Adhyaya 23: The Birth of Gaṇapati, the Emergence of the Vināyakas, and the Significance of the Fourth Lunar Day

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथं गणपतेर्जन्म मूर्तिमन्तं च सत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि धृतिकष्टं व्यवस्थितम् ॥ २३.१ ॥

Wika ni Prajāpāla: “Paano isinilang si Gaṇapati, at paano siya nagkaroon ng anyong may katawan, O pinakamainam sa mga nilalang? Pawiin mo ang aking pag-aalinlangan na matagal nang nakabaon bilang isang matigas na suliranin.”

Verse 2

महातपा उवाच । पूर्वं देवगणाः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः । कार्यारम्भं तथा चक्रुः सिध्यन्ते च न संशयः ॥ २३.२ ॥

Sinabi ni Mahātapā: “Noong una, ang lahat ng pangkat ng mga diyos at ang mga ṛṣi na may yaman ng pag-aayuno at disiplina ay nagsisimula ng kanilang mga gawain sa ganitong paraan; at natatamo nila ang tagumpay, walang pag-aalinlangan.”

Verse 3

सन्मार्गवर्तिषु यथा सिद्ध्यन्ते विघ्नतः क्रियाः । असत्कारिषु सर्वेषु तद्वदेवमविघ्नतः ॥ २३.३ ॥

Kung paanong sa mga lumalakad sa tamang landas, ang mga gawain ay natatapos kahit may mga hadlang, gayon din sa lahat ng hindi nagbibigay ng nararapat na paggalang o pagtanggap—nangyayari rin ito, tunay nga, nang walang sagabal.

Verse 4

ततो देवाः सपितरश्चिन्तयामासुरोजसा । असत्कार्येषु विघ्नार्थं सर्व एवासभ्यमन्त्रयन् ॥ २३.४ ॥

Pagkaraan, ang mga diyos kasama ang mga Pitṛ (mga espiritu ng ninuno) ay masidhing nagmuni-muni at nagpasya; at silang lahat ay nagtipon sa payo at tumawag ng mga pananggalang upang lumikha ng mga hadlang sa mga gawaing di-wasto.

Verse 5

ततस्तेषां तदा मन्त्रं कुर्वतस्त्रिदिवौकसाम् । बभूव बुद्धिर्गमने रुद्रं प्रति महात्मतिम् ॥ २३.५ ॥

Pagkaraan, habang ang mga naninirahan sa tatlong langit ay nagsasagawa ng kanilang payong-muni, sumibol sa kanila ang pasyang lumapit kay Rudra, ang dakilang may isip.

Verse 6

ते तत्र रुद्रमागम्य कैलासनिलयं गुरुम् । ऊचुः सविनयं सर्वे प्रणिपातपुरःसरम् ॥ २३.६ ॥

Doon, lumapit sila kay Rudra—ang kagalang-galang na guro na nananahan sa Kailāsa—at silang lahat ay nagsalita nang may kababaang-loob, matapos munang magpatirapa bilang pagpupugay.

Verse 7

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शूलपाणे त्रिलोचन । विघ्नार्थमविशिष्टानामुत्पादयितुमर्हसि ॥ २३.७ ॥

Wika ng mga diyos: “O Diyos ng mga diyos, Mahadewa, may hawak ng trident, ang Tatlong-Mata; nararapat na magpamalas Ka ng (isang nilalang) upang mag-alis ng mga hadlang para sa lahat, nang walang pagtatangi.”

Verse 8

एवमुक्तरस् तदा देवैर् भवः परमया मुदा । उमां निरीक्षयामास चक्षुषाऽनिमिषेण ह ॥ २३.८ ॥

Nang gayon ang sinabi ng mga diyos, si Bhava (Śiva), sa sukdulang kagalakan, ay tumitig kay Umā sa matang hindi kumukurap.

Verse 9

देवानां सन्निधौ तस्य पश्यतो मां महात्मनः । चिन्ताऽभूद् व्योम्नि मूर्तिभ्यो दृश्यते केन हेतुना ॥ २३.९ ॥

Sa harap ng mga diyos, habang minamasdan ako ng dakilang kaluluwa, sumibol ang isang pag-iisip: “Sa anong dahilan ito nakikita sa langit bilang mga anyong may katawan?”

Verse 10

पृथिव्या विद्यते मूर्तिरपां मूर्तिस्तथैव च । तेजसः श्वसनस्यापि मूर्तिरेषा तु दृश्यते । आकाशं च कथं नेति मत्वा देवो जहास च ॥ २३.१० ॥

“May anyo ang lupa, at gayon din ang tubig. Nakikita rin ang anyo ng apoy at maging ng hangin. Ngunit sa pag-iisip na, ‘Paano naman magkakaroon ng anyo ang kalawakan (ākāśa)?’—pagkaraang magnilay nang gayon, tumawa ang diyos.”

Verse 11

ज्ञानशक्तिमुमां दृष्ट्वा यद् दृष्टं व्योम्नि शम्भुना । यच्चोक्तं ब्रह्मणा पूर्वं शरीरं तु शरीरिणाम ॥ २३.११ ॥

Nang masdan si Umā bilang kapangyarihan ng kaalaman—at alalahanin ang nakita ni Śambhu sa kalangitan—at ang sinabi noon ni Brahmā: ito nga ay tungkol sa katawan ng mga nilalang na may katawan.

Verse 12

यच्चापि हसितं तेन देवेन परमेष्ठिना । एतत्कार्यचतुष्केण पृथिव्यादिचतुष्वपि ॥ २३.१२ ॥

At gayundin, ang halakhak na ipinahayag ng diyos na iyon, ang Parameṣṭhin—ay dapat maunawaan kaugnay ng apat na hanay ng gawaing ito, at gayon din sa apat na pangkat na nagsisimula sa Daigdig.

Verse 13

मूर्त्तिमानतितेजस्वी हसतः परमेष्ठिनः । प्रदीप्तास्यो महादीप्तः कुमारो भासयन् दिशः । परमेष्ठिगुणैर्युक्तः साक्षाद् रुद्र इवापरः ॥ २३.१३ ॥

Mula sa tumatawang Parameṣṭhin ay lumitaw ang isang kabataang anyo—may katawan at di-mapapantayang ningning; ang kanyang bibig ay nagliliyab, lubhang maningning, at nagpapaliwanag sa mga dako; taglay ang mga katangian ng Parameṣṭhin, siya’y hayagang tulad ni Rudra mismo, na wari’y isa pang Rudra.

Verse 14

उत्पन्नमात्रो देवानां योषितः सप्रमोहयन् । कान्त्या दीप्त्या तथा मूर्त्या रूपेण च महात्मवान् ॥ २३.१४ ॥

Pagkapanganak pa lamang, ang dakilang kaluluwang iyon ay nagpahilo at nagpamangha sa mga babae ng mga diyos—dahil sa kanyang kagandahan, ningning, anyong may katawan, at anyo ng mukha.

Verse 15

तं दृष्ट्वा परमं रूपं कुमारस्य महात्मनः । उमा अनिमेषनेत्राभ्यां तमपश्यत भामिनी ॥ २३.१५ ॥

Nang makita ang sukdulang anyo ng dakilang Kumāra, si Umā—na hindi kumukurap ang mga mata—ay tumitig sa kanya; ang marilag na ginang ay itinuon ang paningin sa kanya.

Verse 16

तं दृष्ट्वा कुपितो देवः स्त्रीभावं चञ्चलं तथा । मत्वा कुमाररूपं तु शोभनं मोहनं दृशाम् । ततः शशाप तं देवः स्त्रीशङ्कां परमेश्वरः ॥ २३.१६ ॥

Nang siya’y makita, nagalit ang diyos, inakalang ang kalagayang pambabae ay pabagu-bago; at itinuring ang anyong kabataan na maganda at nakaaakit sa paningin. Kaya si Parameśvara, ang Panginoon, ay nagsumpa sa kanya ng “hinalang pambabae” (strī-śaṅkā).

Verse 17

कुमार गजवक्त्रस्त्वं प्रलम्बजठरस्तथा । भविष्यसि तथा सर्पैरुपवीतगतिर्ध्रुवम् ॥ एवं शशाप तं देवस्तीव्रकोपसमन्वितः ॥ २३.१७ ॥

“O binata, magkakaroon ka ng mukhang tulad ng elepante, at magkakaroon ka rin ng nakalaylay na tiyan. Tiyak ding magsusuot ka ng mga ahas bilang upavīta (banal na sinulid).” Sa gayon, ang diyos na puspos ng matinding poot ay nagwika ng sumpa laban sa kanya.

Verse 18

अर्द्धकोट्या च रोमाणामात्मनोऽङ्गे त्रिलोचनः । कूपकास्वेदसलिलपूर्णशूलधरस्तथा । धुन्वन् शरीरमुत्थाय ततो देवो रुषान्वितः ॥ २३.१८ ॥

Si Trilocana (Śiva), na may kalahating koṭi ng mga balahibo sa sariling katawan at may tangan na tridenteng ang bukana ay napuno ng tubig ng pawis, ay tumindig at inalog ang kanyang katawan; pagkaraan nito, napuspos ng poot ang diyos.

Verse 19

यथा यथा असौ स शरीरमाद्यं धुनोति देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिः । तथा तथा चाङ्गरुहाश्चकासुर्जलं क्षितौ संन्यपतंस्तथान्याः ॥ २३.१९ ॥

Kung paanong ang diyos—na may hawak na sandatang triśikhā—ay paulit-ulit na inalog ang kanyang sinaunang katawan, gayon din paulit-ulit na nagningning ang mga balahibo sa kanyang mga sangkap; at gayundin, may tubig na bumagsak sa lupa mula sa iba pang bahagi.

Verse 20

विनायकानेकविधा गजास्या स्तमालनिलाञ्जनसन्निकाशाः । उत्तस्थुरुच्चैर्विविधास्त्रहस्ता स्ततस्तु देवा मनसाकुलेन ॥ २३.२० ॥

Pagkaraan, maraming uri ng Vināyaka—may mukhang elepante, maitim na tulad ng tamāla at ng bughaw na añjana—ang nagsitindig nang malakas, tangan ang sari-saring sandata. Sa gayon, ang mga diyos ay nabagabag sa loob at nayanig ang isipan.

Verse 21

किमेतदित्यद्भुतकर्मकारी ह्येकः करोत्यप्रतिमं महच्च । कार्यं सुराणां कृतमेतदिष्टं भवेदथैतं परितं कुतस्तत् ॥ २३.२१ ॥

“Ano ito? Sapagkat ang iisang gumagawa ng mga kababalaghan ay nakapagtatapos ng dakila at walang kapantay na gawain. Ito’y wari’y ninanais na gawain ng mga diyos at natupad na—kung gayon, paano magkakaroon ng pagbaligtad, at saan ito magmumula?”

Verse 22

दिवौकसां चिन्तयतां तथा तु विनायकैः क्ष्मा क्षुभिता बभूव । चतुर्मुखश्चाप्रतिमो विमानम् आरुह्य खे वाक्यमिदं जगाद ॥ २३.२२ ॥

Habang ang mga naninirahan sa langit ay nagbubulay-bulay nang gayon, ang Daigdig (kṣmā) ay nayanig dahil sa mga Vināyaka. Pagkaraan, ang Apat-ang-mukha na walang kapantay (Brahmā), sumakay sa kaniyang vimāna at nagsalita ng mga salitang ito sa himpapawid.

Verse 23

धन्याः स्थ देवाः सुरनायकेन त्रिलोचनेनाद्भुतरूपिणा च । अनुगृहीताः परमेश्वरेण सुरद्विषां विघ्नकृतां नतौ च ॥ २३.२३ ॥

Mapalad kayo, O mga diyos—pinagpala ng pinuno ng mga sura, ang Tatlong-mata na may kahanga-hangang anyo; at pinagkalooban din ng biyaya ng Kataas-taasang Panginoon (Parameśvara). Sa pagyukod ng Kaniyang pagpupugay, napapawi ang mga hadlang na nilikha ng mga kaaway ng mga diyos.

Verse 24

इत्येवमुक्त्वा प्रपितामहस्तानुवाच देवस्त्रिशिखास्त्रपाणिम् । यस्ते विभो वक्त्रसमुद्भवः प्रभुर्विनायकानां भवतु त्विमेऽनुगाः ॥ २३.२४ ॥

Pagkasabi nito, ang Dakilang Ninuno (Brahmā) ay nagsalita sa diyos na may tangan ng sandatang Triśikhā: “O makapangyarihan, nawa’y ang isinilang mula sa iyong bibig, ang panginoon ng mga Vināyaka, ang maging pinuno ng mga tagasunod mong ito.”

Verse 25

भवांस्तथा । अस्यात्मवरेण चाम्बरे त्वया चतुष्वस्तु शरीरचारी । आकाशमेतद् बहुधा व्यवस्थितं त्वया वरेण्यः कृत एव नान्यः ॥ २३.२५ ॥

Gayon din ikaw. Sa pamamagitan ng iyong likás na kadakilaan, ikaw ay kumikilos na may katawan sa kalangitan sa apat na paraan. Ang lawak ng ākāśa (kalawakan) na ito ay inayos sa maraming anyo; O karapat-dapat sambahin, ikaw lamang ang lumikha nito—wala nang iba.

Verse 26

प्रभोर्भव त्वं प्रतिमास्त्रपाणिना इमानि चास्त्राणि वरांश्च देहि । इत्येवमुक्त्वा ।अधिगते पितामहे त्रिलोचनश्चात्मभवं जगाद ॥ २३.२६ ॥

“Magpakita Ka bilang Panginoon, taglay ang sagisag ng mga sandata; ipagkaloob Mo rin ang mga sandatang ito at ang mga biyaya.” Pagkasabi nito, nang malapitan na ang Pitāmaha (Brahmā), ang Tatlong-Mata (Trilocana) ay nagsalita kay Ātmabhava (ang Sariling-Isinilang).

Verse 27

विनायको विघ्नकरो गजास्यो गणेशनामा च भवस्य पुत्रः । एते च सर्वे तव यान्तु भृत्या विनायकाः क्रूरदृष्टिः प्रचण्डाः । उच्छुष्मदानादिविवृद्धदेहाः कार्येषु सिद्धिं प्रतिपादयन्तः ॥ २३.२७ ॥

“Siya si Vināyaka, tagapaglikha ng mga hadlang, may mukhang elepante, tinatawag na Gaṇeśa, at anak ni Bhava (Śiva). Nawa’y ang lahat ng iyong mga tagapaglingkod—ang mga Vināyaka na mabagsik ang titig at napakalakas—ay lumabas, lumaki ang katawan dahil sa ucchuṣma, dāna, at iba pa, at magtatag ng tagumpay sa mga gawain.”

Verse 28

भवांश्च देवेषु तथा मखेषु कार्येषु चान्येषु महानुभावात् । अग्रेषु पूजां लभतेऽन्यथा च विनाशयिष्यस्यथ कार्यसिद्धिम् ॥ २३.२८ ॥

At ikaw, dahil sa dakilang kapangyarihan at dangal, ay tumatanggap ng paggalang na nauuna sa mga diyos, sa mga handog na ritwal (yajña), at sa iba pang gawain. Kung hindi, tunay na wawasakin mo ang matagumpay na pagkatupad ng ritwal o gawain.

Verse 29

इत्येवमुक्त्वा परमेश्वरेण सुरैः समं काञ्चनकुम्भसंस्थैः । जलैस्तथासावभिषिक्तगात्रो रराज राजेन्द्र विनायकानाम् ॥ २३.२९ ॥

Pagkasabi nito, ang Kataas-taasang Panginoon (Parameśvara), kasama ang mga diyos, ay nagbuhos ng banal na tubig mula sa mga gintong banga bilang pagtalaga; kaya, O hari ng mga hari, ang kanyang katawan na nabasbasan sa pag-aabhiseka ay nagningning bilang pinuno sa mga Vināyaka.

Verse 30

दृष्ट्वाऽभिषिच्यमानं तु देवास्तं गणनायकम् । तुष्टुवुः प्रयताः सर्वे त्रिशूलास्त्रस्य सन्निधौ ॥ २३.३० ॥

Nang makita ng mga diyos na ang pinuno ng mga gaṇa ay binabasbasan, silang lahat—maingat at taimtim—ay nagpuri sa kanya sa harap ng sandatang triśūla (trisula).

Verse 31

देवा ऊचुः । नमस्ते गजवक्त्राय नमस्ते गणनायक । विनायक नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डविक्रम ॥ २३.३१ ॥

Wika ng mga diyos: “Pagpupugay sa iyo, O may mukhang elepante; pagpupugay sa iyo, O pinuno ng mga gaṇa. O Vināyaka, nawa’y tanggapin mo ang aming pagpupugay; pagpupugay sa iyo, O may mabagsik na kagitingan.”

Verse 32

नमोऽस्तु ते विघ्नकर्त्रे नमस्ते सर्पमेखल । नमस्ते रुद्रवक्त्रोत्थ प्रलम्बजठराश्रित ॥ २३.३२ ॥

Pagpupugay sa iyo, O tagapaglikha (o tagapag-alis) ng mga hadlang; pagpupugay sa iyo, O may sinturong ahas. Pagpupugay sa iyo, O isinilang mula sa bibig ni Rudra, na nananahan sa tiyan ni Pralamba.

Verse 33

सर्वदेवनमस्कारादविघ्नं कुरु सर्वदा । एवं स्तुतस्तदा देवैर्महात्मा गणनायकः । अभिषिक्तश्च रुद्रस्य सोमस्यापत्यतां गतः ॥ २३.३३ ॥

“Mula sa pagpupugay na ito sa lahat ng mga diyos, alisin mo ang mga hadlang sa lahat ng panahon.” Sa gayon, nang papurihan noon ng mga diyos, ang dakilang kaluluwa, ang pinuno ng mga gaṇa, ay pinahiran at itinalaga, at nakamit ang katayuang maging supling nina Rudra at Soma.

Verse 34

एतच्चतुर्थ्यां संपन्नं गणाध्यक्षस्य पार्थिव । यतस्ततोऽयं महती तिथीनां परमा तिथिः ॥ २३.३४ ॥

O hari, ang pagsasagawa/panata na ito para sa Panginoon ng mga gaṇa ay natutupad sa ikaapat na araw ng buwan (Caturthī); kaya’t ito’y itinuturing na dakilang araw, ang pinakapanguna sa mga tithi (petsa ng buwan).

Verse 35

एतस्यां यस्तिलान् भुक्त्वा भक्त्या गणपतिं नृप । आराधयति तस्याशु तुष्यते नात्र संशयः ॥ २३.३५ ॥

O hari, sinumang sa pagkakataong ito ay kumain ng mga buto ng linga at, sa debosyon, sumamba kay Gaṇapati—siya’y agad na kinalulugdan ng Panginoon; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 36

यश्चैतत् पठते स्तोत्रं यश्चैतच्छृणुयात् सदा । न तस्य विघ्ना जायन्ते न पापं सर्वथा नृप ॥ २३.३६ ॥

O hari, ang sinumang bumibigkas ng himnong ito at ang sinumang palaging nakikinig dito, walang balakid na lilitaw sa kanya, at ang kasalanan (pāpa) ay hindi mananatili sa kanya sa anumang paraan.