Adhyaya 196: Description of the City of Dharmarāja (Yama)

Verse 1

अथ धर्मराजपुरवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सर्वं निरवशेषतः ॥

Ngayon, ang paglalarawan ng lungsod ni Dharmarāja (Yama). Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang marinig niya ang kanilang mga salita—ng mga rishí na may disiplinadong sarili—ang bihasa sa pananalita ay nagsalaysay ng lahat, nang walang iniwan.

Verse 2

नाचिकेत उवाच ॥ श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कथ्यमानं मया द्विजाः ॥ योजनानां सहस्रं तु विस्ताराद्द्विगुणायतम् ॥

Sinabi ni Nāciketa: “Makinig kayo, O mga tigre sa mga dalawang-beses-isinilang; ilalarawan ko ito sa inyo, O mga dvija. Ang lapad nito ay isang libong yojana, at ang haba ay doble niyon.”

Verse 3

द्विगुणं परिवेषेण तद्वै प्रेतपतेः पुरम् ॥ भवनैरावृतं दिव्यैर्याम्बूनदमयैः शुभैः ॥

Napapalibutan ng bakod na doble ang sukat, yaon nga ang lungsod ng Panginoon ng mga Yumao; napaliligiran ito ng mapalad at banal na mga tahanang yari sa jāmbūnada na ginto.

Verse 4

हर्म्यप्रासादसंबाधमहाट्टालसमन्वितम् ॥ सौवर्णेनैव महता प्राकारॆणाभिवेष्टितम् ॥

Siksik ito sa mga haremya at palasyong gusali, na may malalaking bantay-tore; at napalilibutan ng napakalaking prākāra, isang rampart na pawang ginto.

Verse 5

कैलासशिखराकारैर्भवनैरुपशोभितम् ॥ तत्र वै विमला नद्यस्तोयपूर्णाः सुशोभनाः ॥

Pinapaganda ito ng mga tahanang kahugis ng mga tuktok ng Kailāsa; at naroon ang mga ilog na dalisay at maningning, hitik sa tubig at lubhang kaaya-aya.

Verse 6

दीर्घिकाश्च तथा कान्ता नलिन्यश्च सरांसि च ॥ तडागाश्चैव कूपाश्च वृक्षषण्डाः सुशोभनाः

May mahahabang lawa, kaibig-ibig na mga punòng-loto at mga latian; gayundin mga imbakan ng tubig, mga balon, at mga pangkat ng punò na marikit ang anyo.

Verse 7

नरनारीसमाकीर्णा गजवाजिसमाकुलाः ॥ नानादेशसमुत्थानैर्नानाजातिभिरेव च

Siksik ito sa mga lalaki at babae, punô ng mga elepante at kabayo, at tinitirhan ng mga taong nagmula sa sari-saring lupain at iba’t ibang pamayanan.

Verse 8

सर्वजीवैस्तथाकीर्णं तस्य राज्ञः पुरोत्तमम् ॥ क्वचिद्युद्धं क्वचिद्द्वन्द्वं तेन बद्धो यमालये

Ang dakilang lungsod ng hari ay gayon ngang napuno ng lahat ng uri ng nilalang. Sa isang dako ay digmaan, sa isang dako ay tunggalian; dahil doon siya’y natanikala sa tahanan ni Yama.

Verse 9

क्वचिद्गायन् हसांश्चैव क्वचिद्दुःखेन दुःखितः ॥ क्वचित्क्रीडन् यथाकर्म क्वचिद्भुञ्जन् क्वचित्स्वपन्

Sa isang dako siya’y umaawit at tumatawa; sa isang dako nama’y pinahihirapan ng dalamhati dahil sa pagdurusa. Sa isang dako’y naglalaro ayon sa sariling karma; sa isang dako’y kumakain, sa isang dako’y natutulog.

Verse 10

स्वकर्मभिः प्रदृश्यन्ते स्थूलाः सूक्ष्माश्च जन्तवः ॥ मया दृष्टा द्विजश्रेष्ठास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे

Ang mga nilalang—magaspang man o maselan—ay nakikitang ayon sa kani-kanilang gawa. O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, nakita ko sila sa dakilang lungsod ng haring iyon.

Verse 11

अङ्गानि चैव सीदन्ति मनो विह्वलतीव मे ॥ दिव्यभावाः स्पृशन्त्येते चिन्तयानस्य तत्फलम्

Tunay na nanghihina ang aking mga sangkap, at ang aking isip ay waring nalilito. Ang mga banal na kalagayang ito’y dumadampi sa akin habang pinagninilayan ko ang bunga niyon.

Verse 12

तथापि कथयिष्यामि यथादृष्टं तथाश्रुतम् ॥ पुष्पोदका नाम तत्र नदीनाṃ प्रवरा नदी

Gayunman, isasalaysay ko ang aking nakita at narinig, ayon sa tunay na nangyari. Doon ay may isang pangunahing ilog sa mga ilog, na tinatawag na Puṣpodakā.

Verse 13

दृश्यते न च दृश्येत नानावृक्षसमाकुला ॥ सुवर्णकृतसोपाना दिव्यकाञ्चनवालुका

Nakikita—ngunit wari’y hindi rin makita—sa tindi ng kababalaghan; siksik sa sari-saring punò, may mga hagdang yari sa ginto, at may banal na buhangin na gintong-kulay.

Verse 14

प्रसन्नेन च तोयेन शीतलेन सुगन्धिना ॥ पुष्प्यत्फलवनाकीर्णा नाना पक्षिसमाकुला

May malinaw na tubig—malamig at mabango—at ang mga pampang ay napupuno ng gubat na hitik sa bulaklak at bunga, at nagsisiksikan sa maraming uri ng mga ibon.

Verse 15

भ्राजते सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ तस्यास्तीरे मया दृष्टाः पादपाश्च सहस्रशः

Nagniningning ang pinakamainam sa mga ilog, tagapuksa ng lahat ng kasalanan. Sa pampang nito ay nakita ko ang mga punò, libu-libo ang bilang.

Verse 16

अमराः क्रीडमानाश्च जलक्रीडां पुनःपुनः ॥ विशालजघना यस्यां गन्धर्वाः सामगा इव

Doon, ang mga walang-kamatayan ay paulit-ulit na naglalaro sa tubig; at sa ilog na yaon ay naroon ang mga babaeng malalapad ang balakang, samantalang ang mga Gandharva ay umaawit na wari’y mga mang-aawit ng mga himnong Sāman.

Verse 17

भुजङ्गावनताङ्ग्यश्च किन्नर्यश्च सुगायनाः ॥ दिव्यभूषणसम्भोगैः क्रीडन्त्यत्र समागताः

Dito, ang mga babaeng ang mga sangkap ay marikit na nakabaluktot na tila mga ahas, at ang mga Kinnari na mahusay umawit, ay nagtipon at naglalaro habang tinatamasa ang mga makalangit na palamuti.

Verse 18

एवं नारीसहस्राणि तत्र दिव्यानि नित्यशः ॥ क्रीडन्ति सलिले तत्र प्रासादेषु शुभेषु च

Sa gayon, libu-libong makalangit na babae roon ay palagiang naglalaro—sa tubig doon at gayundin sa mga mapalad na palasyong tahanan.

Verse 19

प्रमदाश्च जले तत्र कामरूपाः सुमेखलाः ॥ रमयन्त्यो नरास्तत्र यथाकामं यथासुखम्

At doon sa tubig ay may mga kaibig-ibig na babae—nakapag-aanyo ayon sa nais, may maririkit na pamigkis—na nagbibigay-aliw sa mga lalaki roon ayon sa pagnanasa at ayon sa kaginhawahan.

Verse 20

तां नदीं क्षोभयन्त्यस्ताः क्रीडन्ति सहिताः प्रियैः ॥ गायन्ति सलिले काश्चिन्मधुरं मधुविह्वलाः

Ginugulo nila ang ilog na yaon at naglalaro, kasama ang mga minamahal; at ang ilan, nalalasing sa tamis, ay umaawit nang marikit sa tubig.

Verse 21

जलतूर्यनिनादेन भूषणानां स्वनेन च ॥ भाति सा निम्नगा दिव्या दिव्यरत्नैरलंकृता

Sa ugong ng mga tambuling-tubig at sa kalansing ng mga hiyas, ang banal na ilog na yaon ay nagniningning, pinalamutian ng makalangit na mga batong-hiyas.

Verse 22

वैवस्वती नाम महानदी सा शुभा नदीनां प्रवरा अतिरम्या ॥ प्रयाति मध्ये नगरस्य नित्यं मातेव पुत्रं परिपालयन्ती

Ang dakilang ilog na iyon ay tinatawag na Vaivasvatī—mapalad, pinakadakila sa mga ilog, lubhang kaaya-aya. Lagi siyang dumadaloy sa gitna ng lungsod, iniingatan ito na gaya ng isang ina sa kanyang anak.

Verse 23

तोयानुरूपा च मनोहरा च दिव्येन तोयेन सदैव पूर्णा ॥ यस्यास्तु हंसाः पुलिनेषु मत्ताः कुन्देन्दुवर्णाः प्रचरन्ति नित्यम्

Kaayon ng kanyang mga tubig at kaakit-akit, siya’y laging puspos ng banal na tubig. Sa kanyang mga pampang, ang mga gansa—nalalasing sa galak—na puti gaya ng sampagita at ng buwan, ay palaging naglalakad-lakad.

Verse 24

रथाङ्गसाह्वैः प्रवरैश्च पद्मैः प्रतप्तजाम्बूनद कर्णिकाभिः ॥ या दृश्यते चैव मनोज्ञरूपा सुवर्णसोपानयुता सुकान्ता

Siya’y nakikitang marikit ang anyo—pinalamutian ng mahuhusay na lotus na tinatawag na rathāṅga, na may mga gitnang bahagi na tila pinainit na ginto ng Jāmbūnada; at siya’y kaakit-akit, may mga hagdang ginto.

Verse 25

यस्यास्तु तोयं विमलं सुगन्धि स्वादु प्रसन्नं त्वमृतोपमं च ॥ वृक्षास्तु यस्या वनखण्डजाताः सदा शुभैः पुष्पफलैरुपेताः

Ang kanyang tubig ay malinaw, mabango, matamis, at payapa—tunay na maihahambing sa amṛta. At ang mga punong tumutubo sa kanyang mga gubat ay laging hitik sa mapalad na mga bulaklak at bunga.

Verse 26

नार्यः सुरूपा मदविह्वलाश्च क्रीडन्ति ता यत्र मनोज्ञरूपाः ॥ यस्यां जनः क्रीडनताडनाद्यैर्विवर्णतां याति न वै कदाचित् ॥

Doon, ang magagandang babae—banayad na nalalasing sa ligaya—ay naglalaro, kaaya-aya ang anyo. Sa pook na yaon, ang mga tao kailanman ay hindi namumutla ni nawawalan ng kulay, kahit sa paglalaro, pagbatak, at iba pang masayang gawain.

Verse 27

या देवतानामपि पूजनीया तापनिधीनां च तथा मुनीनाम् ॥ या दृश्यते तोयभरेण कान्ताकृतिः कवीनामिव निर्मलार्था ॥

Siya/yaong ningning ay karapat-dapat sambahin maging ng mga diyos, gayundin ng mga nag-iimpok ng tapas at ng mga muni. Siya/yaon ay nakikita na puspos ng tubig, kaakit-akit ang anyo—gaya ng pananalita ng mga makata, malinaw ang diwa.

Verse 28

वादित्रगीतस्वनतालयुक्ता गायन्ति नार्यः सहिताः सदा हि ॥ कन्याकुलानां मृदुभाषितानि मनोहराणां च वनेषु तेषु ॥

Kasabay ng tunog at tiyempo ng mga tugtugin at awit, ang mga babae—magkakasama—ay laging umaawit. At sa mga kakahuyang iyon ay naroroon ang malalambing at kaakit-akit na pananalita ng mga pangkat ng mga dalaga.

Verse 29

कुर्वन्ति संहर्षमिव स्वनेन मनोज्ञरूपा दिवि देवतानाम् ॥ मृदङ्गनादश्च सुतन्त्रियुक्तगीतध्वनिश्चैव सुवंशयुक्तः ॥

Sa kanilang tinig ay waring lumilikha sila ng pag-igting ng kagalakan, kaaya-aya ang anyo, na para bang para sa mga diyos sa langit. Naroon din ang umuugong na pagtambol ng mṛdaṅga, ang himig ng awit na may kasamang mga kuwerdas, at ang tunog na kaisa ng suvaṃśa (plauta/kawayan).

Verse 30

प्रासादकुञ्जेषु विहार्यमाणा न तृप्तिमेवं बहु ताः प्रयान्ति ॥ गन्धः सुगन्धोऽगुरुचन्दनानां वातः शुभो वाति सुशीतमन्दः ॥

Namamasyal sa mga kakahuyan ng palasyo, hindi sila nasasapatan, kahit pa marami na ang kanilang pagdiriwang. Naroon ang mabangong halimuyak ng aguru at chandana (sandalwood), at umiihip ang mapalad na simoy—malamig, banayad, at marahan.

Verse 31

क्वचित् सुगन्धः प्रचचार भूयः प्रासादरोधं प्रविरूढमार्गः ॥ क्वचिज्जनाः क्रीडनकावसक्ताः क्वचिच्च नारीनरगीतशब्दाः ॥

Sa ilang dako, ang mabangong halimuyak ay muling kumakalat, na nakasusumpong ng mga landas na tumubo sa kahabaan ng mga pader ng palasyo. Sa ilang dako, ang mga tao’y lubos na abala sa paglalaro; at sa ilang dako nama’y naririnig ang mga awit na inaawit ng mga babae at mga lalaki.

Verse 32

तथाऽपरे क्रीडनकाः सकान्ताः सुवर्णवेदीकृतसानुशोभाः ॥ विमानभूताः प्रचरन्ति तोये प्रमत्तनारीनरसं्कुलाश्च ॥

Gayundin, ang iba pa—mapaglaro at kasama ang kanilang mga minamahal—na may mga terasa na pinalamutian at ginawang tila mga platapormang ginto, ay gumagala sa ibabaw ng tubig na wari’y naging mga palasyong panghimpapawid; at sila’y siksik sa mga nagagalak na babae at lalaki.

Verse 33

शक्यो विभागो न हि रम्यताया ह्यसौ दिनैर्वा बहुभिः प्रवक्तुम् ॥ नैषा कथा कर्मसमाधियुक्ता शक्त्या प्रवक्तुं दिवसैरनल्पैः ॥

Tunay nga, hindi kayang ilarawan ang ganap na lawak ng kagandahang iyon—kahit sa loob ng maraming araw. Ang salaysay na ito, na kaugnay ng disiplinadong gawa at nakatuong pagninilay, ay hindi rin maipapahayag nang sapat kahit sa mahabang panahon at malaking pagsisikap.

Verse 34

क्वचिन्नृत्यन् क्वचित्तिष्ठन् क्वचिद्बन्धनसंस्थितः ॥ एवं शतसहस्राणि तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥

Sa isang dako’y sumasayaw, sa isang dako’y nakatayo, sa isang dako’y nananatili sa pagkakagapos o pagpipigil—ganyan, sa daan-daang libo, ang mga tanawin sa pinakamainam na lungsod ng haring iyon.

Verse 35

तत्रापरे वृक्षषण्डा नित्यपुष्पफलान्विताः ॥ ते च कामप्रदा नित्यं तथा द्विजसमायुताः ॥

Doon pa, may mga pangkat ng mga punongkahoy na laging may bulaklak at bunga. Sila’y walang humpay na nagbibigay ng ninanais, at gayundin ay dinadalaw ng mga dvija—ang mga dalawang-ulit-na-isinilang, mga pantas at marurunong.

Verse 36

जलं च दत्तं बहुभिर्नरैश्च तस्याः स्वरूपप्रतिमा च निष्ठा ॥ प्रासादपङ्क्तिर्ज्वलनप्रकाशा तस्यास्तु तीरे बहुभक्तिरम्याः ॥

At ang tubig ay inihandog ng maraming tao; at naroon din ang matatag na pagtatatag ng kaniyang anyo bilang isang larawan. Sa kaniyang pampang ay may hanay ng mariringal na dambana, nagniningning na tila liwanag ng apoy—kaibig-ibig sa saganang debosyon.