa mga diyos—sa Rudra; gayundin ay nagmuni-muni siya sa Brahmā; at sa Vāsuki, dahil sa isang bagay na may kaugnayan sa mata.

Verse 12

ते सर्वे तत्र सहिताः ममन्थुर्वरुणालयम् । तस्मिंस्तु मथिते जातः पुनः सोमो महीपते ॥ ३५.१२ ॥

Silang lahat ay nagtipon doon at hinalo ang tahanan ni Varuṇa, ang karagatan. Nang maganap ang paghahalo, O panginoon ng daigdig, muling lumitaw si Soma (ang Buwan).

Verse 13

योऽसौ क्षेत्रज्ञसंज्ञो वै देहेऽस्मिन् पुरुषः परः । स एव सोमो मन्तव्यो देहिनां जीवसंज्ञितः । परेच्छया स मूर्तिं तु पृथक् सौम्यां प्रपेदिवान् ॥ ३५.१३ ॥

Ang transendenteng Persona na sa katawang ito ay tinatawag na “nakaaalam ng bukirin” (kṣetrajña)—siya lamang ang dapat maunawaang Soma, na kinikilala sa mga may katawan bilang “prinsipyong buhay” (jīva). Sa pamamagitan ng mas mataas na kalooban, tinanggap niya ang isang bukod at banayad na anyo (saumya).

Verse 14

तमॆव देवमनुजाः षोडशेमाश्च देवताः । उपजीवन्ति वृक्षाश्च तथैवोषधयः प्रभुम् ॥ ३५.१४ ॥

Ang mga tao, ang labing-anim na pangkat ng mga diyos, gayundin ang mga punò at mga halamang-gamot, ay nabubuhay na umaasa sa mismong Panginoon bilang kanilang tagapagtaguyod.

Verse 15

रुद्रस्तमेव सकलं दधार शिरसा तदा । तदात्मिका भवन्त्यापो विश्वमूर्तिरसौ स्मृतः ॥ ३५.१५ ॥

Noon, dinala ni Rudra ang buong katotohanang iyon sa ibabaw ng kaniyang ulo. Ang mga tubig ay nagiging may gayong kalikasan; siya’y inaalala bilang yaong ang anyo ay ang sansinukob.

Verse 16

तस्य ब्रह्मा ददौ प्रीतः पौर्णमासीं तिथिं प्रभुः । तस्यामुपोषयेद् राजंस्तमर्थं प्रतिपादयेत् ॥ ३५.१६ ॥

Nalugod ang Panginoong Brahmā at ipinagkaloob sa kaniya ang tithi ng Kabilugan ng Buwan (Paurṇamāsī). Sa araw na iyon, O Hari, nararapat magsagawa ng pag-aayuno at tuparin ang layuning itinakda ng pagtalima.

Verse 17

यवान्नहारश्च भवेत् तस्य ज्ञानं प्रयच्छति । कान्तिं पुष्टिं च राजेन्द्र धनं धान्यं च केवलम् ॥ ३५.१७ ॥

Kung ang isang tao’y nabubuhay sa sebada (yava) bilang pagkain, ito’y nagkakaloob sa kaniya ng kaalaman; at, O pinakadakila sa mga hari, nagbibigay din ito ng ningning at lakas ng pagkatustos, pati ng yaman at lalo na ng ani ng butil.