
Gokarṇeśvara–Jaleśvara-māhātmya-varṇanam
Sacred-Geography (Tīrtha-māhātmya) and Ritual-Manual (snāna–dāna–arcana prescriptions)
Sa balangkas ng pagtuturo nina Varāha at Pṛthivī, inilalahad ang tīrtha-māhātmya ng Gokarṇeśvara at Jaleśvara (Śaileśvara) sa gubat ng Śleṣmātaka. Si Indra (Śakra) at ang mga diyos ay naghanap kay Śaṅkara sa iba’t ibang daigdig ngunit nabigo hanggang marating nila ang Śleṣmātaka; doon nila nakatagpo si Umā at isang kababalaghang anyong-usang may sungay. Hinawakan at hinati nina Indra, Brahmā, at Viṣṇu ang sungay; sila’y sinaway at inutusan na itatag ang sungay/sungay-banal para sa loka-anugraha (kapakinabangan ng mga nilalang). Pagkaraan, iginuguhit ang banal na tanawin sa paligid ng ilog Vāgmatī, mga sangandaan at bukal, at itinatakda ang snāna (pagligo), pūjā/arcana, pag-aalay ng ilawan, śrāddha para sa mga ninuno, at mga tuntunin ng wastong asal. Ipinapangako na ang mga gawaing ito’y nag-aalis ng kasalanan, nagpapatatag ng kaayusang panlipunan, at nagtataguyod ng pag-aalaga sa Daigdig sa pamamagitan ng malinis na tubig at pag-iingat sa mga sagradong kakahuyan.
Verse 1
अथ गोकरणेश्वरजलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्॥ ब्रह्मोवाच॥ ततः शक्रः सुरगणैः सह सर्वैः समेत्य च॥ बुद्धिं चकार गमने मार्गितुं यत्र शङ्करः॥
Ngayon, ang paglalarawan ng kadakilaan nina Gokarṇeśvara at Jaleśvara. Sinabi ni Brahmā: Pagkaraan, si Śakra (Indra), na nagtipon kasama ang lahat ng pangkat ng mga diyos, ay nagpasya na umalis upang hanapin kung saan naroon si Śaṅkara.
Verse 2
तत उत्थाय ते देवाः सर्व एव शिलोच्चयात्॥ विहायसा ययुः शीघ्रं तेनैव सह नन्दिना॥
Pagkatapos, ang mga diyos—lahat sila—ay tumindig mula sa tuktok ng bundok at mabilis na naglakbay sa himpapawid, kasama ang yaong si Nandin.
Verse 3
स्वर्लोकं ब्रह्मलोकं च नागलोकं च सर्वशः ॥ बभ्रमुस्त्रिदशाः सर्वे रुद्रान्वेषणतत्पराः ॥
Naglibot sila sa lahat ng dako—sa Svarga-loka, sa Brahma-loka, at sa Nāga-loka—ang lahat ng mga deva, puspos ng hangaring hanapin si Rudra.
Verse 4
खिन्नाः क्लिष्टाश्च सुभृशं न पुनस्तत्पदं विदुः ॥ चतुःसमुद्रपर्यन्तसप्तद्वीपवतीं महीम् ॥
Pagod at labis na nahirapan, hindi pa rin nila nalalaman ang pook na iyon; (hinanap nila) ang daigdig na napalilibutan ng apat na karagatan at may pitong kontinente.
Verse 5
सशैलकाननोपेतां मार्गयद्भिर्हि तं सुरम् ॥ कन्दरेषु महाद्रीणां तुङ्गेषु शिखरेषु च ॥
Tunay nga, sa paghahanap sa banal na diyos na iyon, nilibot nila ang daigdig na may mga bundok at kagubatan—sa mga yungib ng malalaking bundok at sa matatayog na tuktok.
Verse 6
विततेषु निकुञ्जेषु विहारेषु च सर्वतः ॥ विचिन्वद्भिः क्षितिमिमां तृणं द्विविदलीकृतम् ॥
Sa malalawak na kakahuyan at mga pook-libangan sa lahat ng dako, habang sinusuyod nila ang daigdig na ito, maging ang damo ay nahati sa dalawa—na para bang sinuklay nang lubos ang lahat.
Verse 7
न प्रवृत्तिः क्वचिदपि शम्भोरासाद्यते सुरैः ॥ यदा निर्विण्णमनसो मार्गमाणाः सुरास्तदा ॥
Walang anumang bakas ni Śambhu ang natamo ng mga deva saanman; at nang ang mga deva, may pusong nanlumo, ay patuloy na naghahanap noon—
Verse 8
न पश्यन्ति शिवं तत्र तदेषां भयमाविशत् ॥ भीतास्ते संविदं कृत्वा सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम् ॥
Hindi nila nakita roon si Śiva; kaya’t sinapian sila ng pangamba. Sa takot, nagkaisa sila sa isang kasunduan, at pinag-isipan ang mabigat at magaan—ang mga pakinabang at panganib.
Verse 9
सम्भूयान्योऽन्यममराः मामेव शरणं ययुः ॥ तमेकाग्रेण मनसा शङ्करं लोकशङ्करम् ॥
Nagtipon ang mga walang-kamatayang diyos at sa akin lamang sila lumapit bilang kanlungan—hinahanap si Śaṅkara, ang tagapagpala ng mga daigdig, na ang isip ay nakatuon nang iisa ang tuldok.
Verse 10
सर्वं त्रैलोक्यमस्माभिर्विचितं वै निरन्तरम् । श्लेष्मातकवनोद्देशं स्थानं मुक्त्वा महीतले ॥
Walang patid naming siniyasat ang buong tatlong daigdig; tanging isang pook sa lupa ang hindi—ang bahaging kinaroroonan ng gubat na Śleṣmātaka.
Verse 11
आगच्छध्वं गमिष्यामस्तमुद्देशं सुरोत्तमाः ॥ इत्येवमुक्त्वा तैः सर्वैस्तामाशां प्रस्थिताः वयम् ॥
“Halikayo; tutungo tayo sa pook na iyon, O pinakadakila sa mga diyos.” Pagkasabi nito, kami’y umalis patungo sa direksiyong iyon kasama nilang lahat.
Verse 12
तत्क्षणादेव सम्प्राप्ता विमानैः शीघ्रयायिभिः ॥ श्लेष्मातकवनं पुण्यं सिद्धचारणसेवितम् ॥
Noon ding sandali, dumating kami sakay ng mga mabilis na vimāna sa banal na gubat na Śleṣmātaka, na dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga Siddha at Cāraṇa.
Verse 13
तस्मिन्सुरमणीयानि विविधानि शुचीनि च ॥ ध्यानस्थानानि रम्याणि बहूनि गुणवन्ति च
Doon ay natagpuan ang maraming lubhang maririkit na pook—iba’t iba at dalisay; at marami ring kaaya-ayang mga lugar ng pagninilay, hitik sa mahuhusay na katangian.
Verse 14
आश्रमारण्यभागेषु दरीणां विवरेषु च ॥ विभ्राजद्वनराजाकी नद्यश्च विमलोदकाः
Sa mga pook ng mga ashram at kagubatan, at maging sa mga siwang ng mga yungib sa bundok, ay kumikislap ang mga ilog—may dalisay at malinaw na tubig.
Verse 15
सिंहशार्दूलमहिषगोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ॥ नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम्
Ang gubat na iyon ay umuugong sa mga leon, tigre, kalabaw, mga unggoy, oso, at mga bakulaw; gayundin sa mga kawan ng elepante at mga kawan ng usa.
Verse 16
प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा ॥ विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम्
Pagkaraan, pumasok ang mga diyos na iyon, inilagay si Vāsava (Indra) sa unahan; iniwan ang kanilang mga karwahe, naglakad sila sa masikip na pook na punô ng mga Siddha at iba pa.
Verse 17
कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च ॥ सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः
Sa mga guwang at tuktok ng mga yungib, at sa siksik na gubat ng mga puno, dahan-dahan, hakbang-hakbang nilang hinanap si Rudra, na sumasaklaw sa lahat ng mga diyos.
Verse 18
प्रविशन्तश्च ते देवा वनॊद्देशं क्वचिच्छुभे ॥ कदलीवनसञ्च्छन्ने फुल्लपादपशोभिते
Habang nagpapatuloy ang mga diyos, pumasok sila sa isang mapalad na bahagi ng gubat—nalililiman ng mga punong-saging at pinapaganda ng mga punong namumulaklak.
Verse 19
मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततः ॥ विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम्
Doon at dito, sa buhangin na wari’y pulbos na perlas, nakita nila ang isang dalagang kaakit-akit na naglalaro-laro.
Verse 20
तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् ॥ आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति
Doon, nang makita siya, ang lahat ng marurunong na nilalang ay humimok sa akin na magpaliwanag, na nagsasabi: “Ako ang pinakapanguna sa lahat ng mga diyos—paano mangyayari ito?”
Verse 21
मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा ॥ ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाविश्वेश्वरेश्वरि
Sandaling pumasok ako sa pagninilay, at noon ay nakilala ko siya: tunay na siya si Umā, anak ng panginoon ng mga bundok, ang reyna na nangingibabaw maging sa Panginoon ng sansinukob (Viśveśvara).
Verse 22
ततस्तदुच्छशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः ॥ अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम्
Pagkaraan, ang mga panginoon sa mga diyos ay umakyat sa mataas na tuktok na iyon; paglingon nila sa ibaba, nakita nilang lahat ang pinakadakila sa mga diyos.
Verse 23
मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् ॥ एकशृङ्गैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम् ॥
Nakatindig sa gitna ng kawan ng mga usa na wari’y kanilang tagapagtanggol, lumitaw ang isang nilalang na may iisang sungay at iisang paa, na ang katawan ay kumikislap na parang baluting ginto na pinainit.
Verse 24
चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः ॥ शुक्लेनोदरभागेन राजतैरुपशोभितम् ॥
May kaaya-ayang mukha, mga mata, at mga ngipin ito; ang likod ay may mga puting batik, at ang bahagi ng tiyan, maputi at tila pilak, ay marikit na pinalamutian.
Verse 25
पीनोन्नतकटीस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम् ॥ बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्राङ्कुरविराजितम् ॥
Ang balakang at balikat nito’y bilugan at nakaangat; ang leeg at ulo’y waring nakalubog sa pagitan ng mga balikat. May mga labing tulad ng bungang bimba, dila na kulay tanso, at nagniningning sa umuusbong na mga pangil.
Verse 26
तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः ॥ सर्वोद्यामेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः ॥
Pagkakita nila rito, ang lahat ng mga diyos ay nagmadaling bumaba mula sa tuktok; sa buong pagsisikap at matinding bilis, hinangad nilang dakpin ang marangal na hayop na iyon.
Verse 27
शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना ॥ मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना ॥
Una, hinawakan muna ng may hawak ng kulog (Vajrapāṇi) ang dulo ng sungay; saka ako, na may mapagpakumbabang loob, ay sumunggab sa gitnang bahagi nito noon.
Verse 28
शक्रस्याग्रं स्थितं हस्ते मध्यं हस्ते मम स्थितम् ॥ विष्णोर्मूलं स्थितं हस्ते प्रविभक्तं त्रिधागतम् ॥
Ang dulo ay nanatili sa kamay ni Śakra; ang gitna ay nanatili sa aking kamay; ang ugat ay nanatili sa kamay ni Viṣṇu—kaya ito’y nahati at naging tatlong bahagi.
Verse 29
शृङ्गस्यैव गृहीतस्य त्रिधास्माकं मृगाधिपः ॥ विषाणरहितस्तस्य प्रणष्टः पुनरत्र वै ॥
Nang mahawakan namin ang sungay at nahati ito sa tatlo, ang panginoon ng mga hayop—na ngayo’y walang sungay—ay muling naglaho mula sa pook na ito.
Verse 30
अन्तर्हितोऽन्तरिक्षस्थः प्रोवाचास्मानुपालभन् ॥ भो भो देवा मया यूयं वच्यमानानवाप्स्यथ ॥
Nakatago at nasa himpapawid, nagsalita ito sa amin na may pagsaway: “Hoy, hoy, mga deva—ang aking ipinahahayag ay hindi ninyo makakamtan (sa ganyang kalagayan).”
Verse 31
सशरीरोऽहं युष्माभिर्वशाप्तः प्रगतस्त्वितः ॥ शृङ्गमात्रेण सन्तुष्टा भवन्तस्तेन वञ्चिताः ॥
“Ako, kasama ang aking katawan, ay nakaligtas sa inyong pagpipigil at lumisan mula rito; kayo, nasiyahan sa sungay lamang, ay dahil doon ay nadaya.”
Verse 32
यद्यहं सशरीरः स्यां गृहीत्वा स्थापितोऽभवम् ॥ तदा चतुष्पात्सकलो धर्मः स्यात्प्रतिपादितः ॥
“Kung ako, kasama ang aking katawan, ay nahuli at naitatag sa lugar, kung gayon ang ganap na Dharma—na nakatindig sa apat na paa—ay maitatatag (maipapahayag).”
Verse 33
कामं शृङ्गाणि मेऽत्रैव श्लेष्मात्मकवनेऽमराः ॥ न्यायतः स्थापयिष्यध्वं लोकानुग्रहकाम्यया ॥
“Manatili nawa rito ang aking mga sungay, sa gubat na ito ng Śleṣmātman. O mga walang-kamatayan, itatag ninyo ang mga iyon ayon sa wastong kaayusan, na may hangaring pagpalain ang daigdig.”
Verse 34
अत्रापि महती व्युष्टिर्भविष्यति न संशयः ॥ पुण्यक्षेत्रे सुमहति मत्प्रभावानुभाविते ॥
“Dito rin ay magkakaroon ng dakilang kasaganaan—walang alinlangan—sa napakadakilang banal na kṣetra, na pinatingkad ng karanasan ng aking kapangyarihan.”
Verse 35
यावन्ति भुवि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च ॥ क्षेत्रेऽस्मिंस्तानि तीर्थानि चागमिष्यन्ति मत्कृते ॥
“Gaya ng dami ng mga tīrtha sa lupa—kasama ang mga lawa at mga tubig hanggang sa karagatan—ang mga tīrthang iyon ay darating sa kṣetrang ito dahil sa akin.”
Verse 36
अहं पुनः शैलपतेः पादे हिमवतः शुभे ॥ नेपालाख्ये समुत्पत्स्ये स्वयमेव महीतलात् ॥
“At ako naman, muli, ay kusang lilitaw mula sa ibabaw ng lupa sa mapalad na paanan ng panginoon ng mga bundok, si Himavat, sa pook na tinatawag na Nepāla.”
Verse 37
तत्र नागह्रदे घोरे स्थास्याम्यन्तर्जले ह्यहम् ॥ त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सर्वभूतहिते रतः ॥
“Doon, sa nakapanghihilakbot na lawa ng mga Nāga, mananatili ako sa loob ng tubig, sa loob ng tatlumpung libong taon, na nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang.”
Verse 38
यदा वृष्णिकुलोत्पन्नः कृष्णचक्रेण पर्वतान् ॥ पाटयित्वेन्द्रवचनाद्दानवान्निहनिष्यति ॥
Kapag ang isinilang sa angkan ng Vṛṣṇi, sa pamamagitan ng sudarśana-cakra ni Kṛṣṇa, ay hihiwain ang mga bundok at, ayon sa utos ni Indra, ay papatayin ang mga Dānava.
Verse 39
तदा स देशो भविता सर्वम्लेच्छैरधिष्ठितः ॥ ततोऽन्ये सूर्यवंशीया क्षत्रियास्तान्निहत्य च ॥
Kung magkagayon, ang lupain na iyon ay mapupuno at mapamumunuan ng mga mleccha; pagkaraan, ang ibang mga Kṣatriya ng Sūryavaṁśa ay papatayin sila.
Verse 40
ततो जनपदस्तत्र भविष्यति महांस्तदा ॥ स्फीतो ब्राह्मणभूयिष्ठसर्ववर्णाश्रमैर्युतः ॥
Pagkaraan, doon ay lilitaw ang isang dakilang janapada—masagana—na hitik sa mga Brahmin at may taglay ng lahat ng varṇa at āśrama.
Verse 41
वसिष्यन्ति च तं देशं ब्राह्मणैः संप्रवर्त्तितान् ॥ धर्मान्संस्थापयिष्यन्ति राज्यं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम् ॥
At maninirahan sila sa lupain na iyon, na pinangungunahan ng mga gawi na pinasimulan ng mga Brahmin; itatatag nila ang mga dharma at makakamtan ang walang-kupas na paghahari.
Verse 42
ततो लिङ्गार्च्चनं तत्र प्रतिष्ठास्यन्ति पार्थिवाः ॥ क्षत्रियाः सूर्यवंशीया शून्ये लप्स्यन्ति मां नृपाः ॥
Pagkaraan, doon ay itatatag ng mga hari ang pagsamba sa liṅga; ang mga Kṣatriya na pinunong Sūryavaṁśa—kapag ang lugar ay walang naninirahan—ay makakamtan ako (ang aking presensya at biyaya).
Verse 43
सम्यक्प्रवृत्ता राजानो भविष्यन्त्यायतौ स्थिताः ॥ एवं सम्यक्स्थिते तस्मिन्देशे पौरजने तथा
Kapag ang mga hari ay kumikilos nang wasto, nananatiling matatag sa nararapat na asal, at kapag ang lupain at ang mga mamamayan ng mga bayan ay gayundin na matibay na nakalagay sa tamang kaayusan—
Verse 44
तत्र मामर्च्छयिष्यंति सर्वभूतानि सर्वदा ॥ तत्राहं यैः सकृद्दृष्टो विधिवद्वंदितस्तु यैः
Doon, ang lahat ng nilalang ay palagi akong sasambahin. At doon, yaong mga nakakita sa akin kahit minsan, at yaong mga bumati at yumukod sa akin ayon sa wastong ritwal—
Verse 45
गत्वा शिवपुरं ते मां द्रक्ष्यंते दग्धकिल्बिषाः ॥ उत्तरेण तु गङ्गाया दक्षिणे चाश्विनीमुखात्
Pagkarating sa Śivapura, makikita nila ako, at ang kanilang mga kasalanan ay masusunog at mawawala. Ito’y nasa hilaga ng Gaṅgā at nasa timog ng Aśvinī-mukha—
Verse 46
भागीरथ्याः शतगुणं पवित्रं तज्जलं स्मृतम् ॥ तत्र स्नात्वा हरेर्लोकानुपस्पृश्य दिवसपतेः
Ang tubig na iyon ay itinuturing na sandaang ulit na higit na nagpapabanal kaysa sa Bhāgīrathī. Pagkaligo roon, at matapos isagawa ang itinakdang pagdampi ng tubig, nararating ang mga daigdig ni Hari at ng Panginoon ng Araw (ang Araw)—
Verse 47
मुक्त्वा देहं नरा यांति मम लोकं न संशयः ॥ अपि दुष्कृतकर्माणः क्षेत्रेऽस्मिन्निवसन्ति ये
Pagbinitiwan ang katawan, ang mga tao ay tutungo sa aking daigdig—walang pag-aalinlangan. Maging yaong may masasamang gawa, kung sila’y naninirahan sa banal na pook na ito—
Verse 48
नियतं पुरुहूतस्य श्रिताः स्थाने वसन्ति ते ॥ देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरोरगाः
Nanahan sila roon, sumisilong sa itinatag na tahanan ni Puruhūta (Indra): mga Deva, Dānava, Gandharva, Siddha, Vidyādhara, at Nāga—
Verse 49
मुनयोऽप्सरसो यक्षाः मोहिताः मम मायया ॥ तद्वै गुह्यं न जानंति यत्र सन्निहितो ह्यहम्
Ang mga muni, mga Apsaras, at mga Yakṣa—nalinlang ng aking māyā—ay hindi nalalaman ang lihim na yaon: ang pook na tunay na kinaroroonan ko.
Verse 50
तपस्तपोधनानां च सिद्धक्षेत्रं हि तत्कृतम् ॥ प्रभासाच्च प्रयागाच्च नैमिषात्पुष्करादपि
Para sa mga ascetic at sa mga may yaman ng tapas, ito’y ginawang siddha-kṣetra, isang ganap na banal na pook. Higit pa kaysa Prabhāsa, Prayāga, Naimiṣa, at maging Puṣkara—
Verse 51
कुरुक्षेत्रादपि बुधाः क्षेत्रमेतद्विशिष्यते ॥ श्वशुरो मे स्थितो यत्र हिमवान् भूधरेश्वरः
Higit pa kaysa Kurukṣetra, itinuturing na natatangi ang banal na pook na ito, O mga pantas. Sapagkat naroon si Himavān, panginoon ng mga bundok—ang aking biyenan—
Verse 52
प्रभवन्ति यतः सर्वा गङ्गाद्याः सरितां वराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये पुण्याः सर्वाः सरिद्वराः
Mula roon sumisibol ang lahat ng dakilang ilog, simula sa Gaṅgā. Sa pinakadakila at banal na kṣetra na yaon, banal ang lahat ng mahuhusay na ilog.
Verse 53
सर्वे प्रस्रवणाः पुण्याः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः ॥ आश्रमस्तत्र भविता सिद्धचारणसेवितः
Lahat ng bukal doon ay mapagpala; lahat ng batuhing taluktok ay gayundin na mapagpala. Doon ay magkakaroon ng isang āśrama, dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga Siddha at Cāraṇa.
Verse 54
शैलेश्वर इति ख्यातः शरीरं यत्र मे स्थितम् ॥ स्रवन्तीनां वरा पुण्या वाग्मती पर्वतोत्तमात्
Kilala iyon bilang Śaileśvara, kung saan nakatatag ang aking katawan. Sa mga ilog, ang mapagpalang Vāgmatī ang pinakadakila, na umaagos mula sa isang napakahusay na bundok.
Verse 55
पानावगाहनात्तस्यास्तारयेत्सप्त वै कुलान् ॥ लोकपालस्तु चरति तीर्थख्यातिं च तत्स्वयम्
Sa pag-inom ng tubig nito at sa paglubog sa ilog na iyon, sinasabing naililigtas ang pitong salinlahi. Ang Lokapāla mismo ay naglalakbay roon, at ang pook na iyon ay kusang sumisikat bilang isang tīrtha.
Verse 56
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृतास्ते त्वपुनर्भवाः ॥ स्नात्वा स्नात्वा तु ये तत्र नित्यमभ्यर्चयन्ति माम्
Pagkaligo roon, ang mga namatay ay sinasabing nakararating sa langit at hindi na muling bumabalik sa kapanganakan. At yaong mga paulit-ulit na naliligo roon at laging sumasamba sa akin—
Verse 57
उद्धराम्यहमेतान्वै प्रीतः संसारसागरात् ॥ यस्तस्य वारिणा पूर्णमेकं च घटमुद्धरेत्
Ako, nalulugod, ay iaahon ko sila mula sa karagatan ng saṁsāra. Sinumang magsalok kahit isang banga na punô ng tubig nito—
Verse 58
स्नापनार्थे मम शुचिः श्रद्धधानोऽनसूयकः ॥ वेदवेदाङ्गविदुषा श्रोत्रियेण विशेषतः
Para sa pag-aalay ng paliligo sa Akin, ang magsasagawa ay dapat maging malinis, may pananampalataya, at walang masamang loob. Lalo na itong gawin ng isang śrotriya na dalubhasa sa Veda at sa mga Vedāṅga.
Verse 59
आहृतस्याग्निहोत्रस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत् ॥ तस्यास्तीरे जलोद्भेदं मन्मूलादभिनिःसृतम्
Anumang bunga na nakalaan sa Agnihotra na wastong natapos, yaon ding bunga ang lilitaw mula sa gawaing ito. Sa pampang nito ay may pag-alsa ng tubig, na sumisibol mula sa Aking pinakaugat.
Verse 60
मृगशृङ्गोदकं नाम नित्यं मुनिजनप्रियम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत उपस्पृश्य समाहितः
Ito’y tinatawag na Mṛgaśṛṅgodaka, na laging minamahal ng mga pangkat ng mga muni. Doon, matapos ang upaspṛśya (paghipo ng tubig na pampadalisay), isagawa ang abhiṣeka nang may natipong isip.
Verse 61
यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्
Ang kasalanang nagawa sa buong buhay ay naglalaho sa mismong sandaling iyon. Pagdating sa tīrtha na tinatawag na Pañcanada—mapagpala at dinadalaw ng mga Brahmarṣi—
Verse 62
अग्निष्टोमफलं तत्र स्नातमात्रः प्रपद्यते ॥ षष्टिं धेनुसहस्राणि यानि रक्षन्ति वाग्मतीम्
Doon, sa pagligo lamang, nakakamit ang bunga ng Agniṣṭoma na sakripisyo. Animnapung libong baka—yaong nag-iingat sa Vāgmatī—
Verse 63
न तां पापाः कृतघ्नो वा कदाचित्प्राप्नुयान्नरः॥ शुचयः श्रद्धधानाश्च सत्यसंधाश्च ये नराः॥
Ang makasalanan, o ang taong walang utang-na-loob, ay hindi kailanman dapat magtamo ng gayong biyaya. Ngunit yaong mga tao na malilinis, may pananampalataya, at matatag sa katotohanan—sila ang karapat-dapat dito.
Verse 64
वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः॥ तेषां शान्तिर्भवेन्नित्यं पुरुषाणां न संशयः॥
Yaong mga, matapos maligo sa mga tubig ng Vāgmatī, ay tumitingin sa akin—na may wastong paghahanda—ay nagkakamit ng walang patid na kapayapaan; tungkol sa gayong mga tao, walang pag-aalinlangan.
Verse 65
मत्प्रभावात्तु स्नातस्य सर्वं नश्यति किल्बिषम्॥ ईतयः समुदीर्णाश्च प्रशमं यान्ति सर्वशः॥
Ngunit sa pamamagitan ng aking kapangyarihan, para sa taong naligo, ang lahat ng kasalanan ay napapawi; at ang mga pagdurusang sumiklab ay lubos na humuhupa, sa lahat ng paraan ay nagiging payapa.
Verse 66
तत्र तत्र फलं दद्याद्राजसूयाश्वमेधयोः॥ योजनाभ्यन्तरं क्षेत्रं समन्तात्सर्वतोदिशम्॥
Sa pook na iyon, ipinagkakaloob nito ang bunga ng mga yajña na Rājasūya at Aśvamedha. Ang banal na nasasakupan ay umaabot ng isang yojana sa loob, sa lahat ng panig at sa bawat direksiyon.
Verse 67
मूलक्षेत्रं तु विज्ञेयं रुद्रेणाधिष्ठितं स्वयम्॥ तत्र पूर्वोत्तरे पार्श्वे वासुकिर्नाम नागराट्॥
Alamin na ang pangunahing banal na nasasakupan ay pinamumunuan mismo ni Rudra. Doon, sa hilagang-silangang panig, naroon ang hari ng mga nāga na nagngangalang Vāsuki.
Verse 68
वृतो नागसहस्रैस्तु द्वारि तिष्ठति मे सदा॥ स विघ्नं कुरुते नृणां तत्क्षेत्रं विशतां सदा॥
Napapaligiran ng libu-libong nāga, siya’y laging nakatayo sa aking tarangkahan. Palagi siyang lumilikha ng mga hadlang sa mga taong nagtatangkang pumasok sa banal na pook na yaon.
Verse 69
प्रथमं स नमस्कार्यस्ततोऽहं तदनन्तरम्॥ अनेन विधिना पुंसामविघ्नं विशतां भवेत्॥
Una, siya muna ang dapat sambahin; saka ako naman pagkatapos. Sa ganitong paraan, ang mga taong papasok ay makapapasok nang walang hadlang.
Verse 70
वन्दते परया भक्त्या यो मां तत्र नरः सदा॥ पृथिव्यां स भवेद्राजा सर्वलोकनमस्कृतः॥
Ang taong doon ay laging sumasamba sa akin nang may sukdulang debosyon ay nagiging hari sa lupa, pinararangalan at iginagalang ng lahat ng tao.
Verse 71
गन्धैर्माल्यैश्च मे मूर्त्तिमभ्यर्च्चयति यो नरः॥ उत्पत्स्यते स देवेṣu तुषितेषु न संशयः॥
Ang taong sumasamba sa aking anyo sa pamamagitan ng mga pabango at mga kuwintas ng bulaklak ay muling isisilang sa mga diyos na Tuṣita, ang mga lubos na nasiyahan—walang pag-aalinlangan.
Verse 72
गीतवादित्रनृत्यैस्तु स्तुतिभिर्जागरेण वा॥ ये मे कुर्वन्ति सेवां वै मत्संस्थास्ते भवन्ति हि॥
Yaong naglilingkod sa akin—sa pamamagitan ng pag-awit, pagtugtog ng mga instrumento, pagsasayaw, mga himno, o pagpupuyat sa pagbabantay—sila nga’y nananatiling nakatatag sa aking presensya.
Verse 73
दध्ना क्षीरेण मधुना सर्पिषा सलिलेन वा ॥ स्नापनं ये प्रयच्छन्ति ते तरन्ति जरान्तकौ ॥
Yaong nagkakaloob ng ritwal na pagpapaligo (snāpana) gamit ang yogurt, gatas, pulot, ghee, o kahit tubig man—sila’y sinasabing tumatawid lampas sa pagkabulok at kamatayan.
Verse 74
यः श्राद्धे भोजनं दद्याद्विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ सोऽमृताशी भवेनूनं त्रिदिवे सुरपूजितः ॥
Sinumang may taos-pusong pananampalataya na magbigay ng pagkain sa mga brāhmaṇa sa ritong śrāddha—tunay na nagiging tagapagbahagi ng walang-kamatayan, pinararangalan sa langit ng mga diyos.
Verse 75
व्रतोपवासैर्होमैर्वा नैवेद्यैश्चारुभिस्तथा ॥ यजन्ते ब्राह्मणा ये मां परया श्रद्धयान्विताः ॥
Yaong mga brāhmaṇa na sumasamba sa akin na may pinakamataas na pananampalataya—sa pamamagitan ng mga panata at pag-aayuno, ng mga handog sa apoy (homa), at gayundin ng mga alay na pagkain at nilutong handog—ay nagsasagawa ng pagsamba sa mga disiplinang ito.
Verse 76
षष्टिवर्षसहस्राणि चोषित्वा दिवि ते ततः ॥ ऐश्वर्यं प्रतिपद्यन्ते मर्त्यलोके पुनः पुनः ॥
Matapos manahan sa langit sa loob ng animnapung libong taon, sila’y nagkakamit pagkaraan ng kasaganaan, muli at muli, sa daigdig ng mga tao.
Verse 77
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः स्त्री वापि सङ्गताः ॥ शैलेश्वरं तु तत्स्थानं भक्तितः समुपासते ॥
Ang mga brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, śūdra, at maging ang mga babae—na nagkakatipon—ay may debosyon na sumasamba kay Śaileśvara at sa banal na pook na yaon.
Verse 78
मत्पार्षदास्ते जायन्ते सततं सहिताः सुरैः ॥ शैलेश्वरं परं गुह्यं गतिः शैलेश्वरः परा ॥ शैलेश्वरात्परं क्षेत्रं न क्वचिद्भुवि विद्यते ॥
Sila’y laging isinisilang bilang aking mga kasamang tagapaglingkod, na kasama ng mga diyos. Ang Śaileśvara ang kataas-taasang lihim; ang Śaileśvara ang pinakamataas na hantungan. Walang banal na pook na hihigit sa Śaileśvara na masusumpungan saanman sa lupa.
Verse 79
ब्रह्महा गुरुहा गोग्नः स्पृष्टो वै सर्वपातकैः ॥ क्षेत्रमेतदनुप्राप्य निर्मलो जायते नरः ॥
Kahit ang pumatay ng brāhmaṇa, pumatay ng guro, pumatay ng baka, o nadungisan ng lahat ng mabibigat na kasalanan—pagdating sa banal na pook na ito, ang tao’y nagiging dalisay.
Verse 80
विविधान्यत्र तीर्थानि सन्ति पुण्यानि देवताः ॥ येषान्तोयैर्नरः स्पृष्टः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
Dito’y may sari-saring mga tīrtha (banal na tawiran) at mapagpalang mga diyos. Sa pamamagitan ng kanilang mga tubig, ang taong nahipo—ibig sabihi’y naligo nang ritwal—ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 81
तत्र स्नात्वा शुचिर्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ विमुक्तः किल्बिषैः सर्वैः सर्वमेव फलं लभेत् ॥
Pagkaligo roon, na malinis, mapagpigil sa sarili, tapat sa katotohanan, at may pagwawagi sa mga pandama—na napalaya sa lahat ng dungis—makakamtan niya ang ganap na bunga ng gawain.
Verse 82
अनाशकं व्रजेद्यस्तु दक्षिणेन महात्मनः ॥ शैलेश्वरस्य पुरुषः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥
Ngunit ang taong pumupunta sa Anāśaka, sa timog ng dakilang Śaileśvara, siya’y makararating sa pinakamataas na hantungan.
Verse 83
भृगुप्रपतनं कृत्वा कामक्रोधविवर्जितः॥ विमानॆन दिवं गच्छेद्धृतः सोऽप्सरसाङ्गनैः॥
Matapos isagawa ang ritwal na tinatawag na “pagbaba ni Bhṛgu (prapatana),” at malaya sa pagnanasa at poot, ang tao’y tutungo sa langit sakay ng makalangit na vimāna, na inihahatid ng mga pangkat ng mga apsaras.
Verse 84
भृगुमूले परं तीर्थं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्॥ ब्रह्मोद्भेदेति विख्यातं तस्यापि शृणु यत्फलम्॥
Sa paanan ng Bhṛgu ay may isang kataas-taasang tīrtha, na nilikha mismo ni Brahmā; ito’y tanyag sa pangalang “Brahmodbheda.” Pakinggan din ang bunga ng kabanalang iyon.
Verse 85
संवत्सरं तु यस्तत्र स्नास्यंस्तु नियतेन्द्रियः॥ स ब्रह्मलोके विरजे गच्छेन्नास्त्यत्र संशयः॥
Ngunit sinumang, na may pagpipigil sa mga pandama, ay maliligo roon sa loob ng isang buong taon—siya’y tutungo sa walang dungis na Brahma-loka; dito’y walang pag-aalinlangan.
Verse 86
तत्र गोरक्षकं नाम गोवृषः पदविक्षतम्॥ दृष्ट्वा च तानि हि पुमान् गोसहस्रफलं लभेत्॥
Doon ay may isang toro na ang pangalan ay Gorakṣaka; nakikita ang mga bakas ng kanyang mga paa. Sa pagkakita sa mga bakas na iyon, ang tao’y nagkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng isang libong baka.
Verse 87
गौर्यास्तु शिखरं तत्र गच्छेत्सिद्धनिषेवितम्॥ यत्र सन्निहिता नित्यं पार्वती शिखरप्रिया॥
Dapat ding magtungo roon sa tuktok ni Gaurī, na dinadalaw ng mga siddha; doon, si Pārvatī—na umiibig sa mga taluktok ng bundok—ay laging naroroon.
Verse 88
लोकमाता भगवती लोकरक्षार्थमुद्यता॥ तस्याः सालोक्यमायाति दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाभिवाद्य च॥
Siya—ang kagalang-galang na Ina ng Daigdig, handang magtanggol sa sanlibutan—ang sinumang makakita, makahipo, at makapagbigay-galang sa Kanya ay nagkakamit ng sālokya, ang paninirahan sa Kanyang dako.
Verse 89
त्यजते पतितुं तस्या अधस्ताद्वाग्मतीतटे॥ उमालोकं व्रजेदाशु विमानॆन विहायसा॥
Sa ibaba niya, sa pampang ng Vāgmatī, iniiwan ng tao ang pagkahilig na mahulog sa kapahamakan; at agad siyang nagtutungo sa daigdig ni Umā, sakay ng makalangit na vimāna sa himpapawid.
Verse 90
तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्॥ अग्निहोत्रफलं तत्र स्नानमात्रेण लभ्यते॥
Pagkarating sa banal na tīrtha na tinatawag na Pañcanada—mapalad at dinadalaw ng mga brahmarṣi—doon ang bunga ng Agnihotra ay nakakamtan sa pagligo lamang.
Verse 91
नकुलोहेन मतिमान्स्नापयेत्प्रयतात्मवान्॥ जातिस्मरः स तु भवेत्सिध्यते चास्य मानसम्॥
Ang marunong at may pagpipigil-sa-sarili ay dapat maligo roon gamit ang tubig na tinatawag na ‘nakulāha’; sa gayon siya’y nagiging tagapag-alaala ng mga dating kapanganakan, at natutupad ang layon ng kanyang isip.
Verse 92
तस्यैवोत्तरत्तस्तीर्थमपरं सिद्धसेवितम्॥ नाम्ना प्रान्तकपानीयं गुह्यं गुह्यकरक्षितम्॥
Sa hilaga pa roon ay may isa pang tīrtha na dinadalaw ng mga siddha; ang pangalan ay Prāntaka-pānīya—isang lihim na pook, binabantayan ng mga Guhyaka.
Verse 93
संवत्सरं यस्तु पूर्णं तत्र स्नायान्नरः सदा ॥ गुह्यकः स भवेदाशु रुद्रस्यानुचरः सुधीः ॥
Ang taong palagiang naliligo roon sa loob ng ganap na isang taon ay agad nagiging isang Guhyaka, ang marunong na tagapaglingkod sa pangkat ni Rudra.
Verse 94
देव्याः शिखरवासिन्या ज्ञेयं पूर्वोत्तरेण वै ॥ दक्षिणेन तु वाग्मत्याः प्रसृतं कन्दरॊदरात् ॥
Sa hilagang-silangan ay dapat makilalang pag-aari ng Diyosa na nananahan sa tuktok; at sa timog naman, ang Vāgmatī ay sumisibol, umaagos mula sa loob ng isang yungib.
Verse 95
तीर्थं ब्रह्मोदयम् नाम पुण्यं पापप्रणाशनम् ॥ तत्र गत्वा जलं स्पृष्ट्वा स्नात्वा चाभ्युक्श्य मानवः ॥
May isang banal na tīrtha na tinatawag na Brahmodaya, mapalad at pumupuksa sa kasalanan. Pagdating doon, ang tao—pagkahipo sa tubig, pagkaligo, at pagwisik nito sa sarili—
Verse 96
मृत्युलोकं न पश्येत्स कृच्छ्रेषु च न सीदति ॥ गत्वा सुन्दरिकातीर्थं विधिना तीर्थमादिमम् ॥
—hindi niya makikita ang daigdig ng kamatayan, ni hindi siya lulubog sa mga panahon ng paghihirap—kapag siya’y pumunta nang ayon sa tuntunin sa Sundarikā-tīrtha, ang sinaunang banal na tawiran.
Verse 97
तत्र स्नात्वा भवेत् तोये रूपवानुत्तमद्युतिः ॥ त्रिसन्ध्यं तत्र गच्छेत् तु पूर्वेण विधिवन्नरः ॥
Pagkaligo roon sa tubig, ang tao’y nagiging kagandahan at may dakilang ningning. Dapat siyang pumunta roon sa tatlong sandhyā, dumaraan sa silangang daan, ayon sa wastong tuntunin.
Verse 98
तत्र सन्ध्यामुपास्याथ द्विजो मुच्येत किल्विषात् ॥ वाग्मत्या मणिवत्याश्च सम्भेदे पापनाशने ॥
Pagkaraang sambahin doon ang sandhyā, ang dvija ay napapalaya sa kasalanan. Ito’y sa dalisay na tagpuan ng Vāgmatī at Maṇivatī na pumupuksa sa pagkakasala.
Verse 99
तारितं च कुलं तेन सर्वं भवति साधुना ॥ वर्णावरोऽपि यः कश्चित्स्नात्वा दद्यात्तिलोदकम् ॥
Sa pamamagitan ng banal na taong iyon, ang buong angkan ay sinasabing naitatawid sa kagalingan. Kahit sinumang nasa mababang antas, pagkaligo, ay dapat maghandog ng tubig na may linga (sesame).
Verse 100
तर्पिताः पितरस्तेन भवेयुर्नात्र संशयः ॥ यत्र यत्र च वाग्मत्यां स्नाति वै मानवोत्तमः ॥
Sa gawaing iyon, ang mga ninuno ay nasisiyahan—walang pag-aalinlangan dito. At saanman maligo ang dakilang tao sa Vāgmatī,
Verse 101
तिर्यग्योनिं न गच्छेत् तु समृद्धे जायते कुले ॥ वाग्मतीमणिवत्योश्च सम्भेदश्चर्षिसेवितः ॥
Hindi siya mapupunta sa sinapupunan ng hayop (di-taong muling pagsilang), kundi isisilang sa masaganang angkan. At ang tagpuan ng Vāgmatī at Maṇivatī ay dinadalaw ng mga rishi.
Verse 102
धीमान्गच्छेत् तु विधिना कामक्रोधविवर्जितः ॥ गङ्गाद्वारे तु यत्प्रोक्तं स्नानपुण्यफलम् महत् ॥
Ang marunong ay dapat magtungo ayon sa wastong tuntunin, malaya sa pagnanasa at poot. Ang dakilang bunga ng kabanalan ng pagligo na ipinahayag sa Gaṅgādvāra—
Verse 103
स्नानस्य तद्दशगुणं भवेदत्र न संशयः ॥ अत्र विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वा मुनयः सुराः
Dito, ang bunga ng paliligo ay nagiging sampung ulit—walang alinlangan. Dito naroroon ang mga Vidyādhara, Siddha, Gandharva, mga muni, at mga deva.
Verse 104
स्नानमेतदुपासन्ते यक्षाश्च भुजगैः सह ॥ स्वल्पमप्यत्र यत्किञ्चिद्द्विजेभ्यो दीयते धनम्
Maging ang mga Yakṣa, kasama ang mga Nāga (mga nilalang-ahas), ay sumasamba sa paliligong ito. At anumang yaman—kahit kaunti—na ibinibigay dito sa mga dvija, ay pinupuri.
Verse 105
तदक्षयं भवेद्दातुर्दानपुण्यफलं महत् ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन करणीयं च देवताः
Yaon ay nagiging di-nasisira para sa nagkakaloob; dakila ang mapagpalang bunga ng dāna. Kaya, sa buong pagsisikap, ito’y dapat isagawa, O mga deva.
Verse 106
वरिष्ठं क्षेत्रमेतस्मान्नान्यदेव हि विद्यते ॥ तस्मिन् श्लेष्मातकवने पुण्ये त्रिदशसेविते
Walang ibang banal na kṣetra na nalalamang higit pa rito. Sa banal na gubat ng Śleṣmātaka, na dinadalaw at pinaglilingkuran ng tatlumpung deva—
Verse 107
यत्र यत्र मया देवाश्चरता मृगरूपिणा ॥ आसितं स्वपितं यातं विहृतं वा समन्ततः
Saanman ako, O mga deva, habang gumagala sa anyo ng isang hayop, ay umupo, natulog, lumakad, o naglaro sa paligid—
Verse 108
गोकर्णेश्वर इत्येतत्पृथिव्यां ख्यातिमेष्यति ॥ एवं सन्दिश्य विबुधान्देवदेवः सनातनः
“Ang (pook na) ito ay magkakamit ng katanyagan sa daigdig bilang Gokarṇeśvara.” Sa gayong pagbilin sa mga diyos, ang walang-hanggang Diyos ng mga diyos…
Verse 109
अदृश्य एव विबुधैः प्रययावुत्तरां दिशम्
Naging di-nakikita ng mga diyos, siya’y lumisan patungo sa hilagang dako.
Verse 110
उपायमात्रं दृष्टं मे ध्यायंस्तद्वेषभूषणैः ॥ यथा यत्र च सोऽस्माभिर्द्रष्टव्यो वृषभध्वजः
Tanging isang paraan lamang ang aking nakita, habang nagmumuni sa kanyang kasuotan at mga palamuti—kung paano at saan namin masisilayan ang may watawat na toro, si Śiva.
Verse 111
स्तनकुण्डे उमायास्तु यः स्नायात्खलु मानवः ॥ स्कन्दलोकमवाप्नोति भूत्वा वैश्वानरद्युतिः
Tunay nga, ang taong maliligo sa Stanakuṇḍa ni Umā ay makakamit ang daigdig ni Skanda, at magiging maningning na gaya ni Vaiśvānara, ang apoy.
Verse 112
अहोरात्रं वसेद्यस्तु रुद्रजापो द्विजः शुचिः ॥ स भवेद्वेदविद्विद्वान्यज्वा पार्थिवपूजितः
Ngunit ang dalisay na dvija (dalawang-ulit na isinilang) na mananatili roon nang isang araw at isang gabi, na abala sa pagbigkas ng Rudra, ay magiging dalubhasa sa Veda, marunong, tagapaghandog, at pararangalan ng mga hari.
Verse 113
तत्र तत्राभवत्सर्वं पुण्यक्षेत्रं च सर्वशः ॥ शृङ्गमेतत्त्रिधाभूतं सम्यक्संश्रूयतां सुराः ॥
Doon at dito, sa lahat ng dako, ang buong lupain ay naging banal na pook na may dakilang bisa ng kabutihan. Ang tuktok na ito ay nahati sa tatlo; pakinggan ninyo nang wasto, O mga deva.
Verse 114
गिरिनद्यास्तु पुलिने हंसकुन्देन्दुसन्निभे ॥ गन्धामोदेन पुष्पाणां वासितं मधुगन्धिमत् ॥
Sa mabuhanging pampang ng ilog sa bundok—na kahawig ng gansa, ng sampagita, at ng buwan—ang pook ay nalanghap ng samyo ng mga bulaklak, hitik sa amoy na tila pulot.
Verse 115
जग्राह केशवश्चापि मूलं तस्य महात्मनः ॥ त्रिभिरेवं गृहीतं तु त्रिधा भूतमभज्यत ॥
Kinuha rin ni Keśava ang ugat ng dakilang nilalang na iyon. Kaya, nang mahawakan sa tatlong paraan, ito’y nahati sa tatlong bahagi.
Verse 116
दीप्ततेजोमयशिराः शरीरं च चतुर्मुखम् ॥ शरीरेश इति ख्यातः सर्वत्र भुवनत्रये ॥
May ulong nagliliwanag sa ningas na kaningningan at may katawang may apat na mukha, siya’y tanyag bilang “Śarīreśa” sa buong tatlong daigdig.
Verse 117
क्षेत्रं हि मम तज्ज्ञेयं योजनानि चतुर्दश ॥ हिमाद्रेस्तुङ्गशिखरात्प्रोद्भूता वाग्मती नदी ॥
Ito ang dapat makilalang aking sagradong kṣetra, na may lawak na labing-apat na yojana. Mula sa mataas na tuktok ng Himālaya ay sumibol ang ilog na Vāgmatī.
Verse 118
भागीरथी वेगवती कलुषं दहते नृणाम् ॥ कीर्तनादेव संशुद्धे दर्शनाद्भूतिमाप्स्यति ॥
Ang Bhāgīrathī, na mabilis ang agos, ay sinusunog ang karumihan ng mga tao. Sa pag-awit ng kanyang papuri lamang, ang isa’y nalilinis; sa pagtanaw sa kanya, nakakamit ang kagalingan at kasaganaan.
Verse 119
वाग्मत्यां ते नराः स्नान्ति लभन्ते चोत्तमां गतिम् ॥ आर्ता भीताश्च संतप्ता व्याधितोऽव्याधितोऽपि वा ॥
Yaong mga taong naliligo sa Vāgmatī ay nakakamit ang pinakamataas na landas ng kabutihan. Maging sila’y nagdurusa, natatakot, nababagabag, may sakit, o kahit walang sakit—lahat ay kabilang.
Verse 120
यस्तु दद्याद्प्रदीपं मे पर्वते श्रद्धयान्वितः ॥ सूर्यप्रभेषु देवेषु तस्योत्पत्तिर्विधीयते ॥
Sinumang may tapat na pananampalataya ang maghandog sa akin ng ilawan sa bundok—ang kanyang muling pagsilang ay itinatakda sa hanay ng mga diyos na nagniningning na gaya ng araw.
Verse 121
क्रोशं क्रोशं सुरै रूपं तच्च संहृत्य निर्मितम् ॥ तीर्थं क्रोशोदकं नाम पुण्यं मुनिजनप्रियम् ॥
Sa bawat isang krośa, ang mga diyos ay lumikha ng isang anyo, at ito’y pinagsama-sama at hinubog. Kaya nalikha ang isang banal na tawiran na tinawag na ‘Krośodaka’—mapagpala at minamahal ng mga pantas.
Verse 122
वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः ॥ वाग्मती सरितां श्रेष्ठा यत्र यत्रावगाह्यते ॥
Pagkaligo sa tubig ng Vāgmatī, yaong mga nakatanaw sa akin ay nagiging dalisay at pinapino. Ang Vāgmatī ang pinakadakila sa mga ilog, saanman ito pasukin upang maligo.
The text frames ethical efficacy through disciplined interaction with place: purity (śauca), truthfulness (satya), restraint (jitendriyatā), and respectful sequencing of rites (e.g., honoring the guardian Vāsuki before entering) are presented as conditions under which pilgrimage, bathing, and offerings become socially stabilizing and morally reparative (pāpa-kṣaya).
No explicit lunar tithi, nakṣatra, or seasonal calendrics are specified. The text instead uses duration markers (e.g., ahorātra-vāsa for a dvija performing rudra-japa; multi-thousand-year divine durations in the prophecy section) and repeated practice formulas (“snātvā snātvā”) rather than festival dating.
Environmental stewardship appears indirectly through sacralized hydrology and grove-protection logic: the Vāgmatī and associated springs/confluences are treated as purifying systems requiring orderly access, clean bathing, and regulated offerings; the Śleṣmātaka-vana is depicted as a protected sacred habitat whose sanctity expands wherever the deity ‘moved, rested, or played,’ effectively turning landscape care into a dharma practice.
The chapter references major deities as narrative agents (Indra, Brahmā, Viṣṇu, Umā) and invokes Bhṛgu (via Bhṛgu-prapatana). It also contains a polity-and-lineage motif: Sūryavaṃśī kṣatriyas are said to later restore order after a period of mleccha control, establish dharma, and institute liṅga worship in the region.