Adhyaya 212: An Awakening Description within the Allegory of the Wheel of Saṃsāra

Verse 1

अथ संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ साधु साधु महाराज सर्वधर्मविदां वर ॥ त्वया तु कथिता दिव्या कथेयं धर्मसंहिता ॥

Ngayon, sa salaysay na tinatawag na “Ikot ng Saṁsāra,” ang paglalarawan ng (araw/ritwal na) Prabodhinī. Sinabi ni Nārada: “Mabuti, mabuti, O dakilang hari—pinakamainam sa mga nakaaalam ng lahat ng dharma. Ang banal na salaysay na ito, isang kalipunan ng dharma, ay tunay na naisalaysay mo.”

Verse 2

अतोऽहमपि सुप्रीतस्तव धर्मपथे स्थितः ॥ तव वाक्यान्निस्सृतानि प्रोक्तानि च श्रुतानि च ॥

Kaya ako man ay lubhang nalulugod, na nakatindig sa iyong landas ng dharma; mula sa iyong mga salita ay lumabas ang mga aral—naipahayag at napakinggan din.

Verse 3

त्वयाहं चैव राजेन्द्र पूजितश्च विशेषतः ॥ गच्छामि त्वरितो लोकान्यत्र मे रमते मनः ॥

O pinakamainam sa mga hari, tunay ngang pinarangalan mo ako—lalo na sa natatanging paggalang. Ngayon ay mabilis akong tutungo sa mga daigdig na kinalulugdan ng aking isipan.

Verse 4

स्वस्ति तेऽस्तु महाराज त्वकम्पो भव सुव्रत ॥ एवमुक्त्वा ततो यातो नारदो मुनिसत्तमः ॥

Nawa’y maging mapalad ka, dakilang hari; maging di-natitinag ka, O may mabubuting panata. Pagkasabi nito, si Nārada, pinakamainam sa mga muni, ay umalis na.

Verse 5

तेजसा द्योतयन्सर्वं गगनं भास्करो यथा ॥ विचचार दिवं रम्यां कामचारो महामुनिः ॥

Pinagliliwanag niya ang buong kalangitan sa kanyang ningning, gaya ng araw. Ang dakilang muni, malayang makapaglakbay ayon sa nais, ay naglibot sa marikit na langit.

Verse 6

गते तस्मिंस्तु सुचिरं स राजा धर्मवत्सलः ॥ मां दृष्ट्वा सुमना विप्रा वाक्यैश्चित्रैरवन्दयन् ॥

Nang siya’y nakalisan, sa mahabang panahon ang haring yaon—mapagmahal sa dharma—pagkakita sa akin ay naging masaya; at ang mga brahmin ay nagbigay-galang sa iba’t ibang maririkit na pananalita.

Verse 7

कृत्वा पूजां च मे युक्तां प्रियमुक्त्वा च सुव्रत ॥ विसर्जयामास विभुः सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥

Matapos isagawa ang nararapat na pagsamba sa akin at magsalita ng mga kaaya-ayang salita, ang makapangyarihan ay nagpaalam at nagpalaya (sa akin), na ang kanyang kalooban ay lubos na nasiyahan sa loob.

Verse 8

एतद्वः कथितं विप्रास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥ यथा दृष्टं श्रुतं चैव यथा चेहागतो ह्यहम् ॥

Ito ay isinalaysay ko sa inyo, O mga brahmin, sa harap ng dakilang hari—ayon sa aking nakita at narinig, at ayon sa tunay na pagparito ko rito.

Verse 9

वैशम्पायन उवाच ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हृष्टपुष्टास्तपोधनाः ॥ केचिद्वैखानसास्तत्र केचिदासन्निरासनाः ॥

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Nang marinig nila ang kanyang mga salita, ang mga ascetic na may yaman ng tapas ay nagalak at lalong tumibay. May ilan doong Vaikhānasa, at may ilan namang namuhay na walang upuan o pahingahan.

Verse 10

शालानीश्च तथा केचित्कापोतीवृत्तिमास्थिताः ॥ तथा चान्ये जगुर्वृत्तिं सर्वभूतदयां शुभाम् ॥

May ilan ding śālānī, at may ilan namang tumahak sa pamumuhay na gaya ng kalapati. Ang iba pa’y nagpahayag ng kabuhayang nakaugat sa mapalad na habag sa lahat ng nilalang.

Verse 11

शिलोञ्छाश्च तथैवान्ये काष्ठान्ताश्च महौजसः ॥ अपाकपाचिनः केचित्पाकिनश्च क्वचित्पुनः ॥

May ilan ay śiloñcha, at ang iba naman ay kāṣṭhānta, na may dakilang sigla. May ilan na hindi nagluluto at kumakain ng hilaw; ngunit kung minsan, ang iba naman ay nagluluto.

Verse 12

नानाविधिधराः केचिज्जितात्मानस्तु केचन ॥ स्थानमौनव्रताः केचित्तथान्ये जलशायिनः ॥

May ilan na nag-iingat ng sari-saring panata; may ilan namang nagtagumpay sa sarili. May ilan na nanata sa pagtayo at pananahimik; at ang iba naman ay natutulog sa tubig, sa mga pag-aayunong may tubig.

Verse 13

तथोर्ध्वशायिकाश्चान्ये तथान्ये मृगचारिणः ॥ पञ्चाग्नयस्तथा केचित् केचित्पर्णफलाशिनः

Gayundin, may ilan na nagsagawa ng disiplina ng pagtulog na tuwid ang katawan; ang iba nama’y namuhay na gumagala na parang usa. May ilan na tumupad sa mahigpit na tapas ng limang apoy, at may ilan na nabuhay sa mga dahon at mga bunga.

Verse 14

अब्भक्षाः वायुभक्षाश्च तथान्ये शाकभक्षिणः ॥ अतोऽन्येऽप्यतितीव्रं वै तपश्चैव प्रपेदिरे

May ilan na nabuhay sa tubig lamang, may ilan sa hangin, at ang iba’y gulay at mga halamang-singaw lamang ang kinakain. Kaya naman, may iba pa na sumuong sa mga austeridad na lubhang matindi.

Verse 15

तपसोऽन्यन्न चास्तीति चिन्तयित्वा पुनः पुनः ॥ जन्मनो मरणाच्चैव केचिद्धीराः महर्षयः

Paulit-ulit nilang pinag-isipan na walang hihigit pa sa tapas (austeridad). Kaya, ang ilang matatag na dakilang rishi ay nagmuni-muni rin tungkol sa kapanganakan at kamatayan.

Verse 16

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च शाश्वतीं धियमास्थिताः ॥ श्रुत्वा चैव कथामेतामृषयो दिव्यवर्चसः

Tinalikuran nila ang (dalawahang) dharma at adharma at nanatili sa walang-hanggang pag-unawa. At nang marinig ang salaysay na ito, ang mga rishi na may makalangit na ningning ay tumugon.

Verse 17

जगृहुर्नियमांस्तांस्तान्भयहेतोरणिन्दिताः ॥ नाचिकेतोऽपि धर्मात्मा पुत्रो दृष्ट्वा तपोधनम्

Tinanggap ng mga walang-kapintasan ang sari-saring niyama (mga panata at pagtalima), dahil sa takot bilang sanhi. Maging si Nāciketa, ang anak na may matuwid na loob, nang makita ang kayamanan ng tapas—ang kapangyarihan at bisa ng pag-aayuno—ay ibinaling ang isip sa dharma.

Verse 18

प्रीत्या परमया युक्तो धर्ममेवान्वचिन्तयत् ॥ वेदार्थममितं विष्णुं शुद्धं चिन्मयमीश्वरम्

Kaisa sa sukdulang kagalakan, siya’y nagmuni-muni sa dharma lamang—kay Viṣṇu, di-masusukat, ang diwa ng Veda; dalisay, binubuo ng kamalayan, ang Panginoon.

Verse 19

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्

Ang nakikinig nito—o nagpapabigkas nito—ay maaaring magkamit ng lahat ng ninanais na layon.

Verse 20

साधु साध्विति चैवोक्त्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ यायावरास्तथा चान्ये वानप्रस्थास्तथापरे

Sinasabi, “Mabuti, mabuti,” na may mga matang dilat sa pagkamangha—ang ilan ay mga naglalagalag na asceta, at ang iba nama’y mga naninirahan sa gubat (vānaprastha).

Verse 21

चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः ॥ इदं तु परमाख्यानं भगवद्भक्तिकारकम्

Nagmuni-muni ang may-dharma, na nakatatag sa sukdulang tapas (pag-aayuno at disiplina): “Ito nga ay isang kataas-taasang salaysay—na nagpapalago ng debosyon sa Panginoon.”